ศาลอาญาระหว่างประเทศเดินหน้าพิจารณาคดีอดีตผู้นำฟิลิปปินส์ ‘โรดริโก ดูเตอร์เต’ หลังถูกกล่าวหาเกี่ยวข้องกับการสังหารนอกกระบวนการยุติธรรมจากนโยบายปราบยาเสพติด ขณะที่ผู้เสียชีวิตยังเป็นตัวเลขถกเถียงสูงถึงหลายหมื่นราย
ศาลอาญาระหว่างประเทศ หรือ International Criminal Court (ICC) ประกาศกำหนดวันเริ่มพิจารณาคดีเต็มรูปแบบของอดีตประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ โรดริโก ดูเตอร์เต ในวันที่ 30 พฤศจิกายน 2569 จากข้อกล่าวหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติที่เกี่ยวข้องกับนโยบายปราบปรามยาเสพติด หรือ สงครามยาเสพติด ซึ่งมีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก
สำนักข่าว Reuters รายงานว่า การกำหนดวันพิจารณาคดีมีขึ้นหลังการประชุมสถานะคดีเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2569 โดยคณะผู้พิพากษาใน Trial Chamber III เห็นชอบตามคำร้องของฝ่ายอัยการ หลังจากคดีผ่านขั้นตอนยืนยันข้อกล่าวหาเมื่อวันที่ 23 เมษายน 2569 ซึ่งคณะผู้พิพากษาใน Pre-Trial Chamber I มีมติเอกฉันท์รับรองข้อกล่าวหาทั้งหมด
โรดริโก ดูเตอร์เต ถูกตั้งข้อหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติ 3 กระทง ได้แก่ ฆาตกรรม และพยายามฆ่า จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2554 ถึงมีนาคม 2562 ซึ่งเป็นช่วงที่ฟิลิปปินส์ยังอยู่ภายใต้อำนาจศาลของ ICC ก่อนถอนตัวจากธรรมนูญกรุงโรมในปี 2562
ICC ระบุว่า มีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าดูเตอร์เตมีส่วนรับผิดชอบทางอ้อมต่อการสังหารนอกกระบวนการยุติธรรมที่เกิดขึ้นอย่างเป็นระบบ ภายใต้นโยบายปราบปรามยาเสพติด ทั้งในช่วงที่ดำรงตำแหน่งนายกเทศมนตรีเมืองดาเวา และช่วงที่เป็นประธานาธิบดีฟิลิปปินส์
คดีนี้เริ่มจากการสอบสวนเบื้องต้นของ ICC ในปี 2564 ต่อมาในเดือนมีนาคม 2568 โรดริโก ดูเตอร์เตถูกจับกุมในฟิลิปปินส์ตามหมายจับของ ICC ก่อนถูกส่งตัวไปยังกรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ และถูกควบคุมตัวที่ศูนย์กักกันของ ICC ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
ระหว่างการไต่สวนยืนยันข้อกล่าวหาเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ฝ่ายอัยการนำเสนอหลักฐานจากเหตุการณ์อย่างน้อย 49 กรณี ครอบคลุมเหยื่อ 78 ราย รวมถึงเด็ก พร้อมระบุว่าเหตุการณ์ดังกล่าวเป็นเพียงส่วนหนึ่งของปฏิบัติการสังหารที่เกิดขึ้นในวงกว้าง
องค์กรสิทธิมนุษยชนอย่าง Human Rights Watch และ Amnesty International ระบุว่า นโยบายสงครามยาในยุคดูเตอร์เตระหว่างปี 2559-2565 ทำให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 12,000 ราย ขณะที่บางการประเมินระบุว่าอาจสูงถึง 20,000-30,000 ราย โดยผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่เป็นผู้ต้องสงสัยคดียาเสพติด ผู้เสพยา และประชาชนในชุมชนยากจน
