"ลิซ่า ภคมน"ถล่มงบฯ 2570 ชี้ท้องถิ่นต่ำเป้า-แฉทุจริตสอบข้าราชการส่วนกลางเอื้อคนโกง ผ่านช่องโหว่ TOR จี้รัฐบาลทบทวนคำสั่ง คสช. ปิดประตูทุจริต ทำลายมายาคติส่วนกลางไม่โกง กอบกู้ภาพลักษณ์ประเทศ
สำนักข่าว Next News รายงานว่าเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 ที่รัฐสภา มีการอภิปรายพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี 2570 โดยมีผู้อภิปรายคือ น.ส.ภคมน หนุนอนันต์ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ได้ลุกขึ้นวิพากษ์วิจารณ์การจัดสรรงบประมาณสำหรับท้องถิ่นที่ยังคงห่างไกลเป้าหมายการกระจายอำนาจที่ 35% พร้อมทั้งเปิดประเด็นร้อนถึงการทุจริตการสอบข้าราชการส่วนท้องถิ่นที่จัดโดยส่วนกลาง ซึ่งชี้ให้เห็นถึงความหละหลวมและช่องโหว่ในเอกสารเงื่อนไขการจ้าง (TOR) ที่อาจเอื้อให้เกิดการสมคบคิดทุจริตอย่างเป็นระบบ โดย นส.ภคมน ได้เรียกร้องให้รัฐบาลยกเลิกคำสั่ง คสช. ที่เป็นต้นตอของปัญหา และปฏิรูปโครงสร้างท้องถิ่นเพื่อประโยชน์สูงสุดของประเทศและประชาชน
การจัดสรรงบประมาณท้องถิ่นยังห่างไกลเป้าหมาย และปัญหาโครงสร้าง อปท.
น.ส.ภคมนเริ่มต้นการอภิปรายด้วยการกล่าวถึงโครงสร้างงบประมาณปี 2570 ที่มีการตัดงบจังหวัดและกลุ่มจังหวัด ซึ่งถือเป็นสัญญาณที่ดีที่ส่วนกลางเริ่มเปิดทางให้ท้องถิ่นดำเนินการเองได้มากขึ้น อย่างไรก็ตาม สส.พรรคประชาชน ยังคงย้ำว่า งบประมาณที่จัดสรรให้ท้องถิ่นในปีนี้ยังคงอยู่ที่ 20% ซึ่งห่างไกลจากเป้าหมายการกระจายอำนาจที่ 35% อย่างมาก พร้อมเสนอแนะให้รัฐบาลเร่งเพิ่มรายได้ให้กับท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นการจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติม หรือการปลดล็อกกฎหมายกระจายอำนาจหลายฉบับที่พรรคประชาชนเคยเสนอมาโดยตลอด อาทิ พ.ร.บ. กำหนดขั้นตอนและแผนการกระจายอำนาจ หรือ พ.ร.บ. กทม. เพื่อให้อำนาจท้องถิ่นในการจัดเก็บค่าธรรมเนียมและภาษีได้เพิ่มเติม รวมถึง พ.ร.บ. ภาษีบ้านเกิดเมืองนอนของพรรคภูมิใจไทยที่อาจถูกหลงลืมไปแล้ว
นอกจากนี้ น.ส.ภคมนยังได้เรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีในฐานะผู้กำกับดูแลกระทรวงมหาดไทย พิจารณาปฏิรูปโครงสร้างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ที่มีอยู่มากถึง 7,000 แห่งทั่วประเทศ ซึ่งเป็นจำนวนที่มากเกินไปและส่งผลให้การจัดสรรงบประมาณและบุคลากรไม่มีประสิทธิภาพ งบประมาณจำนวนมากถูกใช้ไปกับค่าใช้จ่ายประจำและบุคลากร ทำให้เหลือเงินเพื่อพัฒนาพื้นที่และคุณภาพชีวิตประชาชนไม่มากพอ โดย น.ส.ภคมน ชี้ว่าการที่มี อปท. จำนวนมากทำให้บุคลากรไม่เพียงพอในแต่ละแห่ง ส่งผลให้การทำงานไม่คล่องตัวและเกิดปัญหาในการบริหารจัดการ
