จับตา สหรัฐฯ-อิหร่าน เจรจานิวเคลียร์รอบสอง ระทึกสงครามจ่อปะทุหากดีลล่ม

โลกจับตา สหรัฐอเมริกา-อิหร่านเปิดฉากเจรจานิวเคลียร์รอบสอง ณ กรุงเจนีวา ท่ามกลางสถานการณ์ที่ตึงเครียดถึงขีดสุดจากการเสริมกำลังทหารในภูมิภาค เดิมพันอนาคตเศรษฐกิจโลก-เสถียรภาพตะวันออกกลาง

ความคืบหน้าครั้งนี้ถูกจับตาในฐานะจุดเปลี่ยนสำคัญของเสถียรภาพตะวันออกกลาง ราคาน้ำมันโลก และสมดุลอำนาจนิวเคลียร์ ซึ่งอาจส่งแรงสะเทือนถึงเศรษฐกิจโลก โดยการหารือจัดขึ้นแบบ “ทางอ้อม” ที่นคร เจนีวา ณ วันที่ 17 ก.พ. ตามรายงานของรอยเตอร์ โดยผู้แทนสหรัฐฯ และคณะของรัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านไม่ได้นั่งเจรจาเผชิญหน้ากันในห้องเดียว แต่ใช้ประเทศตัวกลางคือโอมานทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการเจรจา กล่าวคือ คณะหนึ่งจะเสนอเงื่อนไขผ่านผู้ไกล่เกลี่ย จากนั้นผู้ไกล่เกลี่ยจะนำสารดังกล่าวไปถ่ายทอดให้อีกฝ่าย ก่อนส่งคำตอบกลับมาเป็นลำดับขั้น

รูปแบบนี้ถูกใช้เพราะทั้งสองประเทศไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตโดยตรงมานานหลายทศวรรษ และระดับความไม่ไว้วางใจยังสูง หลังสหรัฐฯ ถอนตัวจากข้อตกลงนิวเคลียร์ปี 2015 หรือ Joint Comprehensive Plan of Action ในปี 2018 ส่งผลให้การเจรจาแบบเผชิญหน้าอาจสร้างแรงกดดันทางการเมืองภายในประเทศของแต่ละฝ่าย

ขณะเดียวกัน ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ระบุว่าตนมีส่วนร่วม “ทางอ้อม” และเชื่อว่าอิหร่านต้องการบรรลุข้อตกลง สะท้อนว่าทำเนียบขาวยังติดตามและกำหนดทิศทางการเจรจา แม้ไม่ได้เข้าร่วมโต๊ะพูดคุยโดยตรง

กล่าวอีกนัยหนึ่ง การเจรจาครั้งนี้ไม่ใช่การจับมือถ่ายทอดสดต่อหน้าสื่อ แต่เป็นกระบวนการทูตแบบเงียบ ใช้ตัวกลางลดแรงปะทะ เปิดพื้นที่ต่อรองในประเด็นอ่อนไหว และพยายามรักษาช่องทางสื่อสารไว้ท่ามกลางบรรยากาศความตึงเครียดทางทหารในภูมิภาค

แหล่งข่าวต่างประเทศระบุว่า สหรัฐฯ เตรียมความพร้อมทางทหารในภูมิภาค หากการเจรจาล้มเหลว ขณะเดียวกัน อิหร่านจัดการซ้อมรบใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลก สะท้อนบรรยากาศการเจรจาที่อยู่ภายใต้ “เงาสงคราม”

ประเด็นหลักบนโต๊ะคือ โครงการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมของอิหร่าน ซึ่งสหรัฐฯ และพันธมิตรเห็นว่าอาจต่อยอดสู่ศักยภาพด้านอาวุธนิวเคลียร์ ขณะที่อิหร่านยืนยันว่าเป็นโครงการเพื่อสันติและพลังงานพลเรือน แม้ระดับความบริสุทธิ์ยูเรเนียมที่เพิ่มขึ้นจะสูงกว่าการผลิตไฟฟ้าอย่างมีนัยสำคัญ และส่งสัญญาณพร้อมจำกัดกิจกรรมบางส่วน หากได้รับการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตร แต่ย้ำว่าจะไม่ยุติการเสริมสมรรถนะทั้งหมดและไม่หารือโครงการขีปนาวุธ

ด้านสหรัฐฯ ต้องการขยายกรอบการเจรจาให้ครอบคลุมประเด็นดังกล่าว โดย มาร์โค รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศของสหรัฐ ระบุว่าการทำข้อตกลงเป็นเรื่องยาก แต่ยังพร้อมเดินหน้าเจรจา

ก่อนเปิดโต๊ะหารือ รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านได้พบผู้อำนวยการทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (International Atomic Energy Agency: IAEA) ที่นครเจนีวา เพื่อหารือความร่วมมือด้านเทคนิคและการตรวจสอบ สะท้อนความพยายามสร้างความเชื่อมั่นในกลไกกำกับดูแลระหว่างประเทศท่ามกลางความตึงเครียดที่ยังดำเนินอยู่

ความตึงเครียดในตะวันออกกลางมีนัยต่อราคาพลังงานและต้นทุนขนส่ง หากสถานการณ์บานปลาย ราคาน้ำมันโลกอาจผันผวนทันที กระทบเงินเฟ้อและภาคธุรกิจพลังงาน ขณะเดียวกัน หากบรรลุข้อตกลง อาจช่วยลดแรงกดดันต่อตลาดน้ำมันและเสถียรภาพการค้าโลก

อ้างอิง: Aljazeera, Reuters, BBC