การประชุม COP31 เปิดฉากอย่างเป็นทางการที่ตุรกี ชูเป้าหมายเปลี่ยนคำมั่นสัญญาด้านสภาพภูมิอากาศให้เป็นการลงมือทำจริง เร่งผลักดันเงินทุนช่วยประเทศกำลังพัฒนาและเปลี่ยนผ่านพลังงาน ขณะที่ประเด็นการเงินยังเป็นข้อขัดแย้งสำคัญ หลังรายงานล่าสุดพบว่าโลกกำลังเผชิญอุณหภูมิสูงเป็นประวัติการณ์และเงินทุนรับมือวิกฤตยังขาดแคลนอย่างหนัก

การประชุมภาคีอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศครั้งที่ 31 หรือ COP31 เปิดฉากอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ที่ศูนย์แสดงสินค้าอันตัลยา เอ็กซ์โป เซ็นเตอร์ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี โดยจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9-20 พฤศจิกายน 2569 คาดว่าจะมีผู้เข้าร่วมประมาณ 100,000 คน จากภาคีสมาชิก 197 ฝ่าย การประชุมปีนี้มุ่งเน้นการเปลี่ยนข้อตกลงด้านสภาพภูมิอากาศที่มีอยู่ให้เกิดผลในทางปฏิบัติ โดยตุรกีรับหน้าที่ประธานการประชุม ขณะที่ออสเตรเลียเป็นผู้นำการเจรจาระหว่างประเทศ

มูรัต คูรุม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสิ่งแวดล้อม การพัฒนาเมืองและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของตุรกี ในฐานะประธาน COP31 กล่าวเปิดการประชุมว่า โลกกำลังเผชิญวิกฤตหลายด้านพร้อมกัน ทั้งความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ และภัยพิบัติจากสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงขึ้น พร้อมเรียกร้องให้ประเทศต่างๆ เปลี่ยนจากการเจรจาและสร้างฉันทามติไปสู่การลงมือทำ โดยย้ำว่าผลการตัดสินใจต้องสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนสัมผัสได้จริง ทั้งในด้านพลังงาน เกษตรกรรม ระบบขนส่ง และการดำรงชีวิตประจำวัน

ด้าน ไซมอน สติเอลล์ เลขาธิการบริหาร UNFCCC ระบุว่า ความคืบหน้าในการรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังห่างไกลจากระดับที่จำเป็น โดยเรียกร้องให้ COP31 เร่งขับเคลื่อนแนวทางแก้ไขที่สามารถดำเนินการได้ทันที โดยเฉพาะการขยายการใช้พลังงานสะอาด การลดการปล่อยก๊าซมีเทน และการจัดหาเงินทุนสำหรับประเทศที่ได้รับผลกระทบ พร้อมย้ำว่าไม่มีการประชุมครั้งใดสามารถแก้ไขวิกฤตสภาพภูมิอากาศได้ทั้งหมดภายในครั้งเดียว แต่ทุกการประชุมต้องสร้างความคืบหน้าให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ขณะที่ คริส โบเวน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและพลังงานของออสเตรเลีย ในฐานะประธานด้านการเจรจา COP31 เรียกร้องให้ประเทศต่างๆ เร่งนำเทคโนโลยีและมาตรการที่มีอยู่มาใช้ พร้อมเพิ่มเงินทุนและลดอุปสรรคในการเข้าถึงแหล่งเงิน โดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนาที่ต้องรับมือกับผลกระทบจากโลกร้อน ทั้งนี้ ออสเตรเลียเตรียมผลักดันข้อตัดสินใจร่วมของประเทศภาคีที่มุ่งเร่งการดำเนินงานด้านสภาพภูมิอากาศให้เกิดผลเป็นรูปธรรม

อย่างไรก็ตาม ประเด็นการเงินกลายเป็นข้อขัดแย้งตั้งแต่วันแรกของการประชุม โดยรายงานของสถาบัน International Institute for Sustainable Development ระบุว่า กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาเรียกร้องให้มีการหารือเรื่องการเพิ่มเงินทุนเพื่อการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศเป็น 3 เท่า รวมถึงการปฏิบัติตามมาตรา 9.1 ของความตกลงปารีส ซึ่งกำหนดหน้าที่ของประเทศพัฒนาแล้วในการสนับสนุนเงินทุนแก่ประเทศกำลังพัฒนา แม้ที่ประชุมสามารถรับรองระเบียบวาระและเริ่มการเจรจาได้ แต่ข้อเสนอให้แยกประเด็นเพิ่มเงินทุนปรับตัวและมาตรการทางการค้าที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศเป็นวาระเฉพาะไม่ได้รับความเห็นชอบ โดยยังสามารถนำไปหารือภายใต้วาระอื่นได้

