กางระเบียบจัดซื้อสินค้าบัญชีนวัตกรรม เอื้อล็อกสเปกแบบถูกกม.จริงหรือ?

"...การที่กฏกระทรวง กำหนดให้หากพัสดุที่จะจัดซื้อจัดจ้างมีผู้ขายหรือผู้ให้บริการเพียงรายเดียว ให้หน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างโดยวิธีเฉพาะเจาะจงจากผู้ขายหรือผู้ให้บริการโดยตรง หรือ หากพัสดุที่จะจัดซื้อจัดจ้างมีผู้ขายหรือผู้ให้บริการตั้งแต่สองรายขึ้นไป ให้หน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างโดยวิธีคัดเลือก โดยแจ้งผู้ขายหรือผู้ให้บริการทุกรายเพื่อเข้าร่วมเสนอราคา ผลส่งทำให้ ในการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าประเภทโคมไฟพลังงานแสงอาทิตย์แต่ละโครงการ ส่วนใหญ่มักระบุเลขรหัสสินค้าไว้ในชื่อโครงการ ทำให้อปท.จำเป็นต้องจัดซื้อสินค้ารหัสใดรหัสหนึ่งเท่านั้น อีกทั้งรหัสสินค้าบางรายการยังถูกนำไปผูกกับโครงการประเภทอื่น เช่น ถนน การดำเนินการลักษณะนี้สะท้อนให้เห็นถึงการล็อกสเปกให้จัดซื้อสินค้ารหัสใดรหัสหนึ่งใช่หรือไม่..."

ประเด็นตรวจสอบข้อมูลเชิงลึก!

การใช้จ่ายงบประมาณแผ่นดิน ในการจัดซื้อจัดจ้างเสาไฟถนนโคมไฟแอลอีดีพลังงานแสงอาทิตย์ตามบัญชีนวัตกรรมไทย ที่เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ยุครัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา อดีตนายกรัฐมนตรี ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ทั่วประเทศ ตั้งแต่ปี 2563-2567 ที่มีการจัดซื้อจัดจ้างและติดตั้งเพื่อใช้ในพื้นที่ต่าง ๆ ที่ถูกสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ตรวจสอบพบปัญหาสำคัญเกี่ยวกับปัญหาการติดตั้งในพื้นที่ไม่เหมาะสม ทำให้ไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้เต็มประสิทธิภาพ อีกทั้งราคายังสูงกว่าเสาไฟที่มีคุณสมบัติใกล้เคียงกันแต่ไม่ได้อยู่ในบัญชีนวัตกรรมไทย

โดยสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) สำรวจข้อมูลพบว่า ในช่วงปี 2563 -2567 มี อปท.จำนวน 563 แห่ง ในพื้นที่ 62 จังหวัด ใช้งบประมาณติดตั้งเสาไฟถนนโคมไฟ LED พลังงานแสงอาทิตย์ตามบัญชีนวัตกรรมไทยรวม 14,088.66 ล้านบาท โดยงบประมาณเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะปีงบประมาณ 2566 ใช้งบประมาณ 3,145.46 ล้านบาท และปี 2567 เพิ่มเป็น 7,205.43 ล้านบาท ส่วนเอกชนที่ปรากฏชื่อขายสินค้าประเภทนี้ ก็มีไม่กี่แห่ง บางรายขายสินค้าให้ อปท.ระดับหมื่นล้านบาท

ข้อสังเกตสำคัญชุดหนึ่ง ที่ถูกกล่าวถึงอย่างมากกรณีนี้ คือ ภายใต้นโยบายส่งสเริมสนับสนุนสินค้าบัญชีนวัตกรรมไทย มีการออกระเบียบขึ้นมาควบคุมกำกับดูแลการจัดซื้อสินค้าประเภทนี้โดยเฉพาะ

ขณะที่ขั้นตอนการดำเนินงานตามระเบียบดังกล่าว ยังถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่ามีลักษณะส่อเอื้อประโยชน์ให้เอกชนด้วย?

น่าสนใจว่า ข้อเท็จจริงเรื่องระเบียบควบคุมกำกับดูแลการจัดซื้อสินค้า เป็นอย่างไร?