ปัญหาการจัดสอบบุคลากรท้องถิ่น: จากส่วนท้องถิ่นสู่ส่วนกลางและความเชื่อที่ผิดพลาด
ประเด็นสำคัญที่ น.ส.ภคมน ให้ความสำคัญคือ ปัญหาการขาดแคลนบุคลากรในท้องถิ่น ซึ่งนอกจากจะมาจากจำนวน อปท. ที่มากเกินไปแล้ว ยังมีสาเหตุสำคัญจากการจัดสอบบุคลากร โดยเฉพาะหลังคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 8/2560 เรื่องการขับเคลื่อนการปฏิรูปบริหารงานส่วนบุคคลท้องถิ่น ที่ดึงอำนาจการจัดสอบจาก อปท. ไปให้ส่วนกลางเป็นผู้จัดสอบเอง โดยอ้างว่าเพื่อป้องกันระบบอุปถัมภ์และการเรียกรับผลประโยชน์
น.ส.ภคมนได้ตั้งคำถามถึงแนวคิดนี้โดยระบุว่า "วิธีคิดแบบนี้มันเริ่มต้นจากความเชื่อง่าย ๆ เลยให้มาทานเชื่อว่าไร้ ส่วนกลางเป็นคนดีแล้วไม่โกง" พร้อมชี้ให้เห็นถึงข่าวใหญ่ตลอดสองสัปดาห์ที่ผ่านมาเกี่ยวกับการทุจริตการสอบข้าราชการท้องถิ่นที่จัดโดยส่วนกลาง เป็นหลักฐานที่ประจักษ์ชัดว่าแนวคิดดังกล่าวผิดพลาด นอกจากนี้ การที่ส่วนกลางจัดสอบเพียงปีละ 2 ครั้ง หรือบางปีอาจไม่จัดสอบเลย ก็ยิ่งทำให้เกิดปัญหาการขาดแคลนบุคลากร และท้องถิ่นต้องรอการจัดสอบจากส่วนกลาง ทั้งที่ความต้องการบุคลากรของแต่ละท้องถิ่นไม่พร้อมกัน ซึ่งสร้างภาระและทำให้การทำงานขาดความคล่องตัว
สส.ภคมนตร์ ยืนยันว่าถึงเวลาแล้วที่ต้องมีการเปลี่ยนแปลง ให้ท้องถิ่นกลับมาเป็นผู้จัดสอบเอง โดยให้เหตุผลว่า ส่วนกลางมีภาระในการดูแลพัฒนาประเทศอยู่แล้ว ไม่ควรมาเสียเวลาและทรัพยากรไปกับภารกิจที่ท้องถิ่นสามารถทำได้ด้วยตัวเอง อีกทั้งท้องถิ่นย่อมรู้ดีที่สุดว่าตนเองขาดอะไรและต้องการอะไร และที่สำคัญที่สุด การทุจริตที่เกิดขึ้นได้ทำลายมายาคติที่ว่า "ส่วนกลางไม่โกง" ไปแล้ว สส.ภคมนตร์ ย้ำว่าแม้การให้ท้องถิ่นจัดสอบเองอาจไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีการโกง แต่ก็สามารถออกแบบให้มีการถ่วงดุลและตรวจสอบได้ เพื่อให้เกิดความโปร่งใสและเป็นธรรมมากขึ้น
หลักฐานการทุจริต: คดีบุกจับแก๊งแก้ข้อสอบและช่องโหว่ใน TOR
น.ส.ภคมนได้ยกประเด็นการบุกจับแก๊งทุจริตการสอบที่จังหวัดนนทบุรี เมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2569 โดยตำรวจสอบสวนกลางเข้าตรวจค้นบ้านเป้าหมายและพบว่ามีการดัดแปลงพื้นที่เป็นออฟฟิศ มีคนกำลังแก้ไขกระดาษคำตอบผ่านระบบคอมพิวเตอร์ให้กับลูกค้าที่จ่ายเงินซื้อตำแหน่ง เจ้าหน้าที่สามารถยึดสำเนากระดาษคำตอบได้กว่า 3,000 รายการ รวมถึงบัญชีรายชื่อระดับ VIP ที่อาจเชื่อมโยงกับผู้มีอำนาจ
น.ส.ภคมนเชื่อว่าหากมีการสอบสวนอย่างจริงจังจะพบว่าใครมีส่วนเกี่ยวข้อง โดยมีประเด็นที่น่าสนใจว่า โรงงานที่พิมพ์กระดาษคำตอบเป็นโรงงานเดียวกับที่พิมพ์บัตรเลือกตั้ง ซึ่งบัตรเลือกตั้งที่ต้องการให้เป็นความลับที่สุดกลับมี QR Code ขณะที่กระดาษคำตอบที่ควรตรวจสอบได้กลับไม่มี QR Code ซึ่งถ้ามี QR Code ตั้งแต่แรก เหตุการณ์เช่นนี้คงไม่เกิดขึ้น
น.ส.ภคมนยังได้เจาะลึกถึงรายละเอียดของเอกสารทีโออาร์ (Terms of Reference) การจัดสอบ ที่มีความยาวถึง 29 หน้า โดยชี้ว่าแม้ทีโออาร์จะดูละเอียดรัดกุม แต่กลับมีช่องโหว่หลายจุดที่เอื้อต่อการทุจริต นำไปสู่ข้อสงสัยว่าการทุจริตอาจไม่ได้เกิดจากฝ่ายหนึ่งฝ่ายใด แต่เป็นการ "ฮั่วกัน" ระหว่างผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างอย่างเป็นระบบ อาทิ
แฟลชไดรฟ์ลับที่สุดไร้รหัสป้องกัน: ทีโออาร์ระบุให้มีการสแกนกระดาษคำตอบและบันทึกลงแฟลชไดรฟ์ แล้วส่งให้ประธาน กสถ. หรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย โดยระบุว่าเป็น "ลับที่สุด" แต่กลับไม่มีการกำหนดให้ใส่รหัสป้องกันความปลอดภัย ซึ่ง น.ส.ภคมนชี้ว่า หากไม่มีระบบป้องกัน ก็อาจมีผู้ลักลอบทำสำเนาได้ง่าย และหากมีรหัสก็จะง่ายต่อการสืบสวนว่าใครเป็นผู้ปล่อยข้อมูล
ความคลุมเครือเรื่องกรอบเวลา: ทีโออาร์ระบุให้ส่งมอบไฟล์ให้ กสถ. "ทันที" หลังตรวจข้อสอบเสร็จ แต่ไม่มีการระบุกรอบเวลาที่ชัดเจน (กี่นาที กี่ชั่วโมง หรือกี่วัน) ทำให้เกิดคำถามว่าช่วงเวลาดังกล่าว ข้อมูลในแฟลชไดรฟ์จะปลอดภัยหรือไม่ หากมีการส่งต่อทันทีจริง ก็ย่อมหมายความว่าคนของ กสถ. ที่รับแฟลชไดรฟ์เป็นผู้ที่น่าสงสัยที่สุด
การมีส่วนร่วมของ กสถ. ในทุกขั้นตอน: ทีโออาร์ระบุให้มีเจ้าหน้าที่จากกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (กสถ.) เข้าตรวจสอบระบบคอมพิวเตอร์ที่ใช้ตรวจข้อสอบ สังเกตการณ์การประมวลผลและการจัดทำบัญชีรายชื่อผู้สอบผ่านตั้งแต่ต้นจนจบ ซึ่ง น.ส.ภคมนตั้งคำถามว่า หากมีการตรวจสอบอย่างเข้มงวดขนาดนี้ ประชาชนจะไม่ให้สงสัยได้อย่างไรว่ามีการ "ฮั่วกัน" ระหว่าง กสถ. และผู้รับเหมา
ข้อสอบรั่ว-เฉลยหลุด: ใครควบคุมการเข้าออก? กรณีที่แก๊งทุจริตครอบครองใบเฉลย น.ส.ภคมนวิเคราะห์ว่า เฉลยอาจรั่วไหลตั้งแต่ขั้นตอนการออกข้อสอบ ซึ่งทีโออาร์ระบุให้ผู้รับจ้างยินยอมให้เจ้าหน้าที่จาก กสถ. กระทรวงมหาดไทย รวมถึงภาคีเครือข่ายอย่าง ป.ป.ช. สำนักงาน ป.ป.ท. และ บก. ปป. เข้าร่วมสังเกตการณ์ตั้งแต่เริ่มจนสิ้นสุดกระบวนการผลิตข้อสอบและกระดาษคำตอบ รวมถึงมีการควบคุมการเข้าออกของผู้ปฏิบัติงานด้วยระบบยืนยันตัวตน น.ส.ภคมนชี้ว่าหากเป็นเช่นนี้ ก็ย่อมต้องมีผู้รับผิดชอบที่สามารถให้คำตอบได้ว่าใครเป็นผู้ดูแลการเข้าออก และเฉลยหลุดไปได้อย่างไร
ปัญหาความโปร่งใสในการประกาศผลสอบ: การที่ผู้สอบได้คะแนนศูนย์และต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการขอตรวจสอบกระดาษคำตอบของตนเอง ทำให้ น.ส.ภคมนตั้งคำถามว่า หากผู้เขียนทีโออาร์มีเจตนาให้เกิดความโปร่งใสตั้งแต่แรก ทำไมจึงไม่ประกาศคะแนนพร้อมแนบไฟล์สแกนกระดาษคำตอบให้ผู้สอบทราบไปเลย เพราะทีโออาร์ก็สั่งให้มีการสแกนเก็บไว้อยู่แล้ว
การประท้วงกลางสภา: วาระงบประมาณหรืออภิปรายไม่ไว้วางใจ?
ในระหว่างการอภิปรายของ น.ส.ภคมนได้มีการประท้วงจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหลายครั้ง อาทินายร่มธรรม ขำนุรักษ์ สส. พรรคภูมิใจไทย ที่ขอให้ประธานควบคุมการประชุม โดยโต้แย้งว่า น.ส.ภคมนกำลังอภิปรายนอกประเด็นงบประมาณ และมีลักษณะคล้ายการอภิปรายไม่ไว้วางใจ ประธานการประชุมได้วินิจฉัยหลายครั้ง โดยยืนยันว่าการพูดถึงการบริหารราชการแผ่นดินและการทุจริตในภาพรวมสามารถทำได้ในระดับหนึ่ง แต่การลงรายละเอียดที่ลึกเกินไปควรเป็นวาระของการอภิปรายไม่ไว้วางใจ อย่างไรก็ตาม ประธานได้อนุญาตให้ น.ส.ภคมนดำเนินการอภิปรายต่อไป โดย น.ส.ภคมนได้ยืนยันว่าตนเองเข้าใจบริบทของการอภิปราย และรายละเอียดของทีโออาร์ล้วนเกี่ยวข้องกับความโปร่งใสของการใช้งบประมาณ
ข้อเรียกร้องและการทำลาย "มายาคติส่วนกลางไม่โกง"
น.ส.ภคมนกล่าวทิ้งท้ายว่า ระบบการสอบแบบเดิมที่ใช้งบประมาณราว 125-200 ล้านบาทต่อปี อาจกลายเป็นเงินทุนเพื่อต่อยอดระบบการทุจริต หากรัฐบาลไม่สามารถแก้ไขข้อครหานี้ได้ จะส่งผลให้ระบบราชการส่วนกลางขาดความโปร่งใส และประชาชนจะไม่สามารถฝากความหวังใด ๆ ได้อีกต่อไป เธอเน้นย้ำว่าปัญหาที่เผชิญอยู่นี้เป็นเรื่องใหญ่และเชื่อมโยงกันหลายมิติ การแก้ไขต้องเริ่มจากการกำจัด "มรดก คสช." คือการยกเลิกคำสั่ง คสช. ที่ 8/2560 ซึ่งจะช่วยแก้ปัญหาการขาดแคลนกำลังคนในท้องถิ่น ปิดระบบอุปถัมภ์ของรัฐส่วนกลาง ปิดช่องทางการหาเงินจากคนตัวเล็กตัวน้อย และแก้ปัญหาคุณภาพชีวิตและการใช้งบประมาณอย่างโปร่งใส