สำหรับเป้าหมายด้านการเงินที่ประเทศต่างๆ ตกลงกันไว้ก่อนหน้านี้ในการประชุม COP29 คือการระดมเงินทุนสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาอย่างน้อย 300,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2578 โดยมีประเทศพัฒนาแล้วเป็นผู้นำในการระดมทุน พร้อมเรียกร้องให้ทุกฝ่ายร่วมกันเพิ่มเงินทุนจากทั้งภาครัฐและเอกชนให้ถึง 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปีเดียวกัน ซึ่งยังเป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญที่ต้องติดตามความคืบหน้าในการประชุมครั้งนี้

ขณะเดียวกัน รายงานช่องว่างการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศประจำปี 2569 ของ UNEP เปิดเผยว่า เงินทุนสาธารณะระหว่างประเทศที่ประเทศพัฒนาแล้วจัดสรรเพื่อช่วยประเทศกำลังพัฒนารับมือผลกระทบจากโลกร้อนในปี 2567 อยู่ที่ประมาณ 28,200-31,700 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่ความต้องการเงินทุนอาจสูงถึง 305,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2578 แม้จะสามารถเพิ่มเงินทุนปรับตัวได้เป็นสามเท่าตามเป้าหมายที่ผลักดันในการประชุม COP30 ก็ยังครอบคลุมความต้องการเพียง 20-29% เท่านั้น

ด้านองค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) เปิดเผยรายงานสถานการณ์สภาพภูมิอากาศโลกในวันเปิดประชุม โดยระบุว่าช่วงปี 2558-2569 จะเป็นช่วง 12 ปีที่ร้อนที่สุดนับตั้งแต่เริ่มมีการบันทึกข้อมูล ขณะที่ปี 2569 มีแนวโน้มติดอันดับหนึ่งในสี่ปีที่ร้อนที่สุด โดยอุณหภูมิเฉลี่ยโลกตั้งแต่เดือนมกราคมถึงกันยายนสูงกว่าระดับก่อนยุคอุตสาหกรรมประมาณ 1.47 องศาเซลเซียส นอกจากนี้ ปรากฏการณ์เอลนีโญที่ทวีกำลังขึ้นยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดคลื่นความร้อน ภัยแล้ง และฝนตกหนักต่อเนื่องไปถึงปี 2570

ส่วนแผนปฏิบัติการที่ตุรกีผลักดันในการประชุม COP31 กำหนดเป้าหมายสำคัญภายในปี 2578 ได้แก่ การเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าในความต้องการพลังงานขั้นสุดท้ายของโลกเป็น 35% การลดความเข้มข้นของการใช้พลังงานในอาคารอย่างน้อย 25% การเพิ่มอัตราการใช้วัสดุหมุนเวียนทั่วโลกเป็นอย่างน้อย 15% และการลดอัตราการเพิ่มขึ้นของขยะมูลฝอยเทศบาลจากระดับที่คาดการณ์ไว้ลงครึ่งหนึ่ง โดย Reuters รายงานว่า เป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้ายังถูกตั้งข้อสังเกตจากกลุ่มด้านสภาพภูมิอากาศ เนื่องจากไม่ได้กำหนดให้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นทั้งหมดต้องผลิตจากแหล่งพลังงานที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ

ประเด็นความมั่นคงทางอาหารและสุขภาพเป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ได้รับความสนใจ โดย WFP เตือนในวันเปิดการประชุมว่า ปรากฏการณ์เอลนีโญที่กำลังรุนแรงขึ้นอาจทำให้ประชาชนอย่างน้อย 49 ล้านคนเข้าสู่ภาวะขาดแคลนอาหารเฉียบพลันเพิ่มเติมภายในสิ้นปี 2570 โดยเฉพาะพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งและปัญหาเศรษฐกิจอยู่แล้ว พร้อมเรียกร้องให้เพิ่มการลงทุนในมาตรการป้องกันและรับมือภัยพิบัติล่วงหน้า เพื่อลดความเสียหายต่อระบบอาหารและการดำรงชีวิตของประชาชน

สำหรับการประชุม COP31 จะดำเนินต่อไปจนถึงวันที่ 20 พฤศจิกายน โดยมีกำหนดจัดการประชุมผู้นำระดับสูงระหว่างวันที่ 11-12 พฤศจิกายน เพื่อผลักดันความร่วมมือด้านสภาพภูมิอากาศ ขณะที่สหรัฐอเมริกาไม่ได้ส่งคณะผู้แทนรัฐบาลเข้าร่วมการประชุมในปีนี้ ส่วนการเจรจาที่ต้องติดตามตลอดสองสัปดาห์ครอบคลุมทั้งการส่งมอบเงินทุน การเร่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก การเปลี่ยนผ่านพลังงาน และมาตรการช่วยเหลือประเทศที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยผลการเจรจาจะเป็นตัวกำหนดแนวทางดำเนินงานร่วมกันของประเทศภาคีในระยะต่อไป

อ้างอิง: