หนังสือเล่มใหม่ล่าสุดของพี่ติ๋ม วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย ที่กำลังจะเปิดตัวอย่างเป็นทางการในวันที่ 1 ตุลาคมนี้ เป็นงานที่สะท้อนเอกลักษณ์ของผู้เขียนได้อย่างชัดเจน ทั้งความละเอียดในการค้นคว้า ความพิถีพิถันในการใช้หลักฐาน และความสามารถในการเล่าเรื่องที่เชื่อมโยงประวัติบุคคลเข้ากับประวัติศาสตร์ของประเทศ
.
หนังสือเริ่มต้นจากการสืบสาวรากเหง้าของสายตระกูล “หงส์-มอญ” และ “มังกร-จีน“ เพื่อชวนผู้อ่านทำความเข้าใจว่าภูมิหลังแบบใดหล่อหลอมบุคลิก วิธีคิด และหลักการทำงานของคุณอานันท์ ก่อนจะค่อย ๆ พาเราเดินผ่านชีวิตของเขา ตั้งแต่การเป็นนักการทูต ผู้บริหารภาครัฐ/เอกชน นายกรัฐมนตรี จนถึงบทบาทในภาคประชาสังคม พร้อมบทวิเคราะห์ของ ดร.อาสา คำภา ที่ช่วยเปิดมุมมองต่อบทบาทของคุณอานันท์ในฐานะผู้นำและบุคคลทางการเมืองร่วมสมัย
.
จุดแข็งสำคัญของหนังสือคือ ความน่าเชื่อถือ ผู้เขียนไม่ได้อาศัยเพียงการค้นคว้าจากเอกสารชั้นต้นหรือภาพถ่ายหายาก หากยังมีความคุ้นเคยกับครอบครัวปันยารชุนมายาวนานในฐานะ #หลานนอกไส้ ของคุณอานันท์ ทำให้หลายเหตุการณ์มีรายละเอียดที่มีชีวิต มีบริบท และมีมิติที่หาไม่ได้จากหนังสือประวัติบุคคลทั่วไป
.
แต่สำหรับแม่รุ่ง สิ่งที่น่าสนใจที่สุดกลับไม่ใช่เหตุการณ์ทางการเมือง หากเป็น #ความเป็นมนุษย์ ของคุณอานันท์
.
ภาพจำของคนจำนวนไม่น้อย อดีตนายกรัฐมนตรีอานันท์ เป็นคนสุขุม เนี้ยบ เป็น #ผู้ดีรัตนโกสินทร์ ที่ดูห่างไกลจากชีวิตของคนธรรมดา แต่หนังสือชวนให้เห็นอีกด้านหนึ่งว่า การถวายงานใกล้ชิดพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทำให้คุณอานันท์เปิดมุมมองไปยังคนเล็กคนน้อยในสังคมไทย ขณะเดียวกันหนังสือก็บอกเล่าว่า อาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ มีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงคุณอานันท์กับเครือข่ายปัญญาชนและภาคประชาสังคม
.
หลายคนอาจมองว่าคุณอานันท์เป็นหนึ่งใน #สิ่งตกค้างทางประวัติศาสตร์ แต่หนังสือสะท้อนให้เห็นว่า แท้จริงแล้วคุณอานันท์เปิดใจรับฟังคนรุ่นใหม่ และคนรุ่นใหม่ส่วนหนึ่งก็เปิดใจรับคุณอานันท์
.
คุณอานันท์ให้เกียรติผู้คนโดยไม่ยึดติดกับตำแหน่งหรือฐานะ เรื่องเล่าเหล่านี้ในหนังสือ อาจไม่ใช่เหตุการณ์ใหญ่ในหน้าประวัติศาสตร์ แต่กลับทำให้คนที่เสมือนอยู่บนหิ้ง กลายเป็นมนุษย์ที่เราเข้าใจและเข้าถึงได้มากขึ้น
.
ในอีกด้านหนึ่ง หนังสือยังชวนให้ตั้งคำถามกับคำว่า #ภาวะผู้นำ โดยไม่จำเป็นต้องตอบผ่านคำสรรเสริญหรือการสร้างภาพ หากตอบผ่านการตัดสินใจในช่วงเวลาที่บ้านเมืองเผชิญวิกฤต ผ่านความรับผิดชอบที่ผู้นำมีต่อสังคม และผ่านความกล้าที่จะทำในสิ่งที่เห็นว่าถูกต้อง แม้อาจไม่ใช่สิ่งที่ง่ายที่สุด
.
บางที ประโยคที่สรุปหนังสือเล่มนี้ได้ดีที่สุด อาจไม่ใช่การบอกว่าอานันท์ ปันยารชุน เป็นนายกรัฐมนตรีกี่สมัย หรือสร้างผลงานอะไรไว้บ้าง หากเป็นประโยคสั้น ๆ ว่า
.
นี่คือเรื่องราวของผู้นำคนหนึ่ง ที่ #อำนาจไม่เคยเป็นเป้าหมาย หากเป็นความรับผิดชอบที่ต้องแบกรับเมื่อบ้านเมืองต้องการ
.
เมื่อปิดหนังสือเล่มหนานี้ลง สิ่งที่ติดตัวผู้อ่านกลับออกมา อาจไม่ใช่เพียงข้อมูลเกี่ยวกับผู้ชายที่ชื่ออานันท์ ปันยารชุน แต่คือคำถามที่ย้อนกลับมาหาเราทุกคนว่า ในวันที่สังคมไทยยังคงแสวงหาภาวะผู้นำ เราอยากเห็นผู้นำแบบใด ซี่งคำตอบที่ได้อาจสำคัญกว่าชีวประวัติของบุคคลเพียงคนเดียว
หงส์ลายมังกร อานันท์ ปันยารชุน
หนังสือ หงส์ลายมังกร อานันท์ ปันยารชุน