สูตรเดียวกัน! ตัวแทน'อัตถสาร' ขายเสาไฟโซลาร์ฯ พันล.ซื้อซองแข่งกันเอง

สูตรเดียวกัน! ตัวแทน'อัตถสาร' ขายเสาไฟโซลาร์ฯ พันล.ซื้อซองแข่งกันเอง

สำนักข่าว Next News สืบค้นข้อมูลพบว่า กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดซื้อสินค้าบัญชีนวัตกรรม คือ กฎกระทรวงกำหนดพัสดุและวิธีการจัดซื้อจัดจ้างพัสดุที่รัฐต้องการส่งเสริมหรือสนับสนุน พ.ศ. 2563

โดยระบุไว้ในหมวด 4 พัสดุส่งเสริมนวัตกรรม

ข้อ 11 ในหมวดนี้ ระบุว่า

“พัสดุส่งเสริมนวัตกรรม” หมายความว่า สินค้าหรือบริการที่มีรายชื่อตามบัญชีนวัตกรรมไทยของสำนักงบประมาณ แต่ไม่รวมถึงผลิตภัณฑ์ยาหรือเวชภัณฑ์ที่มิใช่ยา ตามหมวด 5 ซึ่งได้ขึ้นบัญชีนวัตกรรมไทย

ข้อ 12 ให้พัสดุส่งเสริมนวัตกรรมเป็นพัสดุที่รัฐต้องการส่งเสริมหรือสนับสนุน

ข้อ 13 ให้หน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างพัสดุตามข้อ 12 โดยให้ใช้เงินงบประมาณจัดซื้อจัดจ้างพัสดุดังกล่าว ไม่น้อยกว่าร้อยละสามสิบของงบประมาณในการจัดซื้อจัดจ้างพัสดุที่อยู่ในบัญชีนวัตกรรมไทย ดังต่อไปนี้

(1) หากพัสดุที่จะจัดซื้อจัดจ้างมีผู้ขายหรือผู้ให้บริการเพียงรายเดียว ให้หน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างโดยวิธีเฉพาะเจาะจงจากผู้ขายหรือผู้ให้บริการโดยตรง

(2) หากพัสดุที่จะจัดซื้อจัดจ้างมีผู้ขายหรือผู้ให้บริการตั้งแต่สองรายขึ้นไป ให้หน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างโดยวิธีคัดเลือก โดยแจ้งผู้ขายหรือผู้ให้บริการทุกรายเพื่อเข้าร่วมเสนอราคา

อย่างไรก็ดี ในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าเสาไฟถนนโคมไฟแอลอีดีพลังงานแสงอาทิตย์ตามบัญชีนวัตกรรมไทย ให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ที่สำนักข่าว Next News ตรวจสอบพบก่อนหน้านี้ คือ เอกชนที่เข้ามาซื้อซองและเสนอราคาแข่งขันงานทั้งหมด เป็นเพียงเจ้าของสินค้าและตัวแทนจำหน่ายสินค้าเท่านั้น

จึงทำให้มีข้อสังเกตตามมาดังนี้

1.การที่กฏกระทรวง กำหนดให้หากพัสดุที่จะจัดซื้อจัดจ้างมีผู้ขายหรือผู้ให้บริการเพียงรายเดียว ให้หน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างโดยวิธีเฉพาะเจาะจงจากผู้ขายหรือผู้ให้บริการโดยตรง หรือ หากพัสดุที่จะจัดซื้อจัดจ้างมีผู้ขายหรือผู้ให้บริการตั้งแต่สองรายขึ้นไป ให้หน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างโดยวิธีคัดเลือก โดยแจ้งผู้ขายหรือผู้ให้บริการทุกรายเพื่อเข้าร่วมเสนอราคา

ส่งผลทำให้ ในการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าประเภทโคมไฟพลังงานแสงอาทิตย์แต่ละโครงการ ส่วนใหญ่มักระบุเลขรหัสสินค้าไว้ในชื่อโครงการ ทำให้อปท.จำเป็นต้องจัดซื้อสินค้ารหัสใดรหัสหนึ่งเท่านั้น อีกทั้งรหัสสินค้าบางรายการยังถูกนำไปผูกกับโครงการประเภทอื่น เช่น ถนน การดำเนินการลักษณะนี้สะท้อนให้เห็นถึงการล็อกสเปกให้จัดซื้อสินค้ารหัสใดรหัสหนึ่งใช่หรือไม่

2.นอกจากนี้ ในขั้นตอนการซื้อซองและยื่นเสนอราคา บริษัทที่เข้าร่วมเป็นบริษัทตัวแทนจำหน่ายสินค้าจากบริษัทผู้ผลิตหรือผู้จำหน่ายสินค้าบัญชีนวัตกรรม ซึ่งผู้ชนะก็เป็นบริษัทตัวแทนจากบริษัทเดียวกัน

