กสม. ชง ตร. ยกระดับมาตรการสิทธิมนุษยชน ป้องกันทรมาน-ปฏิบัติ ไม่เหมาะสม ใน สน. พบความเสี่ยงจาก แนวปฏิบัติ, กำลังพล, สถานที่-เทคโนโลยี เสนอ ตร. สร้างมาตรฐาน เพิ่ม จนท., ปรับปรุง เทคโนโลยี
สำนักข่าว Next News รายงานว่าเมื่อวันที่ 26 กันยายน 2569 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) โดยนายวสันต์ ภัยหลีกลี้ กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ และนางสาวหรรษา หอมหวล เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ได้ร่วมกันแถลงข่าวเด่นประจำสัปดาห์ ครั้งที่ 8/2569 โดยมีวาระสำคัญคือ กสม. ได้เสนอข้อเสนอแนะต่อสำนักงานตำรวจแห่งชาติ (ตร.) เพื่อยกระดับมาตรการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน เพื่อป้องกันการทรมานและการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสมในสถานีตำรวจ
นางสาวหรรษา หอมหวล เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กล่าวว่า เมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2569 กสม. ได้เห็นชอบข้อเสนอแนะดังกล่าว สืบเนื่องจากสถานีตำรวจเป็นด่านแรกของกระบวนการยุติธรรมทางอาญา มีบทบาทสำคัญในการจับกุม ควบคุมตัว และสอบสวนผู้ถูกกล่าวหา ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่บุคคลยังคงได้รับ การสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ แต่กลับอยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการถูกทรมานหรือการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสมอย่างยิ่ง โดยในปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 - 2568 สำนักงาน กสม. และ ตร. ได้ร่วมกันตรวจเยี่ยมสถานีตำรวจ 14 แห่งในลักษณะเชิงป้องกัน และใช้ข้อมูลจากการตรวจเยี่ยมเหล่านั้นเป็นฐานในการพิจารณาข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ตำรวจให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน และลดความเสี่ยงต่อการทรมานหรือการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสม โดยเฉพาะในบริบทของการบังคับใช้พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำาให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565
จากการพิจารณาข้อเท็จจริง กสม. พบว่าแม้สถานีตำรวจหลายแห่งได้พยายามปรับปรุงการปฏิบัติงาน แต่ยังคงปรากฏความเสี่ยงต่อการทรมานและการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสมในขั้นตอนการจับกุม การควบคุมตัว และการสอบสวน ซึ่งผู้ถูกควบคุมตัวมีข้อจำกัดในการเข้าถึงการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน ข้อมูลจากการตรวจเยี่ยมเชิงป้องกันได้ชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยง 3 ด้าน ได้แก่ (1) ความเสี่ยงด้านมาตรฐานของแนวปฏิบัติ เนื่องจากยังไม่มีมาตรฐานกลางเรื่องแนวปฏิบัติด้านสิทธิมนุษยชนและการป้องกันการทรมานที่ใช้เหมือนกันทั่วประเทศ ทำให้การปฏิบัติงานแต่ละพื้นที่มีความแตกต่างกัน และเจ้าหน้าที่ขาดแนวทางที่ชัดเจน (2) ความเสี่ยงด้านศักยภาพและภาระงานของกำลังพล สถานีตำรวจประสบปัญหาขาดแคลนกำลังพล โดยเฉพาะพนักงานสอบสวน ทำให้ต้องรับผิดชอบคดีเกินกว่ามาตรฐาน และการสอบสวนเป็นไปอย่างเร่งรีบไม่สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน และ (3) ความเสี่ยงที่เกิดจากข้อจำกัดด้านสถานที่และเทคโนโลยี พบว่าสถานีตำรวจบางแห่งมีสภาพอาคารเก่าทรุดโทรม การจัดพื้นที่ควบคุมตัวและพื้นที่สอบสวนไม่เอื้อต่อการแยกกลุ่มเปราะบาง การคุ้มครองความเป็นส่วนตัว และการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้ถูกควบคุมตัวอย่างเหมาะสม
ด้วยเหตุผลดังกล่าว กสม. จึงมีมติให้มีข้อเสนอแนะต่อคณะรัฐมนตรี เพื่อมอบหมายให้สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการ ดังนี้
ด้านการจัดทำมาตรฐานกลางและแนวปฏิบัติด้านสิทธิมนุษยชน ให้ ตร. จัดทำหรือพัฒนาคู่มือ มาตรฐาน หรือแนวปฏิบัติกลางด้านสิทธิมนุษยชนและการป้องกันการทรมานในสถานีตำรวจ ให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน มาตรฐานสากล และ พ.ร.บ. ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 เพื่อใช้เป็นกรอบการปฏิบัติเดียวกันทั่วประเทศ
ด้านการเสริมสร้างศักยภาพกำลังพลและระบบสนับสนุนการปฏิบัติงาน ให้ ตร. เร่งบรรจุแต่งตั้งกำลังพล โดยเฉพาะพนักงานสอบสวนที่มีอัตราว่างให้ครบตามกรอบอัตราที่กำหนด ทบทวนการกระจายกำลังพลให้สอดคล้องกับภาระงานจริง และขยายการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการด้านสิทธิมนุษยชน การป้องกันการทรมาน และทักษะการสอบสวนที่ไม่ละเมิดสิทธิมนุษยชนให้ครอบคลุมเจ้าหน้าที่ทุกระดับ
ด้านการปรับปรุงโครงสร้างทางกายภาพและเทคโนโลยี ให้ ตร. พิจารณาปรับปรุงหรือพัฒนาโครงสร้างทางกายภาพของสถานีตำรวจ โดยจัดลำดับความสำคัญตามระดับความเสี่ยง และมุ่งเน้นบริเวณที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมตัวและการสอบสวน เพื่อให้เอื้อต่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของผู้ถูกควบคุมตัวอย่างเหมาะสมและปลอดภัย รวมถึงเร่งจัดหาอุปกรณ์บันทึกภาพและเสียง โดยเฉพาะกล้องติดตัวและกล้องวงจรปิดให้มีจำนวนเพียงพอและทันสมัย ควบคู่กับการพัฒนาระบบจัดเก็บข้อมูลที่มีความปลอดภัยและสามารถตรวจสอบย้อนหลังได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อเสริมสร้างความโปร่งใสและลดข้อโต้แย้งในกระบวนการบังคับใช้กฎหมาย
