ธนาคารโลกชี้ ไทยกำลังเผชิญปัญหา 'ทักษะสูง-โอกาสต่ำ' คนจำนวนมากมีความสามารถพร้อมทำงาน แต่เศรษฐกิจสร้างงานคุณภาพไม่ทัน ขณะ AI และระบบอัตโนมัติกำลังแทนที่งานเดิมเร็วขึ้น เสี่ยงทำให้ช่องว่างงานในภูมิภาคพุ่งกว่า 210 ล้านตำแหน่งใน 10 ปีข้างหน้า
ธนาคารโลก (World Bank) เตือนว่า ภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิกกำลังเผชิญช่องว่างด้านการจ้างงานครั้งใหญ่ ขณะที่ประเทศไทยถูกจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีศักยภาพด้านทักษะแรงงานในระดับสูง แต่ยังมีโอกาสการจ้างงานคุณภาพไม่เพียงพอ สะท้อนปัญหาแรงงานมีทักษะพร้อมทำงาน แต่เศรษฐกิจยังสร้างตำแหน่งงานใหม่ไม่ทันต่อการเปลี่ยนแปลงจากปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติ
ข้อมูลดังกล่าวถูกนำเสนอโดย ฮาบิบ นัสเซอร์ รับ ผู้จัดการด้านนโยบายเศรษฐกิจประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิกของธนาคารโลกในหัวข้อ “A sharp, data-driven framing of the 210 million job gap” ภายในเวที East Asia and Pacific Youth Forum เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2569 ซึ่งจัดขึ้นเพื่อหารือแนวทางรับมือการเปลี่ยนแปลงของตลาดแรงงานและโอกาสการจ้างงานของเยาวชน ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก โดยระบุว่า ในช่วง 10 ปีข้างหน้า ภูมิภาคจะมีประชากรวัยทำงานเพิ่มขึ้นราว 320 ล้านคน แต่จะมีตำแหน่งงานใหม่เพิ่มขึ้นเพียงประมาณ 110 ล้านตำแหน่ง ส่งผลให้เกิดช่องว่างด้านการจ้างงานมากกว่า 210 ล้านตำแหน่ง
ฮาบิบระบุว่า เศรษฐกิจในภูมิภาคชะลอตัวหลังวิกฤตโควิด-19 จากภาระหนี้สินที่อยู่ในระดับสูงและการลงทุนที่ลดลง ส่งผลให้การสร้างงานมูลค่าสูงขยายตัวได้ช้า แรงงานจำนวนมากที่ย้ายออกจากภาคเกษตรกรรมเข้าสู่เมือง ส่วนใหญ่กลับเข้าสู่งานบริการทักษะต่ำที่มีรายได้ต่ำและสร้างมูลค่าเพิ่มไม่มาก
นอกจากนี้ ปัญญาประดิษฐ์และระบบอัตโนมัติกำลังเปลี่ยนแปลงตลาดแรงงานอย่างรวดเร็ว ทั้งการทดแทนงานที่เป็นกิจวัตรด้านกายภาพ เช่น งานในโรงงานอุตสาหกรรม และงานด้านความคิดพื้นฐาน เช่น งานวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้นในธนาคารหรือสำนักงาน โดยผลกระทบเริ่มเห็นชัดในประเทศอุตสาหกรรมอย่างเวียดนามที่แรงงานจำนวนมากได้รับผลกระทบจากระบบอัตโนมัติ ขณะที่แรงงานทักษะสูงกลับได้รับโอกาสใหม่จากตำแหน่งงานที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีมากขึ้น
สำหรับประเทศไทย ธนาคารโลกประเมินว่า ประเทศไทยมีจุดแข็งด้านทักษะและศักยภาพของแรงงานเมื่อเทียบกับหลายประเทศในภูมิภาค แต่ปัญหาหลักอยู่ที่โอกาสในการจ้างงานที่ยังไม่เพียงพอ การเติบโตทางเศรษฐกิจที่อยู่ในระดับต่ำ รวมถึงโครงสร้างเศรษฐกิจที่ยังพึ่งพางานทักษะต่ำ ทำให้เกิดภาวะทักษะไม่สอดคล้องกับตำแหน่งงาน แรงงานที่มีทักษะจึงไม่สามารถหางานที่เหมาะสมกับศักยภาพได้
รายงาน Thailand Economic Monitor ฉบับเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ของธนาคารโลกระบุว่า เศรษฐกิจไทยมีแนวโน้มขยายตัวเพียง 1.6% ในปี 2569 ก่อนฟื้นตัวเป็น 2.3% ในปี 2570 โดยแม้การท่องเที่ยวและการลงทุนจากต่างประเทศในอุตสาหกรรมใหม่ เช่น ยานยนต์ไฟฟ้าและอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ จะเริ่มฟื้นตัว แต่ยังไม่เพียงพอชดเชยปัญหาหนี้ครัวเรือนที่อยู่ในระดับสูง รวมถึงค่าจ้างจริงที่ทรงตัวหรือลดลงในบางภาคส่วน
รายงานยังระบุว่า การเปลี่ยนผ่านแรงงานจากภาคเกษตรกรรม ซึ่งยังจ้างงานคนจำนวนมากแต่มีผลิตภาพต่ำ ไปสู่อุตสาหกรรมและบริการสมัยใหม่ยังดำเนินไปอย่างไม่ราบรื่น ทำให้แรงงานจำนวนมากยังอยู่ในภาคเศรษฐกิจนอกระบบหรืออยู่ในงานผลิตภาพต่ำ ส่งผลให้รายได้ไม่เพิ่มขึ้นตามศักยภาพ
ขณะเดียวกัน ธนาคารโลกมองว่า ประเทศไทยยังมีศักยภาพในอุตสาหกรรมการผลิตสีเขียวขั้นสูง เช่น ยานยนต์ไฟฟ้า ชิ้นส่วนยานยนต์ไฟฟ้า พลังงานแสงอาทิตย์ และระบบทำความเย็นประสิทธิภาพสูง ซึ่งอาจช่วยเพิ่มผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศได้อีก 2.9% ภายในปี 2583 หากสามารถเร่งการลงทุนและพัฒนาทักษะแรงงานให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด
อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญยังอยู่ที่ทักษะพื้นฐานของแรงงานส่วนใหญ่ การลงทุนด้านวิจัยและพัฒนาที่ยังต่ำ รวมถึงกฎระเบียบบางส่วนที่อาจเป็นอุปสรรคต่อการแข่งขันและการลงทุนในอุตสาหกรรมใหม่
ฮาบิบกล่าวทิ้งท้ายว่า ความท้าทายสำคัญของภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก คือการสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาทักษะแรงงานกับการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ เพื่อให้แรงงานที่ได้รับผลกระทบจากเทคโนโลยีสามารถเปลี่ยนผ่านไปสู่งานรูปแบบใหม่ได้อย่างทั่วถึง
อ้างอิง:
