”คุณตาทำงานมานานมากแล้ว ทำไมยังไม่ได้เป็นนายอำเภอ ได้เป็นแค่ปลัดฯ“
เด็กน้อย หลานคุณตา ถามท่าน อาจารย์ นายแพทย์ ไพจิตร ปวะบุตร ในวันที่มีงานเลี้ยงรับตำแหน่ง ปลัดกระทรวงสาธารณสุข ท่านอาจารย์ หมอไพจิตร เล่าด้วยรอยยิ้ม ในความสุข จากความน่ารักของหลานน้อย
ท่านอาจารย์ หมอไพจิตร เป็น นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด นครราชสีมา เมื่อผมเข้าทำงาน ที่ รพ สูงเนิน นครราชสีมา ใน สถานะเภสัชกร ที่ ไม่มีอัตราจ้าง เพราะ กระทรวงสาธารณสุข ในขณะนั้น ยังไม่เข้าใจบทบาทการทำงานของเภสัชกรในโรงพยาบาลอำเภอ
ผู้อำนวยการ รพ สูงเนิน นายแพทย์ สำเริง แหยงกระโทก มีวิสัยทัศน์กว้างและไกล มองเห็นศักยภาพทีมงานสุขภาพ ที่มีบทบาทตามวิชาชีพ ส่งเสริมและสนับสนุนงานเภสัชกรรมทั้งภายในและ ภายนอกโรงพยบาล โดยเฉพาะงานชุมชนด้านสาธารณสุขมูลฐาน นอกจากรับผมเข้าทำงาน ยังให้ไปชวนเพื่อนเภสัชกรมาร่วมทีม ใน รพ อำเภอในโคราช
ท่านทั้งสอง ในฐานะผู้นำหน่วยงานสองระดับ สร้างแรงจูงใจ กำหนดเป้าหมาย ให้หน่วยงานระดับต่างๆ สามารถออกแบบรองรับยุทธศาสตร์งานได้อย่างเต็มที่ โดยยึดเป้าหมาย สุขภาพดีถ้วนหน้า 2543 หรือ Health for All by the Year 2000 ที่ประกาศ โดยองค์การอนามัยโลก WHO
การทำงานของ ท่านอาจารย์หมอไพจิตร ได้ก้าวสู่ มิติการทำงานไกลกว่าสาธารณสุข (Beyound Health) ด้วยการส่งเสริมการขับเคลื่อนรูปธรรมระดับอำเภอ ที่มีชุมชนเป็นฐาน เกิดงานสาธารณสุขมูลฐาน ผ่านบทบาท อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม) และ ผู้สื่อข่าวสารสาธารณสุข (ผสส) ในหมู่บ้าน เต็มพื้นที่ในจังหวัดนครราชสีมา
ท่านอาจารย์หมอไพจิตร สนับสนุนและสร้างรากฐาน การประสานงานกับ ผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมา ทั้ง ท่านผู้ว่า เลิศ หงษ์ภักดี ท่านผู้ว่า ไสว พราหมณี และ ที่ อำเภอสูงเนิน ทั้ง นายอำเภอประภา ยุวานนท์ นายอำเภอ อุบล เอื้อศรี ได้ทำให้ งานสาธารณสุขมูลฐาน ขยับออกไปเชื่อมโยง นโยบายที่กว้างและลึกขึ้น โดยมี เรื่อง Basic Minimun Need หรือ ความจำเป็นพื้นฐาน จปฐ เป็น เป้าหมาย ที่ทำให้ สุขภาพ เป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาชุมชน (Health in All)
