ส.อ.ท.ชงรัฐเชือดโรงงานทิ้งกากอุตฯผิดกฎหมาย ดันระบบติดตามถึงปลายทาง

ส.อ.ท. หนุนรัฐเดินหน้าปราบโรงงานจัดการกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมาย ย้ำคนสร้างของเสียต้องรับผิดชอบจนถึงปลายทาง พร้อมเสนอพัฒนาระบบ Waste Traceability ตรวจสอบย้อนกลับ ใช้ Digital Product Passport เชื่อมข้อมูลแบตเตอรี่–แผงโซลาร์เซลล์ใช้แล้ว

สำนักข่าว Next News รายงานเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายนท2569 นายปรีดา วัชรเธียรสกุล รองประธาน ส.อ.ท. และประธานสถาบันน้ำ สิ่งแวดล้อม และ Climate Change เปิดเผยว่า ส.อ.ท. สนับสนุนนโยบายและการดำเนินงานของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ในการเร่งตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายกับโรงงานที่ประกอบกิจการจัดการกากอุตสาหกรรมอย่างไม่ถูกต้อง โดยเฉพาะกรณีการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม การจัดการของเสียไม่เป็นไปตามเงื่อนไขที่ได้รับอนุญาต และการดำเนินกิจการที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและประชาชน

ทั้งนี้ ส.อ.ท. เห็นว่าการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง โปร่งใส และเป็นธรรม เป็นกลไกสำคัญในการยกระดับมาตรฐานอุตสาหกรรมไทย และสร้างความเป็นธรรมแก่ผู้ประกอบการที่ปฏิบัติตามกฎหมาย โดยไม่ควรปล่อยให้ผู้ประกอบการที่หลีกเลี่ยงต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันเหนือผู้ประกอบการที่ดำเนินกิจการอย่างถูกต้อง

“ส.อ.ท. สนับสนุนให้ภาครัฐดำเนินการอย่างเด็ดขาดกับผู้ประกอบการที่กระทำผิดกฎหมาย เพราะการลักลอบทิ้งหรือจัดการกากอุตสาหกรรมอย่างไม่ถูกต้อง ไม่เพียงสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน แต่ยังส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือของภาคอุตสาหกรรมโดยรวม การบังคับใช้กฎหมายที่จริงจังจึงเป็นการปกป้องทั้งประชาชนและผู้ประกอบการที่ดำเนินธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบ” นายปรีดากล่าว

ย้ำ Waste Generator ต้องรับผิดชอบกากอุตสาหกรรมจนถึงปลายทาง

นายปรีดากล่าวเพิ่มเติมว่า การแก้ไขปัญหากากอุตสาหกรรมอย่างยั่งยืนจำเป็นต้องพิจารณาความรับผิดชอบตลอดห่วงโซ่การจัดการ ไม่ใช่เพียงการตรวจสอบโรงงานผู้รับบำบัดหรือกำจัดของเสียเท่านั้น แต่ต้องให้ความสำคัญตั้งแต่ผู้ก่อกำเนิดกากอุตสาหกรรม (Waste Generator) ผู้ขนส่ง (Waste Transporter) และผู้รับดำเนินการจัดการของเสีย (Waste Processor)

โดยเฉพาะภายใต้ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง การจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว พ.ศ. 2566 ซึ่งกำหนดหลักเกณฑ์และหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ก่อกำเนิดกากอุตสาหกรรม โดยผู้ก่อกำเนิดยังคงมีความรับผิดชอบตามที่กฎหมายกำหนด จนกว่าของเสียจะได้รับการจัดการแล้วเสร็จอย่างถูกต้อง

แนวทางดังกล่าวสะท้อนหลักการสำคัญว่า การนำกากอุตสาหกรรมออกจากโรงงานไม่ได้หมายความว่าความรับผิดชอบของผู้ก่อกำเนิดจะสิ้นสุดลงทันที

ดังนั้น โรงงานผู้ก่อกำเนิดจึงควรมีกระบวนการตรวจสอบและคัดเลือกผู้รับจัดการกากอุตสาหกรรมอย่างรอบคอบ โดยไม่พิจารณาเฉพาะต้นทุนการจัดการของเสีย แต่ควรประเมินความเหมาะสมของใบอนุญาต ขีดความสามารถในการจัดการ เทคโนโลยีที่ใช้ ระบบควบคุมมลพิษ ประวัติการปฏิบัติตามกฎหมาย และความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมของผู้รับดำเนินการด้วย

“การเลือกผู้รับจัดการกากอุตสาหกรรมโดยพิจารณาเพียงราคาต่ำที่สุด อาจไม่ได้สะท้อนต้นทุนที่แท้จริง โดยเฉพาะต้นทุนความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมและความรับผิดตามกฎหมาย ผู้ก่อกำเนิดจึงต้องมีระบบคัดเลือกและติดตามผลการจัดการของเสียที่สามารถตรวจสอบได้ เพราะความรับผิดชอบไม่ได้สิ้นสุดเพียงวันที่รถขนของเสียออกจากประตูโรงงาน” นายปรีดากล่าว

