อยากอยู่ 110 ปี

ผมนำหนังสือ “อยากอยู่ 110 ปี” ที่พ่อ (สุรัตน์ นุ่มนนท์) เขียนไว้ในช่วงบั้นปลายชีวิตกลับมาอ่านอีกครั้ง หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงบันทึกเรื่องสุขภาพ หากแต่เป็นเสมือนบันทึกการต่อสู้ของชายคนหนึ่งที่ต้องเผชิญโรครุมเร้ามาตั้งแต่วัยหนุ่ม ตั้งแต่ไส้ติ่งแตก ผ่าตัดบายพาสหัวใจ 3 เส้น ต่อมลูกหมากโต ไปจนถึงโรคเบาหวานที่ทำให้พ่อต้องฟอกไตสัปดาห์ละ 3 วัน โชคดีที่พ่อได้พบกับคุณหมอผู้ดูแล
อย่างใกล้ชิด จนสามารถประคับประคองชีวิตและถ่ายทอดประสบการณ์ออกมาเป็นหนังสือ เพื่อเตือนใจคนอ่านไม่ให้ใช้ชีวิตซ้ำรอยแบบที่พ่อเคยผ่านมา และน่าเศร้าเพราะหลังจากต้นฉบับปิดเล่มได้เพียง 5 วัน พ่อก็จากโลกนี้ไปด้วยวัย 79 ปี แม้จะไม่ได้มีชีวิตถึง 110 ปีตามชื่อหนังสือ แต่ผมเชื่อว่าพ่อคงพึงพอใจกับชีวิตที่ผ่านมา เพราะในบรรทัดสุดท้ายของหนังสือ พ่อเขียนไว้สั้น ๆ ว่า “ชีวิตผมเป็นอมตะแล้ว”1/

และราวกับความบังเอิญจัดวางไว้ หลังจากนั้นไม่นาน ผมได้รับหนังสืออีกเล่มชื่อ “ขอบฟ้า
แห่งอายุร้อยปี” ของ แดน บุทเนอร์ นักวิจัยที่ได้รับทุนจากสถาบันสุขภาพแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง “การมีชีวิตอย่างมีเป้าหมาย” กับ “อายุขัย” บุทเนอร์ใช้เวลากว่า 11 ปี เดินทางไปสัมภาษณ์ผู้คนอายุเกิน 100 ปี ในชุมชนที่ขึ้นชื่อว่าเป็นดินแดนแห่งคนอายุยืน ตั้งแต่เกาะซาร์ดิเนียในอิตาลี เกาะโอกินาวา เมืองโลมา ลินดา ในรัฐแคลิฟอร์เนีย ไปจนถึงเมืองนิโคยา ในคอสตาริกา ก่อนนำผลการศึกษามาเขียนลงในนิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟิก และต่อยอดเป็นหนังสือขายดี
ที่อยู่ในมือผมขณะนี้

สิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้น่าหลงใหลไม่ใช่เพียงข้อมูลวิจัยแต่คือ วิธีการเล่าเรื่องของบุทเนอร์
เขาไม่ได้แค่นั่งจดคำตอบจากผู้สูงวัยเหล่านั้น หากแต่ใช้ชีวิตร่วมกับพวกเขา เดินทางไปด้วยกัน กินอาหารแบบเดียวกัน สังเกตว่าแต่ละวันพวกเขาใช้ชีวิตอย่างไร ตั้งแต่การกิน การนอน การออกกำลังกาย
ไปจนถึงวิธีพูดคุยกับลูกหลานและเพื่อนบ้าน และสุดท้ายเขาพบว่า ปัจจัยสำคัญของการมีอายุยืน ไม่ได้อยู่ที่ “พันธุกรรม” แต่อยู่ที่ “ลีลาชีวิต”1/

