รายงานระดับโลกเตือน อนาคตมนุษย์เงินเดือนในวันที่ AI กลายเป็นหัวหน้า งานตำแหน่งเริ่มต้นหลายสายถูกลดบทบาท คนที่ใช้ AI เป็นรายได้โตเร็ว ขณะคนที่ไม่ปรับตัวอาจไม่มีที่ยืนในตลาดงานยุคใหม่
รายงานระดับโลกเตือนตรงกันว่า AI ไม่ได้แค่เพิ่มประสิทธิภาพ แต่กำลังจัดระเบียบตลาดแรงงานใหม่ งานระดับเริ่มต้น หรือที่เรียกว่า Entry-level จำนวนมากเสี่ยงถูกแทนที่ก่อนใคร ขณะที่คนที่ใช้ AI เป็นได้ค่าตอบแทนสูงขึ้น ช่องว่างทักษะจึงกำลังกลายเป็นช่องว่างรายได้
งานสายธุรการ การเงินพื้นฐาน บริการลูกค้า และคอนเทนต์เริ่มต้น คือกลุ่มที่ถูกระบุว่ามีความเสี่ยงสูงต่อการถูกอัตโนมัติ รายงานของ McKinsey & Company ประเมินว่า ภายในปี 2030 งานราว 30% ของชั่วโมงทำงานทั่วโลกอาจถูกทำแทนด้วยระบบอัตโนมัติ และแรงงานกว่า 375 ล้านคนอาจต้องเปลี่ยนอาชีพหรือยกระดับทักษะใหม่ ขณะที่งานที่เกี่ยวข้องกับข้อมูล การวิเคราะห์ และเทคโนโลยีมีแนวโน้มเติบโต
ข้อมูลจาก McKinsey Global Institute ประเมินว่า ภายในปี 2030 กิจกรรมงานในประเทศไทยราว 17-18% มีแนวโน้มถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติ ภายใต้การนำเทคโนโลยีมาใช้ในระดับปานกลาง ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าคนไทยเกือบหนึ่งในห้าจะตกงานทันที แต่สะท้อนว่าหลายหน้าที่ในภาคการผลิต บริการ และงานสำนักงาน มีแนวโน้มถูกเทคโนโลยีเข้ามาทำแทนบางส่วนหรือทำร่วมกับคนมากขึ้น ขณะเดียวกัน ไทยถูกจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่แรงงานจะมีอายุเฉลี่ยราว 40-45 ปีในปี 2030 สะท้อนโครงสร้างกำลังแรงงานที่กำลังเข้าสู่วัยกลางคน
เมื่อเทียบกับประเทศอื่น ไทยอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงระดับกลาง สูงกว่าหลายประเทศกำลังพัฒนา แต่ยังต่ำกว่าประเทศอุตสาหกรรมอย่างญี่ปุ่นหรือยุโรป อย่างไรก็ตาม ด้วยสัดส่วนแรงงานจำนวนมากในภาคบริการและการผลิต ประกอบกับระดับทักษะดิจิทัลเฉลี่ยที่ยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศในกลุ่ม OECD ตามข้อมูลของ OECD และธนาคารโลก การแข่งขันจึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่ภายในประเทศ แต่เป็นการแข่งขันกับแรงงานในภูมิภาคที่ยกระดับทักษะด้านดิจิทัลและ AI ได้เร็วกว่า ทั้งในกลุ่มเด็กจบใหม่และแรงงานวัยทำงานตอนกลางที่ต้องปรับตัวพร้อมกัน
กองทุนการเงินระหว่างประเทศ International Monetary Fund รายงานในปี 2024 ว่า ประมาณ 40% ของงานทั่วโลกได้รับผลกระทบจาก AI และในประเทศเศรษฐกิจพัฒนาแล้ว สัดส่วนอาจสูงถึง 60% โดยงานทักษะสูงมีโอกาสใช้ AI เพื่อเพิ่มผลิตภาพและรายได้ ขณะที่งานทักษะต่ำเสี่ยงถูกแทนที่มากกว่า
ด้าน PwC วิเคราะห์ว่า AI จะเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจโลกได้ถึง 15.7 ล้านล้านดอลลาร์ภายในปี 2030 แต่ผลประโยชน์จะกระจุกตัวในประเทศและกลุ่มแรงงานที่มีทักษะดิจิทัลสูง รายงานยังระบุว่าพนักงานที่มีทักษะ AI มีแนวโน้มได้รับค่าจ้างสูงกว่ากลุ่มที่ไม่มีทักษะดังกล่าว
