“การแบนบุหรี่ไฟฟ้าในพม่า จึงเป็นเหตุผลสนับสนุนสำคัญ สำหรับรัฐบาลและรัฐสภาที่กำลังจะมีขึ้น ในการมุ่งนโยบายการปกป้องเด็กและเยาวชนให้มีสุขภาพดี ลดความเสี่ยงจากการเสพติดนิโคตินและสารพิษที่มาจากการสูบบุหรี่ไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพ”
เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2569 รัฐบาลพม่าผ่านคำสั่งโดย กระทรวงสาธารณสุข ภายใต้การอนุมัติของคณะรัฐมนตรี เพื่อ ห้ามการนำเข้า ส่งออก จำหน่าย ครอบครอง จัดเก็บ แจกจ่าย ใช้ และบริโภคบุหรี่ไฟฟ้า อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง และอิเล็กทรอนิกส์ชิชา* ทุกรูปแบบทั่วประเทศ ในการบังคับใช้มาตรการนี้ คำสั่งดังกล่าวถูกบังคับใช้ภายใต้ กฎหมายว่าด้วย “สิ่งของและบริการจำเป็น” (Essential Supplies and Services Law) ซึ่งเป็นกฎหมายที่ให้รัฐบาลควบคุมหรือห้ามสินค้าที่อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพหรือสวัสดิการของประชาชน
อ้างอิง
https://english.news.cn/20260220/cca6e66288c34539b8f27b252fe56112/c.html
สาระสำคัญคือ พม่าห้ามตั้งแต่ “ต้นทาง” (import) ไปจนถึง “ปลายทางการใช้” (use) ไม่เว้นแม้แต่การครอบครอง ทั้งออนไลน์และออฟไลน์ คำสั่งนี้ระบุว่า ห้ามโดยเด็ดขาด
อ้างอิง
https://en.vietnamplus.vn/myanmar-imposes-nationwide-ban-on-e-cigarettes-post338060.vnp
จึงน่าสนใจที่จะวิเคราะห์ว่า ทำไมต้องแบน การแบนมีขั้นตอนอย่างไร ถ้าทำให้ถูกกฎหมายอาจได้รายได้จากภาษีทำไมจึงไม่ทำ มีมุมมองกับข้ออ้างที่ว่าบุหรี่ไฟฟ้าไม่อันตรายอย่างไร และ การแบนจะได้ประโยชน์อะไร ดังต่อไปนี้
(1) ทำไมพม่าแบนบุหรี่ไฟฟ้า?
ตามคำชี้แจงจาก รองผู้อำนวยการกรมสาธารณสุขของพม่า ระบุว่า บุหรี่ไฟฟ้าไม่ได้ปลอดภัยกว่า บุหรี่จริงอย่างที่หลายคนเข้าใจ แม้กระทั่งคนรุ่นใหม่หลายคนเชื่อว่าบุหรี่ไฟฟ้า “ปลอดภัยกว่า” แต่นั่นเป็นความคิดที่ผิดอย่างสิ้นเชิง โดยให้เหตุผลว่า :
✅ บุหรี่ไฟฟ้าทำลายปอดโดยตรง
✅ มีนิโคตินที่ติดได้สูง
✅ พบสารโลหะหนักและสารพิษหลายชนิด
✅ ยิ่งใช้งานมากยิ่งเสี่ยงปัญหาสุขภาพในระยะยาว
โดยเฉพาะ อย่างยิ่ง กลุ่มเยาวชนที่ใช้งานเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จึงเป็นภัยต่อสุขภาพของประชากรในวงกว้าง
(2) กระบวนการและขั้นตอนที่พม่าทำ
พม่าดำเนินการดังนี้:
1. คณะรัฐมนตรีเห็นชอบคำสั่ง ตามสิทธิ์การใช้กฎหมายพิเศษ
2. กระทรวงสาธารณสุขประกาศคำสั่ง ไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
3. ห้ามทุกกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับบุหรี่ไฟฟ้า ตั้งแต่การนำเข้า ถึงการใช้ในประเทศ
4. บังคับใช้ผ่านกฎหมาย Essential Supplies and Services Law ซึ่งให้สิทธิเพิ่มเติมกับรัฐในการควบคุมสินค้าใดๆ เพื่อปกป้องสาธารณะสวัสดิการ
ขณะนี้ ทางการพม่ากำลังเร่ง การตรวจสอบและจับกุม ผู้ละเมิดกฎหมาย พร้อมดำเนินคดีตามกฎหมายเดิมที่มีอยู่
(3) ทำไมไม่ทำให้บุหรี่ไฟฟ้าถูกกฎหมายแล้วจัดเก็บภาษี?
ในบางประเทศที่พยายาม “ควบคุมผ่านภาษี” แทนการแบน แต่พม่าเลือกแนวทาง แบนทั้งหมด เพราะ:
🔹 กังวล การปล่อยให้ถูกกฎหมายจะเพิ่มการเข้าถึงโดยเฉพาะเด็กและเยาวชน
🔹 กลัวว่า “ผลิตภัณฑ์ที่ควบคุม” จะถูกดัดแปลงเป็น “ผลิตภัณฑ์ผิดกฎหมาย” ที่มีสารอันตรายมากกว่า
🔹 มองว่า ภาษีและการควบคุมในระบบยังไม่เพียงพอจะป้องกันความเสี่ยงต่อสุขภาพ
ทั้งที่ มีคนบางส่วนเห็นว่า การเก็บภาษีและควบคุมมาตรฐาน อาจช่วยลดการเข้าถึงของเด็กและลดสารอันตรายได้ดีกว่าการแบนอย่างเดียว แต่ เหตุผลของพม่า ทั้งสาาประการดูมีน้ำหนัก ทั้งความกังวลต่อสุขภาพเด็กและเยาวชน และ เห็นว่า จะมีการหลบเลี่ยง ตลอดจนการการควบคุมที่ไม่มีประสิทธิภาพ
(4) ที่ว่าบุหรี่ไฟฟ้าไม่อันตราย ทำไมพม่าถึงแบน?
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา บริษัทผู้ผลิตและกลุ่มผู้สนับสนุนบอกว่า บุหรี่ไฟฟ้าช่วยให้เลิกสูบบุหรี่จริง ปลอดภัยหรือเสี่ยงน้อยกว่า ไม่สร้างควันและไม่ได้เผาไหม้เหมือนบุหรี่จริง
แต่พม่ามองว่า ข้ออ้างว่าปลอดภัยกว่านั้นเป็น ความเข้าใจที่ผิด ยังมีสารพิษและความเสี่ยงต่อสุขภาพจริง และ ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าช่วยเลิกบุหรี่ให้ได้จริงในระดับประชากร
หลายองค์กรด้านสาธารณสุขทั่วโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง องค์การอนามัยโลก (WHO) เตือนว่าเทคโนโลยีบุหรี่ไฟฟ้ามีความเสี่ยง โดยเฉพาะเมื่อใช้ในคนหนุ่มสาวและไม่เคยสูบมาก่อน มีการพบอันตรายในผู้ใช้มากขึ้น ตลอดจนการพบผู้ป่วยเด็กและเยาวชนในประเทศไทยที่เป็นกรณีเชิงประจักษ์
(5) ประโยชน์ที่พม่าอาจได้รับจากการแบน
รัฐบาลพม่าคาดหวังว่า:
✔ ลดการเข้าถึงของเยาวชน
✔ ป้องกันการเสพติดนิโคตินในคนรุ่นใหม่
✔ ลดภาระโรคปอดและโรคระบบหายใจในระยะยาว
✔ ส่งเสริมแนวทางสุขภาพสาธารณะให้เข้มแข็งกว่า
✔ ลดปัญหาการลักลอบขาย บุหรี่ไฟฟ้าเถื่อน
นอกจากนี้ การแบนเต็มรูปแบบชัดเจนยัง สร้างสัญญาณให้สังคมตระหนักว่าบุหรี่ไฟฟ้าไม่ใช่ “สิ่งปลอดภัย” ซึ่งอาจช่วยลดแรงจูงใจให้คนเริ่มใช้ตั้งแต่แรกด้วย
การแบนบุหรี่ไฟฟ้าเต็มรูปแบบในพม่า จึงเป็นแรงสนับสนุนที่ดีสำหรับรัฐบาลและรัฐสภาในการยืนหยัดและยืนยันการเดินหน้าต่อไปในการปกป้องสุขภาพเด็กและเยาวชน ลดความเสี่ยงจากการเสพติดนิโคตินและสารพิษการสูบบุหรี่ไฟฟ้า อย่างจรืงจัง
กล่าวโดย สรุป พม่ากำลังเดินตามแนวทางที่หลายประเทศในโลกเลือกใช้ คือ การแบนบุหรี่ไฟฟ้าอย่างเด็ดขาด โดยเหตุผลหลักคือ “เพื่อปกป้องสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะเยาวชน” แม้ว่าจะมีข้อถกเถียงเรื่องการเก็บภาษีและควบคุมผ่านระบบตลาด แต่พม่าก็มองว่าการแบนทั้งหมดเป็นทางที่ปลอดภัยที่สุดในบริบทปัจจุบัน.
22 กุมภาพันธ์ 2569
*หมายเหตุ electronic shisha คือ ชิชาไฟฟ้า หรือ ชิชาอิเล็กทรอนิกส์ เป็นอุปกรณ์สูบอีกรูปแบบหนึ่ง ใช้งานผ่านการดูดไอแบบเดียวกับ บุหรี่ไฟฟ้า (vape) โดยออกแบบและทำการตลาดให้คล้าย ชิชา (hookah/shisha)