หนึ่งในพื้นที่ที่ถูกเรียกว่า “ขอบฟ้าแห่งอายุร้อยปี” คือเกาะซาร์ดิเนีย ประเทศอิตาลี ที่นี่
มีคนที่อายุเกิน 100 ปี สูงกว่าค่าเฉลี่ยชาวอเมริกันถึง 30 เท่า บุทเนอร์พบกับจิอาวนี ซานไนย
ชายวัย 103 ปี เขาใช้เวลาพูดคุยด้วยกันกว่า 2 ชั่วโมง ระหว่างนั้น มีเพื่อนบ้านแวะเวียนมาหาไม่ขาดสาย ราวกับบ้านหลังนี้เป็นศูนย์กลางของชุมชน ซานไนยเล่าว่า เขาดื่มนมแพะเป็นอาหารเช้า เดินอย่างน้อย
วันละ 6 ไมล์ และรักการทำงาน ชีวิตส่วนใหญ่อยู่กลางทุ่งเลี้ยงสัตว์ ฤดูหนาวเขาจะต้อนฝูงแกะ
เดินทางไกลกว่า 100 ไมล์ เพื่อหาทุ่งหญ้าใหม่ เวลากลางคืนก็นอนในกระท่อมเล็ก ๆ กินเพียงขนมปังแข็ง นมแพะ ไวน์ และบางครั้งก็มีเนื้อแกะย่างตามทางผ่าน บุทเนอร์ถามว่า เขาเคยเครียดกับชีวิตหรือไม่
ชายชราตอบเรียบง่ายว่า “บางครั้งก็มีบ้าง แต่เมียผมดูแลบ้าน ผมดูแลทุ่งนาจะมีอะไรให้กังวลนักหนาในทุ่งนา” ก่อนจะหยุดเล็กน้อยแล้วพูดต่อว่า “เมื่อเราได้รับสิ่งดี ๆ จากชีวิต เราต้องมีความสุขกับมัน เพราะมันจะไม่อยู่กับเราตลอดไป”3/

ขณะที่ชาวโอกินาวา ถูกยกให้เป็นกลุ่มคนที่อายุยืนที่สุดในโลก บุทเนอร์ได้เดินทางไปพบหญิงชราอายุ 104 ปีชื่อ “อูชิ” เขาคิดภาพไว้ว่า คงได้พบหญิงชรานั่งเงียบ ๆ จิบชาเขียวอยู่ในบ้านไม้เก่า ๆ
แต่สิ่งที่เขาได้ยินกลับเป็นเสียงหัวเราะดังสนั่นจากบ้านหลังเล็กปลายซอย และต้นเสียงนั้นก็คือ อูชิ
ที่กำลังนั่งคุยอย่างอารมณ์ดีกับลูกสาววัย 77 ปี และเพื่อนรักอีกสองคนที่อายุเกิน 90 ปี

บุทเนอร์ค้นพบว่า อูชิยังคงทำงาน มีเงินเดือนประจำ แอบหนีออกจากบ้านเพราะน้อยใจลูกสาว และเริ่มใช้น้ำหอม เพราะเพิ่งมีแฟนใหม่วัย 75 ปี ระหว่างสัมภาษณ์ เธอมักเหลือบตามามอง พร้อมส่งยิ้มเขิน ๆ ก่อนรีบหันหน้าหนีอย่างเหนียมอาย บุทเนอร์สรุปว่า ผู้สูงวัยแห่งโอกินาวามีลักษณะร่วมกันอย่างน่าสนใจ พวกเขาเป็นคนอารมณ์ดี ภูมิใจในตัวเองอย่างอ่อนโยน ผ่านความทุกข์ยากมาจนแข็งแกร่ง และพึงพอใจกับสิ่งที่มีอยู่ตรงหน้า เมื่อบุทเนอร์ถามอูชิว่า “อิคิไก” หรือเป้าหมายชีวิตของเธอคืออะไร เธอกวาดตามองลูกสาวและเพื่อน ๆ ที่นั่งอยู่ข้างตัว ก่อนตอบอย่างไม่ลังเลว่า “อิคิไกของฉันอยู่ตรงนี้ ถ้าไม่มีคนเหล่านี้ ฉันก็คงไม่รู้จะมีชีวิตต่อไปทำไม”4/

ส่วนที่เมืองโลมา ลินดา ชุมชนของชาวคริสต์แอ๊ดเวนติสต์ใกล้ลอสแอนเจลิส ผู้คนที่นี่มีอายุเฉลี่ยยืนยาวกว่าชาวแคลิฟอร์เนียทั่วไป พวกเขากินอาหารเรียบง่าย ออกกำลังกายสม่ำเสมอ งดบุหรี่
งดแอลกอฮอล์ และใช้ชีวิตอย่างมีวินัยมาตลอด ที่นั่น บุทเนอร์ได้พบกับ มาร์จ เจตตัน หญิงวัย 101 ปี ที่ยังขับรถคาดิแลคได้คล่องราวกับวัยรุ่น เช้าวันนั้น เธอออกจากบ้านหลังจากเดินออกกำลังกาย
ยกน้ำหนัก และกินข้าวโอ๊ตเรียบร้อยแล้ว ก่อนขับรถไปส่งนิตยสารเก่าให้ศูนย์ผู้สูงอายุ เพื่อใช้ทำงานฝีมือ และนำขวดน้ำรีไซเคิลไปให้ชุมชนอีกแห่งหนึ่ง