สำนักข่าว Philippine Daily Inquirer รายงานว่า ในการประชุมสถานะคดีเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2569 ดูเตอร์เตไม่ได้เข้าร่วมการพิจารณาด้วยตนเอง แต่มีทีมทนายความนำโดย ปีเตอร์ เฮย์นส์ ทนายความชาวอังกฤษ ซึ่งเพิ่งเข้ามารับหน้าที่แทนทีมกฎหมายชุดเดิม เป็นผู้แทนในการพิจารณา
ฝ่ายอัยการมีแผนเรียกพยานประมาณ 60-70 ปาก ขณะที่ตัวแทนเหยื่อเรียกร้องให้เร่งดำเนินคดีโดยเร็ว ด้านผู้พิพากษา โจแอนนา คอร์เนอร์ ทำหน้าที่ประธานคดี
ด้าน โรดริโก ดูเตอร์เต ปฏิเสธข้อกล่าวหาทั้งหมดมาตลอด โดยยืนยันว่า นโยบายปราบปรามยาเสพติดของเขามีเป้าหมายเพื่อปกป้องประชาชนจากปัญหาอาชญากรรมและยาเสพติดรุนแรง พร้อมอ้างว่าการเสียชีวิตจำนวนมากเกิดจากการป้องกันตัวของตำรวจหรือการกระทำของกลุ่มอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับรัฐบาล
BBC รายงานว่า ดูเตอร์เตเคยระบุว่าข้อกล่าวหาของ ICC เป็นเรื่องโกหกที่เหลือเชื่อ และไม่ยอมรับอำนาจของศาล เนื่องจากฟิลิปปินส์ถอนตัวจากธรรมนูญกรุงโรมแล้ว อย่างไรก็ตาม ICC ยืนยันว่า ศาลยังมีอำนาจพิจารณาคดีที่เกิดขึ้นก่อนการถอนตัวมีผลบังคับใช้
โดย ปีเตอร์ เฮย์นส์ ทนายความคนใหม่ของ โรดริโก ดูเตอร์เตเป็นนักกฎหมายด้านอาชญากรรมระหว่างประเทศที่มีประสบการณ์สูง และเคยดำรงตำแหน่งประธานสมาคมทนายความของ ICC
คดีดังกล่าวถูกจับตาในฐานะบททดสอบสำคัญของ ICC ในการนำอดีตผู้นำประเทศขึ้นพิจารณาคดีในข้อหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติจากนโยบายของรัฐ
ในช่วงสงครามยา โรดริโก ดูเตอร์เตซึ่งเคยเป็นนายกเทศมนตรีเมืองดาเวา มีชื่อเสียงจากการใช้กลุ่มที่ถูกเรียกว่า Davao Death Squad ในการปราบปรามอาชญากรรมก่อนขึ้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดี ขณะที่องค์กรสิทธิมนุษยชนระบุว่า การสังหารหลายกรณีมักถูกอธิบายว่าเป็นเหตุ ผู้ต้องสงสัยขัดขืนการจับกุม แต่มีข้อสงสัยต่อความน่าเชื่อถือของหลักฐานและกระบวนการสอบสวน
แม้เผชิญข้อกล่าวหารุนแรง แต่ผู้สนับสนุนจำนวนมากยังมองว่าดูเตอร์เตเป็นผู้นำที่เด็ดขาดและช่วยลดอัตราอาชญากรรมในประเทศได้
ICC ยังระบุว่า การสอบสวนยังครอบคลุมบุคคลอื่นที่อาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับนโยบายดังกล่าวด้วย
ด้านสุขภาพของ โรดริโก ดูเตอร์เต ซึ่งปัจจุบันอายุ 81 ปี ศาลได้ให้คณะแพทย์อิสระ 3 คนประเมินความพร้อมในการเข้าร่วมกระบวนการพิจารณา และสรุปว่าเขายังสามารถเข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดีได้
การพิจารณาคดีที่กำหนดเริ่มในเดือนพฤศจิกายน 2569 คาดว่าจะใช้เวลาหลายเดือน หรืออาจยาวนานถึง 2 ปี เนื่องจากมีพยานและหลักฐานจำนวนมาก
โรดริโก ดูเตอร์เต ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ระหว่างปี 2559-2565 และเป็นที่รู้จักจากสไตล์การบริหารที่แข็งกร้าว รวมถึงนโยบายปราบปรามยาเสพติดอย่างเข้มข้น ขณะที่ตัวเลขผู้เสียชีวิตจากสงครามยายังคงเป็นประเด็นถกเถียง โดยรัฐบาลฟิลิปปินส์ระบุว่ามีผู้เสียชีวิตจากปฏิบัติการตำรวจราว 6,000 ราย แต่ตัวเลขจากองค์กรอิสระสูงกว่านั้นมาก
อ้างอิง:
