อิหร่านประกาศเปิดช่องแคบฮอร์มุซ -'ทรัมป์'ยืนกรานปิดล้อมทางทะเลต่อจนกว่าจะบรรลุข้อตกลงอิหร่าน ขณะหุ้นทั่วโลกขานรับข่าวดี ปรับตัวสูงขึ้น ราคาน้ำมันร่วง แต่ บ.ขนส่งเจ้าใหญ่ยังไม่ไว้ใจ ขอรอดูหลักประกันชัดเจนกว่านี้
สำนักข่าว Next News รายงานข่าวสถานการณ์ความตึงเครียดภูมิภาคตะวันออกกลางประจำวันที่ 17 เมษายน 2569 ว่า นายอับบาส อาราคชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน ได้ประกาศเมื่อวันที่ 17 เมษายน ผ่านแพลตฟอร์ม X (หรือที่รู้จักกันในชื่อทวิตเตอร์) ว่า "เพื่อให้เป็นการสอดคล้องกับข้อตกลงหยุดยิงในเลบานอน การเดินเรือสำหรับเรือพาณิชย์ทุกลำผ่านช่องแคบฮอร์มุซ จะถูกประกาศให้เปิดโดยสมบูรณ์ในช่วงระยะเวลาที่เหลือของข้อตกลงหยุดยิง ตามเส้นทางที่ได้รับการประสานงานซึ่งองค์การท่าเรือและการเดินเรือของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่านได้ประกาศไปแล้ว"
ถ้อยแถลงดังกล่าวมีขึ้นหลังจากสหรัฐอเมริกา ประกาศจะเริ่มปิดล้อมทางทะเลช่องแคบฮอร์มุซเมื่อต้นสัปดาห์ เพื่อตอบโต้การที่อิหร่านปิดเส้นทางขนส่งน้ำมันที่พลุกพล่านที่สุดในโลกเป็นเวลาหลายสัปดาห์ อันเป็นผลมาจากการโจมตีอิหร่านโดยสหรัฐฯและอิสราเอลในเดือนกุมภาพันธ์
ในขณะเดียวกัน นายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ได้โพสต์ข้อความผ่าน Truth Social แสดงความขอบคุณต่อการประกาศของอิหร่าน แต่ยังคงย้ำว่าการปิดล้อมทางทะเลจะยังคงมีผลบังคับใช้กับอิหร่านเท่านั้น จนกว่าการเจรจากับอิหร่านจะเสร็จสมบูรณ์ 100% โดยคาดการณ์ว่ากระบวนการดังกล่าวจะดำเนินไปอย่างรวดเร็วเนื่องจากได้มีการเจรจาประเด็นส่วนใหญ่แล้ว อย่างไรก็ตามการสื่อสารที่ขัดแย้งกันนี้สะท้อนถึงความซับซ้อนของสถานการณ์และท่าทีที่ไม่ลงรอยกันของทั้งสองฝ่าย
การตอบสนองจากนานาชาติและภายในอิหร่าน
ด้านนายอันโตนิโอ กูแตร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ กล่าวว่าการประกาศของรัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านถือเป็น "ก้าวที่ถูกต้อง" และเน้นย้ำถึงความจำเป็นในการฟื้นฟูสิทธิและเสรีภาพในการเดินเรือระหว่างประเทศในช่องแคบฮอร์มุซอย่างเต็มที่ และหวังว่ามาตรการนี้จะช่วยสร้างความเชื่อมั่นระหว่างคู่กรณีและเสริมสร้างการเจรจาอย่างต่อเนื่องที่ปากีสถานอำนวยความสะดวก
อย่างไรก็ตาม การประกาศของนายอาราคชี ได้รับปฏิกิริยาหลากหลายและเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากสำนักข่าวบางแห่งในอิหร่าน สำนักข่าวทัสนีม ซึ่งเชื่อมโยงกับกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) วิจาารณ์โพสต์ดังกล่าวว่า "ไม่ดีและไม่สมบูรณ์" โดยระบุว่าการเดินเรือดังกล่าวจะถือเป็น "โมฆะ" หากการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ ยังคงดำเนินต่อไป ขณะที่สำนักข่าว Fars ซึ่งเป็นพันธมิตรกับ IRGC ก็เรียกร้องให้ทางการ "ชี้แจง" เรื่องนี้เช่นกัน โดยระบุว่า "แถลงการณ์สั้นๆ กระชับๆ" บนแพลตฟอร์ม X ไม่เหมาะสมสำหรับการโน้มน้าว "ความคิดเห็นสาธารณะภายในประเทศ" ของชาวอิหร่าน
โทรทัศน์ของรัฐบาลอิหร่านยังได้อ้างคำกล่าวของ "เจ้าหน้าที่ทหารอาวุโส" ที่ระบุว่าการเดินเรือของเรือพาณิชย์จะต้องผ่าน "เส้นทางที่กำหนด" และได้รับอนุญาตจากกองทัพเรือ IRGC เท่านั้น โดยยังคงห้ามเรือทหารผ่านช่องแคบฮอร์มุซ
ผลกระทบต่ออุตสาหกรรมการเดินเรือและตลาดโลก
แม้ว่ารัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านจะประกาศเปิดช่องแคบฮอร์มุซอย่างสมบูรณ์ แต่บริษัทขนส่งรายใหญ่หลายแห่งยังคงแสดงความลังเลที่จะใช้เส้นทางนี้ในทันที โดยให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของลูกเรือและเรือเป็นอันดับแรก บริษัทผู้ประกอบการเรือบรรทุกน้ำมันและก๊าซแห่งหนึ่งที่ไม่มีการเปิดเผยชื่อระบุว่าคำแถลงของอิหร่าน "ไม่ได้เปลี่ยนแปลงอะไร" ในตอนนี้ และบริษัทจะไม่เป็นกลุ่มแรกที่จะผ่านช่องแคบนี้ การขาดความเชื่อมั่นนี้ชี้ให้เห็นว่าอาจต้องใช้เวลาและหลักประกันที่ชัดเจนยิ่งขึ้นก่อนที่การเดินเรือจะกลับสู่ภาวะปกติ
องค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (IMO) กำลังตรวจสอบรายละเอียดของการประกาศของอิหร่าน เพื่อให้แน่ใจว่าเป็นไปตามหลักการเสรีภาพในการเดินเรือสำหรับเรือพาณิชย์ทุกลำและการเดินเรือที่ปลอดภัยโดยใช้แผนการแยกการจราจรที่ IMO กำหนดไว้ตั้งแต่ปี 2511 สถานการณ์ยังคง "คลุมเครือและยุ่งเหยิง" โดยมีคำถามว่าอิหร่านจะยังคงยืนกรานให้เรือใช้เส้นทางที่กำหนดขึ้นใหม่ทางตอนเหนือของเส้นทางเดินเรือบรรทุกน้ำมันที่มีอยู่เดิมหรือไม่ และจะยังคงเรียกร้องให้เจ้าหน้าที่ IRGC ตรวจสอบเรือหรือไม่
ในด้านเศรษฐกิจ ตลาดหุ้นยุโรปและสหรัฐฯ ได้ปรับตัวสูงขึ้นหลังจากที่อิหร่านประกาศเปิดช่องแคบฮอร์มุซ โดยดัชนี CAC ในปารีสและ DAX ในแฟรงก์เฟิร์ตเพิ่มขึ้นกว่า 2% ส่วนตลาดสหรัฐฯ ก็ปรับตัวสูงขึ้นเช่นกัน ในขณะเดียวกัน ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ได้ลดลงต่ำกว่า 90 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อบาร์เรล (ประมาณ 2,881.80 บาท) ซึ่งสะท้อนถึงความหวังของตลาดต่อการลดลงของความตึงเครียดด้านอุปทาน
ความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ของช่องแคบฮอร์มุซ
อนึ่งช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางเดินเรือที่สำคัญอย่างยิ่ง ซึ่งมีการขนส่งน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติเหลวประมาณ 20% ของโลก ประมาณ 20 ล้านบาร์เรลต่อวันในปี 2568 คิดเป็นมูลค่าการค้าพลังงานเกือบ 600,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปี (ประมาณ 19.2 ล้านล้านบาท) ช่องแคบนี้ถูกล้อมรอบด้วยอิหร่านทางตอนเหนือ และโอมานกับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ทางตอนใต้ โดยเชื่อมต่ออ่าวเปอร์เซียกับทะเลอาหรับ มีความกว้างเพียงประมาณ 50 กิโลเมตร ณ ทางเข้าและทางออก และแคบที่สุดประมาณ 33 กิโลเมตร ความลึกของช่องแคบนี้เพียงพอสำหรับเรือบรรทุกน้ำมันดิบที่ใหญ่ที่สุดในโลก และถูกใช้โดยผู้ผลิตน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลวรายใหญ่ในตะวันออกกลาง รวมถึงลูกค้าของพวกเขาด้วย
ตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ของช่องแคบนี้ทำให้อิหร่านสามารถใช้เป็นเครื่องมือต่อรองได้ตลอดช่วงสงคราม โดยอิหร่านสามารถเลือกที่จะขัดขวางการเดินเรือผ่านช่องทางแคบๆ นี้ ซึ่งส่งผลให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้น
ข้อตกลงหยุดยิงในเลบานอนและภารกิจนานาชาติ
นอกเหนือจากประเด็นช่องแคบฮอร์มุซ ยังมีกรณีอื่นที่เกี่ยวข้องกัน ได้แก่กรณีข้อตกลงหยุดยิง 10 วันระหว่างอิสราเอลและเลบานอนที่เพิ่งเริ่มต้นขึ้น ซึ่งมีผู้เสียชีวิตกว่า 2,000 รายในเลบานอนและความขัดแย้งนี้ยังทำให้หนึ่งในห้าของประชากรต้องพลัดถิ่น ด้านอิสราเอลระบุว่าพลเรือน 2 รายและทหาร 13 นายเสียชีวิตในการสู้รบ 6 สัปดาห์ สถานการณ์หยุดยิงยังคงเปราะบางมาก
ในระดับนานาชาติ ผู้นำจากหลายประเทศรวมถึงเยอรมนี อิตาลี ฝรั่งเศส และสหราชอาณาจักร ได้จัดการประชุมเพื่อหารือเกี่ยวกับสถานการณ์ นายฟรีดริช แมร์ซ นายกรัฐมนตรีเยอรมนี เน้นย้ำว่าการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอย่างเต็มที่และถาวรโดยไม่มีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง และเยอรมนีพร้อมที่จะมีส่วนร่วมในภารกิจส่งเสริมเสรีภาพในการเดินเรือผ่านช่องแคบ รวมถึงการมีส่วนร่วมของกองทัพและกิจกรรมการกวาดทุ่นระเบิด โดยเน้นย้ำว่าการมีส่วนร่วมของสหรัฐฯ เป็นที่ "พึงปรารถนา"
ด้านนางจอร์เจีย เมโลนี นายกรัฐมนตรีอิตาลี กล่าวว่าการเปิดช่องแคบเป็นหลักการพื้นฐานของกฎหมายระหว่างประเทศ และเป็นสิ่งสำคัญที่อิหร่านจะต้องละทิ้งการแสวงหาอาวุธนิวเคลียร์ เธอยังประกาศว่าอิตาลีจะจัดหากองเรือ "จำนวนหนึ่ง" สำหรับภารกิจ "ป้องกัน" ซึ่งจะมุ่งเน้นไปที่การกวาดทุ่นระเบิดและสร้างความมั่นใจให้กับอุตสาหกรรมการเดินเรือ
นายเอ็มมานูเอล มาครง ประธานาธิบดีฝรั่งเศส กล่าวว่าการปิดช่องแคบฮอร์มุซส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อ "ทั่วทั้งโลกและเศรษฐกิจโลก" เขาเรียกร้องให้มีการเปิดช่องแคบฮอร์มุซ "อย่างเต็มที่ โดยทันทีและไม่มีเงื่อนไขโดยทุกฝ่าย" และการ "ฟื้นฟูสภาพการผ่านทางเสรีที่มีอยู่ก่อนสงคราม" โดยต่อต้านการแปรรูปช่องแคบหรือระบบค่าผ่านทาง
เซอร์เคียร์ สตาร์เมอร์ นายกรัฐมนตรีอังกฤษ กล่าวเสริมว่า แม้อังกฤษจะยินดีกับข่าวการเปิดช่องแคบฮอร์มุซของอิหร่าน แต่ก็จำเป็นต้องเป็นวิธีแก้ปัญหาที่ยั่งยืนและใช้งานได้จริง เขากล่าวว่าฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรจะนำภารกิจระหว่างประเทศเพื่อปกป้องเสรีภาพในการเดินเรือ "โดยเร็วที่สุดเท่าที่เงื่อนไขจะเอื้ออำนวย เป็นไปอย่างสันติและป้องกันตนเองเท่านั้น" โดยจะมีประเทศเข้าร่วมประมาณสิบกว่าประเทศในภารกิจนี้ และจะมีการประชุมวางแผนในกรุงลอนดอนในสัปดาห์หน้า
โดยรวมแล้ว ผู้นำทั้งสี่ประเทศได้จัดการประชุมเสมือนจริงร่วมกับอีกประมาณ 40 ประเทศ เพื่อส่งเสริมข้อความที่เป็นหนึ่งเดียวกันว่าช่องแคบจะต้องเปิดโดยไม่มีค่าธรรมเนียมและข้อจำกัดใดๆ