ระหว่างทางเธอเล่าว่า ตัวเองเกิดในครอบครัวยากจน เคยเห็นเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่
ซานฟรานซิสโกตั้งแต่ยังเล็ก ทำงานเป็นพยาบาล ส่งเสียสามีเรียนแพทย์ และเลี้ยงดูลูกสองคน หลังสามีเสียชีวิต เธอยอมรับว่าบางครั้งก็รู้สึกเหงา “แต่สำหรับฉัน ความเหงาเป็นสัญญาณให้ลุกขึ้นไปช่วยใครสักคนเสมอ” ประโยคสั้น ๆ นี้ทำให้บุทเนอร์นั่งนิ่งอยู่พักใหญ่ ได้ข้อคิดว่า บางทีสิ่งที่ทำให้คนเราแก่เร็ว อาจไม่ใช่อายุแต่คือ การรู้สึกว่าตัวเองไม่มีประโยชน์ต่อใครอีกแล้ว

ก่อนจากกัน บุทเนอร์ถามเจตตันว่า อะไรคือเคล็ดลับของการมีชีวิตยืนยาวและยังคงเป็นที่รักของผู้คน เธอตอบทันทีว่า “ฉันชอบพูดคุยกับผู้คน ฉันมองคนแปลกหน้าเป็นเพื่อนที่ยังไม่เคยพบ” ก่อนหัวเราะเบา ๆ แล้วพูดต่อว่า “แต่บางคนอาจสงสัยเหมือนกันว่า ทำไมผู้หญิงคนนี้ถึงไม่ยอมเงียบเสียที”5/

เกาะซาร์ดิเนีย
ขอบฟ้าแห่งอายุ 100 ปี

แดน บุทเนอร์ กับผู้เฒ่าวัยเกิน 100

มาร์จ เจตตัน หญิงวัย 101 ปี
หลังพวงมาลัยรถ

แหล่งที่มา : https://www.nationalgeographic.com/health/article/longevity-blue-zones-dan-buettner-archival

เรื่องราวของผู้สูงวัยอายุเกิน 100 ปี ที่บุทเนอร์ได้พบเจอ นำไปสู่บทเรียนสำคัญ 9 ข้อจาก “ขอบฟ้าแห่งอายุร้อยปี” ซึ่งผมคิดว่าน่าสนใจมาก และน่าจะเป็นแนวทางในการดูแลชีวิตทั้งร่างกายและจิตใจของเราได้เป็นอย่างดี ผมจะได้นำมาเล่าให้ฟังใน Weekly Mail สัปดาห์หน้าครับ

แหล่งที่มา:

1/ สุรัตน์ นุ่มนนท์, อยากอยู่ 110 ปี, e-book:หนังสือ อยากอยู่ 110 ปี - Nuy khwanjai | พลิก PDF ออนไลน์ | AnyFlip
2/ แดน บุทเนอร์, ขอบเขตแห่งอายุร้อยปี, พิมพา อจลากุล แปล, สำนักพิมพ์มูลนิธิโกมลคีมทอง, พิมพครั้งที่ 1,เมษายน 2556, หน้า 81
3/ แดน บุทเนอร์, ขอบเขตแห่งอายุร้อยปี, พิมพา อจลากุล แปล, สำนักพิมพ์มูลนิธิโกมลคีมทอง, พิมพครั้งที่ 1,เมษายน 2556, หน้า 68-71
4/ แดน บุทเนอร์, ขอบเขตแห่งอายุร้อยปี, พิมพา อจลากุล แปล, สำนักพิมพ์มูลนิธิโกมลคีมทอง, พิมพครั้งที่ 1,เมษายน 2556, หน้า 130-134
5/ Dan Buettner, How the world first learned about longevity Blue Zones, National Geographic Magazine, September 22, 2025
https://www.nationalgeographic.com/health/article/longevity-blue-zones-dan-buettner-archival