เสนอภาครัฐยกระดับ Waste Traceability ตรวจสอบย้อนกลับได้ตลอดห่วงโซ่

ส.อ.ท. เห็นว่าประเทศไทยควรเร่งพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับกากอุตสาหกรรม (Waste Traceability) ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเชื่อมโยงข้อมูลตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง ทั้งข้อมูลชนิดและปริมาณของเสีย การขนส่ง การรับของเสียเข้าสู่สถานประกอบการ และหลักฐานการบำบัด กำจัด หรือการนำกลับมาใช้ประโยชน์

ทั้งนี้ ควรต่อยอดจากระบบรายงานและเอกสารกำกับการขนส่งกากอุตสาหกรรม (Manifest) ที่มีอยู่แล้ว ให้สามารถตรวจสอบความสอดคล้องของข้อมูลระหว่างผู้ก่อกำเนิด ผู้ขนส่ง และผู้รับจัดการได้อย่างเป็นระบบ รวมทั้งสนับสนุนการวิเคราะห์ความผิดปกติและประเมินความเสี่ยง เพื่อให้หน่วยงานกำกับดูแลสามารถใช้ข้อมูลในการวางแผนตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายได้อย่างตรงจุด

“หัวใจสำคัญของการบริหารจัดการกากอุตสาหกรรมในอนาคต คือ เราต้องรู้ว่าของเสียเกิดจากที่ใด ถูกส่งไปที่ไหน ใครเป็นผู้รับผิดชอบ และท้ายที่สุดได้รับการจัดการด้วยวิธีการใด โดยจะต้องมีข้อมูลและหลักฐานที่ตรวจสอบย้อนกลับได้จริง” นายปรีดากล่าว

จับตาแบตเตอรี่และแผงโซลาร์เซลล์ใช้แล้ว เสนอ Digital Product Passport

นายชญานินทร์ โพธิวรคุณ กรรมการสถาบันรหัสสากล (GS1 Thailand) ซึ่งเป็นผู้แทนของนายพิภพ โชควัฒนา รองประธาน ส.อ.ท. และประธานสถาบันรหัสสากล (GS1 Thailand) ในการร่วมแถลงข่าว กล่าวว่า อีกหนึ่งประเด็นที่ประเทศไทยจำเป็นต้องเตรียมความพร้อม คือ การจัดการของเสียที่เกิดจากการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน โดยเฉพาะแบตเตอรี่จากยานยนต์ไฟฟ้า ระบบกักเก็บพลังงาน และแผงเซลล์แสงอาทิตย์ หรือแผงโซลาร์เซลล์ ซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามการขยายตัวของการใช้พลังงานสะอาด

ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ประกอบด้วยวัสดุหลายประเภทที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ ขณะเดียวกัน บางส่วนอาจมีองค์ประกอบหรือคุณสมบัติที่ต้องได้รับการจัดการตามมาตรการด้านความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อมอย่างเหมาะสม

ส.อ.ท. จึงเห็นโอกาสในการนำแนวคิด Digital Product Passport (DPP) หรือหนังสือเดินทางดิจิทัลของผลิตภัณฑ์ มาประยุกต์ใช้เป็นเครื่องมือเชื่อมโยงข้อมูลตลอดวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์ ตั้งแต่ข้อมูลผู้ผลิต ประเภทและองค์ประกอบของวัสดุ ข้อมูลด้านความปลอดภัย ไปจนถึงแนวทางการนำกลับมาใช้ประโยชน์และการจัดการเมื่อสิ้นสุดอายุการใช้งาน

โดยสามารถศึกษาการประยุกต์ใช้มาตรฐานสากลของ GS1 ซึ่งมีระบบมาตรฐานในการระบุตัวตนผลิตภัณฑ์และเชื่อมโยงข้อมูลดิจิทัล เช่น GS1 Digital Link เพื่อสนับสนุนการเข้าถึงและแลกเปลี่ยนข้อมูลที่เกี่ยวข้องระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ ภายใต้มาตรฐานข้อมูลร่วมกัน

“เราต้องมองให้ไกลกว่าการจัดการของเสียเมื่อผลิตภัณฑ์หมดอายุการใช้งาน เพราะหากเราสามารถรู้ข้อมูลสำคัญของผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ต้นทาง เมื่อผลิตภัณฑ์นั้นกลายเป็นของเสีย ก็จะสามารถนำข้อมูลมาใช้ประเมินความเสี่ยง คัดแยก และเลือกวิธีจัดการที่เหมาะสมได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น” นายชญานินทร์กล่าว

ทั้งนี้ ส.อ.ท. เห็นว่าควรส่งเสริมความร่วมมือระหว่างกระทรวงอุตสาหกรรม กรมโรงงานอุตสาหกรรม GS1 Thailand ภาคอุตสาหกรรม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการพัฒนาระบบ Digital Product Passport ที่เชื่อมโยงข้อมูลผลิตภัณฑ์เข้ากับข้อมูลการจัดการของเสีย โดยอาจเริ่มจากโครงการนำร่องในกลุ่มแบตเตอรี่และแผงโซลาร์เซลล์ใช้แล้ว ก่อนพิจารณาขยายผลสู่กลุ่มวัสดุและผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมประเภทอื่น

แนวทางดังกล่าวควรดำเนินการโดยคำนึงถึงความสอดคล้องกับระบบกำกับดูแลและข้อกำหนดทางกฎหมายที่มีอยู่ รวมถึงการคุ้มครองข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อทั้งภาครัฐ ผู้ประกอบการ และผู้รับจัดการของเสียอย่างแท้จริง