คำถามคือ วิธีการลักษณะนี้ ไม่ว่าตัวแทนรายใดจะได้รับงาน สุดท้ายบริษัทผู้จำหน่ายสินค้าบัญชีนวัตกรรมก็ยังคงได้รับประโยชน์จากการขายสินค้าให้ตัวแทน เพื่อนำไปจำหน่ายให้หน่วยงานของรัฐใช่หรือไม่ และโครงสร้างต้นทุนในแต่ละช่วงเป็นอย่างไร

ตัวแทนจำหน่ายสินค้าบัญชีนวัตกรรมจะได้รับผลประโยชน์อย่างไรจากการเป็นตัวแทน หรือในขั้นตอนการยื่นเสนอราคา บริษัทตัวแทนอาจได้รับส่วนลดจากบริษัทผู้จำหน่ายสินค้า จึงสามารถเสนอราคาที่ต่ำกว่าราคาที่ปรากฏต่อสาธารณะ แต่ท้ายที่สุด บริษัทผู้จำหน่ายสินค้าก็ยังเป็นผู้ได้รับเงินค่าสินค้าจากตัวแทนอยู่ดี ลักษณะดังกล่าวเข้าข่ายการผูกขาดสินค้าหรือไม่

นอกจากนี้ ยังมีข้อสังเกตอีกด้วยว่า กฎกระทรวงเกี่ยวกับการจัดซื้อสินค้าบัญชีนวัตกรรมในกรณีดังกล่าว อาจเป็นกลไกที่ภาครัฐใช้เอื้อต่อการล็อกสเปกสินค้าในโครงการจัดซื้อจัดจ้างให้ถูกต้องตามกฎหมาย นอกจากนี้ เอกชนแต่ละรายยังได้รับสิทธิในการจำหน่ายสินค้าเป็นระยะเวลาไม่น้อยกว่า 5–7 ปี ด้วย

ขณะที่แหล่งข่าวจากสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ให้ข้อมูลยืนยันกับสำนักข่าว Next News ว่า จากการตรวจสอบภาพรวมการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าบัญชีนวัตกรรม พบว่ามีลักษณะในทิศทางเดียวกัน คือ การนำข้อมูลสินค้าบัญชีนวัตกรรมมากำหนดเป็นราคากลางให้อปท.ใช้จัดทำโครงการ ส่งผลให้ผู้มีสิทธิเข้าร่วมประกวดราคาเหลือเพียงเจ้าของสินค้าและตัวแทนจำหน่ายเท่านั้น

"ไม่ต่างจากการล็อกสเปกให้จัดซื้อจากเอกชนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเท่านั้น เป็นการล็อกสเปก แบบถูกกฏหมายด้วย" แหล่งข่าวระบุ

ปัจจุบัน สตง.อยู่ระหว่างสรุปข้อมูลเพื่อเสนอให้กรมบัญชีกลางพิจารณายกเลิกกระบวนการจัดซื้อสินค้าประเภทนี้ทั้งระบบในเร็วๆ นี้

หากมีข้อมูลเพิ่มเติม สำนักข่าว Next News จะนำมาเสนอให้สาธารณชนได้รับทราบต่อไป

อ่านข่าวเกี่ยวข้อง

สตง.ลุยสอบ! เสาไฟโซลาร์เซลล์นวัตกรรม พบ 5 ปี อปท.ซื้อเพียบ 1.4 หมื่นล.(1)

ล้วงผลสอบอปท.แห่ซื้อเสาไฟโซลาร์ฯ1.4 หมื่นล./บ.เดียวผูกขาดขาย 5.6 พันล.(2)

เปิดตัวบ.เลคิเซ่ไลท์ติ้ง กวาดขายเสาไฟโซลาร์ฯนวัตกรรมไทย อปท.5.6 พันล.(3)

โชว์สเปกเสาไฟโซลาร์ฯบ.เลคิเซ่กวาดขายอปท.5.6 พันล.-ตั้ง4 ตัวแทนจำหน่าย(4)

เช็กยอด 'บ.เลคิเซ่-2ตัวแทน' ขายเสาไฟโซลาร์ฯทั่วปท. กระฉูด 8.9 พันล้าน(5)

สุ่มตรวจซื้อเสาไฟโซลาร์ฯอบจ.นครปฐม 249 ล. บ.เลคิเซ่-2 ตัวแทนแข่งกันเอง(6)

สุ่มเจออีก! เสาไฟโซลาร์ฯ ท.บางปู104ล.เลคิเซ่-2 ตัวแทนแข่งกันเองอีกแล้ว(7)

จัดอีก 4 อปท.! เสาไฟโซลาร์ฯ 2 ตัวแทนแข่งกันเอง 'เลคิเซ่' แค่ซื้อซอง(8)