แนวโน้มการแยกขั้วของงานตามระดับทักษะ หรือ Skill Polarization จึงชัดขึ้น งานทักษะสูงเติบโต งานทักษะต่ำบางส่วนยังมีความต้องการ แต่งานทักษะกลาง เช่น งานเอกสาร การประสานงานพื้นฐาน และวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น ถูกแทนที่เร็วขึ้น รายงานของ OECD ชี้ว่า เทคโนโลยีดิจิทัลมีส่วนเร่งให้สัดส่วนงานทักษะกลางลดลงในหลายประเทศสมาชิกตั้งแต่ก่อนยุค AI และแนวโน้มยิ่งชัดในระยะหลัง
ในเอเชีย ความเสี่ยงแตกต่างกันตามโครงสร้างเศรษฐกิจ ธนาคารโลก World Bank ระบุว่า ประเทศที่พึ่งพาภาคการผลิตและงานสำนักงานจำนวนมาก อาจเผชิญแรงกดดันสูงจากระบบอัตโนมัติ ขณะที่ประเทศที่ลงทุนทักษะดิจิทัลและการศึกษาขั้นสูง มีโอกาสเปลี่ยนผ่านได้เร็วกว่า
ข้อมูลจาก McKinsey ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ประเมินว่า งานในภาคค้าปลีก การผลิต และบริการสำนักงาน มีสัดส่วนกิจกรรมที่สามารถอัตโนมัติได้ตั้งแต่ 40-60% ของชั่วโมงทำงาน ขึ้นอยู่กับระดับเทคโนโลยีที่นำมาใช้จริง
สำหรับแรงงานรุ่นใหม่ ผลกระทบอาจเด่นชัดกว่า รายงาน IMF ระบุว่า กลุ่มอายุที่เพิ่งเข้าสู่ตลาดแรงงานมักเริ่มต้นในตำแหน่งงานที่มีลักษณะทำซ้ำและใช้ทักษะพื้นฐาน ซึ่งเป็นกลุ่มที่ AI สามารถเข้ามาทำแทนได้เร็ว หากไม่ยกระดับทักษะ โอกาสเลื่อนขั้นและรายได้อาจชะลอลง
ขณะเดียวกัน PwC ระบุว่า บริษัทที่ลงทุนใน AI ควบคู่การฝึกอบรมพนักงาน มีอัตราการเติบโตของผลิตภาพสูงกว่าบริษัทที่ไม่ลงทุน และมีแนวโน้มสร้างตำแหน่งงานใหม่ในสายวิเคราะห์ข้อมูล วิศวกรรมซอฟต์แวร์ และการกำกับดูแลความเสี่ยง AI
รายงานทั้งหมดสะท้อนภาพเดียวกันว่า AI ไม่ได้แค่ลดต้นทุน แต่กำลังจัดโครงสร้างรายได้ใหม่ คนที่ใช้ AI เป็นมีแนวโน้มสร้างมูลค่าเพิ่มและต่อรองค่าจ้างได้สูงขึ้น ส่วนงานเริ่มต้นจำนวนมากกำลังถูกทดสอบว่าจำเป็นต่อองค์กรเพียงใด
เมื่อมองกลับไปที่จุดเริ่มต้นของเรื่อง งานระดับ Entry-level คือด่านแรกของคนรุ่นใหม่ในการสะสมประสบการณ์และไต่ระดับรายได้ หากตำแหน่งเหล่านี้หดตัวลง เส้นทางสู่ความมั่นคงทางอาชีพย่อมแคบลงตามไปด้วย การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้จึงไม่ได้สะท้อนเพียงว่า AI จะเข้ามาแทนที่งานบางประเภทหรือไม่ แต่กำลังปรับโครงสร้างตลาดแรงงานให้ให้คุณค่ากับทักษะที่ทำงานร่วมกับเทคโนโลยีได้มากขึ้น
อ้างอิง:
IMF: Gen-AI: Artificial Intelligence and the Future of Work
McKinsey Global Institute: Jobs Lost, Jobs Gained: Workforce transitions in a time of automation
McKinsey: AI, Automation, and the Future of Work: Ten things to solve for
PwC: Sizing the prize: What’s the real value of AI for your business
SQ Magazine: AI Job Loss Statistics 2025: Who’s Losing, Who’s Hiring, etc.
