โรงแยกอากาศ หรือ Air Separation Unit : ASU คือโรงงานหรืออุปกรณ์ที่ทำหน้าที่แยกก๊าซที่มีอยู่ในอากาศ เช่น ออกซิเจน ไนโตรเจน และอาร์กอน ออกมาเป็นก๊าซหรือของเหลวบริสุทธิ์เพื่อใช้ประโยชน์ทั้งในภาคอุตสาหกรรมและการแพทย์
การแยกอากาศนี้ใช้กระบวนการกลั่นลำดับส่วนด้วยความเย็น (Cryogenic Fractionation) มีขั้นตอนหลักดังนี้
ดูดและอัดอากาศ : ดูดอากาศภายนอกเข้ามา กรองสิ่งสกปรกออก แล้วอัดความดันให้สูง
ทำความเย็น : ลดอุณหภูมิอากาศลงอย่างรวดเร็วจนติดลบ (ประมาณ -173 ถึง -193 องศาเซลเซียส) จนอากาศเปลี่ยนสถานะเป็นของเหลว
แยกส่วน : นำอากาศเหลวที่ได้มากลั่น โดยอาศัยคุณสมบัติ จุดเดือด ที่ต่างกันของก๊าซแต่ละชนิด ทำให้ออกซิเจน ไนโตรเจน และอาร์กอน แยกตัวออกมาทีละชั้น
ความสำคัญของก๊าซจากโรงแยกอากาศ
ก๊าซที่ได้จากโรงแยกอากาศมีความสำคัญ เสมือน "ลมหายใจ" และเป็นทรัพยากรพื้นฐานของหลากหลายอุตสาหกรรม
ออกซิเจน : ใช้ในทางการแพทย์ อุตสาหกรรมเหล็ก และการหลอมโลหะ
ไนโตรเจน : ใช้ป้องกันการเกิดปฏิกิริยาเคมี การไล่ความชื้นในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี อิเล็กทรอนิกส์ และใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร
อาร์กอน : ใช้ในงานเชื่อมโลหะคุณภาพสูง และการผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์
นวัตกรรมโรงแยกอากาศของ MAP เหนือกว่าแบบเดิม
โรงแยกอากาศรูปแบบเดิมมีข้อจำกัด เนื่องจากการจะกลั่นอากาศให้เป็นของเหลว ต้องใช้อุณหภูมิที่ติดลบสูงมาก โรงแยกอากาศรูปแบบทั่วไปจึงต้องพึ่งพา "กระแสไฟฟ้า" ในการเดินเครื่องทำความเย็นทั้งหมด ซึ่งใช้พลังงานสูง นำไปสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกปริมาณมหาศาล
บริษัท มาบตาพุด แอร์โปรดักส์ จำกัด (MAP) จึงนำนวัตกรรมที่เรียกว่า LNG ASSISTED AIR SEPARATION UNIT (เทคโนโลยีแยกอากาศโดยใช้ความเย็นจาก LNG มาช่วยระบบ ASU) ทลายข้อจำกัดโรงแยกอากาศรูปแบบเดิม
ก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ที่นำเข้ามาจากต่างประเทศ จะขนส่งในรูปของของเหลวที่มีอุณหภูมิเย็นจัดประมาณ -160 องศาเซลเซียส เพื่อขนส่งได้ในปริมาณมาก โดยปกติก่อนจะนำ LNG ไปใช้งาน ต้องผ่านกระบวนการเปลี่ยนสถานะจาก "ของเหลว" ให้กลับเป็น "ก๊าซ" (LNG Regasification) ในขั้นตอนนี้จะมีการปล่อยความเย็นทิ้งไปในธรรมชาติ
นวัตกรรมนี้จึงดึงความเย็นเหลือทิ้งดังกล่าว มาเป็นพลังงานความเย็นตั้งต้นให้กับโรงแยกอากาศ การนำความเย็นจาก LNG มาใช้ในกระบวนการ แยกอากาศ จะช่วยลดการใช้อุปกรณ์ ทำความเย็นที่กินไฟสูง อาทิ Refrigerant compressor และ Booster & Turbo expander การใช้เทคนิคการนำความเย็นจาก LNG มาทดแทนจึงเป็นการประหยัดพลังงานในการผลิตอย่างยิ่งยวด
นอกจากนี้เทคโนโลยีของ MAP ยังใช้ความเย็นจาก LNG ในการระบายความร้อนของอุปกรณ์ ทำให้กระบวนการแยกอากาศแบบใหม่นี้ ไม่ต้องใช้ระบบน้ำหล่อเย็นแบบโรงแยกอากาศแบบเดิม ช่วยเพิ่มความเสถียรในการผลิตและลดความเสี่ยงในภาวะน้ำแล้งได้
บทพิสูจน์ ‘MAP1’ ตอบโจทย์เศรษฐกิจ-โลกร้อน
ย้อนไปเมื่อปี 2564 โครงการโรงแยกอากาศแห่งแรก (MAP1) เริ่มเดินเครื่องเชิงพาณิชย์ ถือเป็นก้าวใหม่ของอุตสาหกรรมไทยในการนำความเย็นจาก LNG มาใช้ในสเกลระดับประเทศ และเป็นแห่งแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่ง พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าเราสามารถขับเคลื่อนธุรกิจควบคู่กับการดูแลโลกได้จริง
ด้านสิ่งแวดล้อม : สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้เฉลี่ยกว่า 100,000 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี เทียบเท่าการปลูกต้นไม้ประมาณ 4.5 ล้านต้นต่อปี และปัจจุบันลดคาร์บอนสะสมไปแล้วกว่า 3.7 แสนตัน
ด้านธุรกิจ : ช่วยให้ลูกค้าภาคอุตสาหกรรมที่รับก๊าซจาก MAP1 สามารถลดการปล่อยคาร์บอนทางอ้อม (Scope 3) ทำให้สินค้าไทยเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันบนเวทีโลก
ปลดล็อกอุตสาหกรรมสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำเมื่อทั่วโลกเร่งขับเคลื่อนเพื่อสู่เป้าหมาย Net Zero ความต้องการใช้ "ก๊าซอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ" ของภาคอุตสาหกรรมจึงเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว จึงเป็นจุดกำเนิดของการขยายผลความสำเร็จ สู่การลงทุนครั้งใหญ่ในโครงการโรงแยกอากาศแห่งที่ 2 (MAP2) เพื่อปลดล็อกศักยภาพให้อุตสาหกรรมไทยก้าวสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำได้อย่างไร้รอยต่อ
การขยายผลนี้ตั้งเป้า ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในกระบวนการผลิตก๊าซอุตสาหกรรมได้มากกว่าร้อยละ 50 เมื่อเทียบกับระบบที่ใช้ไฟฟ้าทำความเย็นทั้งหมด ขับเคลื่อนเศรษฐกิจยั่งยืน สนับสนุนการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน (Energy Transition) ของไทย สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ของ ปตท. และกลยุทธ์ของบีไอจี ในการมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero Emissions ภายในปี 2050
การขับเคลื่อนโครงสร้างพื้นฐานด้านก๊าซอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำนี้ จะช่วยเสริมศักยภาพอุตสาหกรรมไทยในหลากหลายสาขา ทั้งปิโตรเคมี ยานยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ และอาหาร ให้พร้อมแข่งขันและตอบโจทย์สิ่งแวดล้อมระดับโลกได้อย่างยั่งยืน