ท่านอาจารย์หมอไพจิตร เปิดบทบาทให้ บรรดา นายแพทย์ผู้อำนวนการ รพ อำเภอ ที่มองการสาธารณสุข ในมิติ สร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน (People participation) ริเริ่มงานจากชุมชน (Community base development) เป็นที่มาของ โครงการโคราชพัฒนา และ กลุ่มสาธารณสุขมูลฐาน ที่นำ เจ้าหน้าที่ โครงการอาสาสมัครเพื่อสังคม (คอส) บัณฑิตจบใหม่จิตอาสาจากมหาวิทยาลัยต่างๆ มาลงพื้นที่ อำเภอในจังหวัดนครราชสีมา ทำให้ มีความเชื่อมโยงของ ราชการ องค์กรเอกชน และ ประชาชนในการพัฒนา เปิดมุมอง และ ปฏิสัมพันธ์ทางความคิด โดยมีเจตนามุ่งสร้างความเข้มแข็งชุมชน
ตลอดระยะเวลาเกือบสิบปี ที่ได้ทำงานภายใต้การสนับสนุนของ ท่านอาจารย์ หมอไพจิตร ส่งผลให้เภสัชกรโรงพยาบาลอำเภอ ได้รับการยอมรับ มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น จากรุ่นบุกเบิก 4-5 คน ค่อยๆขยายไปอำเภอต่างๆ ถือเป็น กลุ่มวิชาชีพระดับอำเภอที่ช่วยงานในและนอกโรงพยาบาล เคียงบ่าเคียงไหล่ทีมสุขภาพในการพัฒนางานสาธารณสุขมูลฐานอย่างเป็นระบบ
ท่านอาจารย์หมอไพจิตร โดยการขออนุมัติ ของ ผอ รพ สูงเนิน หมอสำเริง ได้อนุญาตให้ ผมรับทุนกรมวิเทศสหการ กระทรวงการต่างประเทศ ศึกษาต่อ หลักสูตรปริญญาโท สาธารณสุขมูลฐานมหาบัณฑิต สถาบันพัฒนาการสาธารณสุขมูลฐานอาเซียน มหาวิทยาลัยมหิดล มีนักศึกษานานาชาติ และไทยรวม 20 คน ส่วนใหญ่เป็นประเทศในเอเชีย มีคนไทยสี่คน โดย นพ กระเแส ชนะวงศ์ เป็น ผู้อำนวยการสถาบันฯ
เมื่อผมจบการศึกษา ท่าน อาจารย์ นายแพทย์ไพจิตร ปวะบุตร ได้มาทำงานที่ กระทรวงสาธารณสุขแล้ว โดยผมได้รับมอบหมายให้มาทำงานที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด
ต่อมา ท่านอาจารย์ สำลี ใจดี ได้ ติดต่อขอตัวไปทำงานเป็น อาจารย์ ที่คณะเภสัชศาสตร์ จุฬา เพื่อส่งเสริมให้นิสิตนักศึกษาเภสัชศาสตร์ เข้าใจบทบาทเภสัชกรในระบบสาธารณสุข รองรับการใช้ทุนของเภสัชกร
ผมจำ ท่านอาจารย์หมอไพจิตร ได้ไม่ลืม ในวันที่ท่านได้เรียกให้ไปพบ บอกว่า หนังสือขออนุมัติให้โอนไปรับราชการที่จุฬา ได้มาถึงกระทรวงแล้ว ในการนี้จะตัดสินใจตอบรับการขออนุมัติตามเรื่องที่ทางจุฬาขอรับโอนมาแล้วหรือไม่ ทั้งนี้ ไม่ว่าจะอยู่ที่ กระทรวงสาธารณสุข หรือ ที่จุฬา เห็นว่า สามารถสร้างประโยชน์ ให้ประเทศได้เช่นกัน
ผมกราบขอบพระคุณความเมตตาของท่านอาจารย์หมอไพจิตร ที่ให้มุมมองในการตัดสินใจพร้อมให้กำลังใจ นับเป็นการอำลาอาจารย์ ในฐานะที่อาจารย์เป็นผู้บังคับบัญชา ต่อมาท่านอาจารย์ หมอไพจิตร ได้รับตำแหน่งข้าราชการประจำสูงสุดในฐานะปลัดกระทรวงสาธารณสุข
ภาพอาจารย์ที่มีเมตตา ใบหน้าเปี่ยมรอยยิ้ม ที่สม่ำเสมอ คำพูดที่ไพเราะ สุภาพ ให้กำลังใจเสมอมา แม้ผ่านมากว่าสี่สิบปี ภาพจำเหล่านั้นประทับอยู่มิรู้ลืม
วันนี้ ขอน้อมส่ง ท่านอาจารย์ นายแพทย์ ไพจิตร ปวบุตร เดินทางสู่สุคติในสัมปรายภพ.
