นายกฯร่วมประชุมสุดยอดอาเซียน เสนอ 3 ข้อย้ำความเป็นเอกภาพและความร่วมมือระดับภูมิภาค ผลักดันการเชื่อมโยงเศรษฐกิจและการค้า พัฒนายุทธศาสตร์ AI โดยไม่ต้องเลือกข้าง ผนึกกำลังปราบอาชญากรรมออนไลน์ แก้ไขปัญหาหมอกควันและมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดน
สำนักข่าว Next News รายงานเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 ณ ศูนย์การประชุมนานาชาติฟิลิปปินส์ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กล่าวถ้อยแถลงในการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 แบบเต็มคณะ (Plenary Session) ว่า การประชุมสุดยอดอาเซียนเมื่อกลางปีที่ผ่านมา ได้หารือถึงผลกระทบจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ภายใต้วิกฤตดังกล่าวยังมีความท้าทายที่ลึกซึ้งยิ่งกว่า ทั้งความเชื่อมั่นต่อระเบียบระหว่างประเทศที่ลดลง ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ และการแบ่งแยกทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น ซึ่งล้วนตอกย้ำความจำเป็นที่อาเซียนต้องรักษาความเป็นเอกภาพ เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน และตอบสนองต่อความต้องการของประชาชน
ทั้งนี้ นายกรัฐมนตรีเสนอ 3 แนวทางสำคัญ ได้แก่
1.อาเซียนที่เป็นหนึ่งเดียว (United ASEAN) อาเซียนต้องเสริมสร้างความเป็นเอกภาพผ่านการบูรณาการระดับภูมิภาคและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ไทยยินดีต่อการลงนามกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน (ASEAN Digital Economy Framework Agreement: DEFA) พร้อมเสนอให้เร่งขับเคลื่อนควบคู่กับความตกลงการค้าสินค้าของอาเซียนฉบับยกระดับ (ASEAN Trade in Goods Agreement: ATIGA) เพื่อเพิ่มการค้าภายในอาเซียนและสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ ๆ
2.อาเซียนที่มีภูมิคุ้มกัน (Resilient ASEAN) อาเซียนจำเป็นต้องเสริมสร้างความร่วมมือให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น โดยเฉพาะด้านพลังงาน ผ่านการต่อยอดโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน (ASEAN Power Grid) และส่งเสริมการซื้อขายไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนระหว่างประเทศ เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ โดยประเทศสมาชิกที่มีความพร้อมและสนใจสามารถเริ่มดำเนินการร่วมกันก่อน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยและเป็นแรงขับเคลื่อนการบูรณาการระดับภูมิภาคในวงกว้าง นอกจากนี้ ท่ามกลางการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ด้านเทคโนโลยี AI อาเซียนควรพัฒนายุทธศาสตร์ AI ของตนเอง โดยยึดผลประโยชน์และลำดับความสำคัญของภูมิภาคเป็นหลัก เพื่อให้สามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี AI ได้อย่างเต็มศักยภาพ โดยไม่จำเป็นต้องเลือกข้าง
3.อาเซียนที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง (People-centred ASEAN) ความร่วมมือของอาเซียนต้องมุ่งคุ้มครองความปลอดภัย สุขภาพ และความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน โดยเฉพาะการเสริมสร้างความร่วมมือในการปราบปรามขบวนการหลอกลวงออนไลน์และอาชญากรรมทางไซเบอร์ ผ่านการต่อยอดข้อริเริ่มหุ้นส่วนระดับโลกเพื่อต่อต้านอาชญากรรมหลอกลวงทางอินเทอร์เน็ต (Global Partnership against Online Scams) เพื่อจัดตั้งเครือข่ายหน่วยงานหลักระดับชาติในภูมิภาค ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนข้อมูล เพิ่มประสิทธิภาพการประสานงานด้านการบังคับใช้กฎหมาย และสนับสนุนการปฏิบัติการร่วมกัน
นายกฯยังแสดงความยินดีต่อการบรรลุความตกลงจัดตั้งศูนย์อาเซียนว่า ด้วยสาธารณสุขฉุกเฉินและโรคอุบัติใหม่ (ACPHEED) โดยไทยในฐานะหนึ่งในประเทศที่ตั้งของศูนย์ฯ ยืนยันความมุ่งมั่นในการเสริมสร้างขีดความสามารถของภูมิภาค เพื่อเตรียมพร้อมรับมือภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขในอนาคต
“อาเซียนต้องเพิ่มความพยายามร่วมกันในการป้องกันและแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปัญหาหมอกควันข้ามแดน และมลพิษทางน้ำ ตั้งแต่ต้นทาง รวมถึงการส่งเสริมและจัดการที่ดินและน้ำอย่างยั่งยืน โดยประเทศที่เกี่ยวข้องจะต้องมีการดำเนินการและร่วมมือกันในทันที”นายกฯกล่าวและว่า การครบรอบ 60 ปีของอาเซียนในปีหน้าเป็นโอกาสสำคัญที่ประเทศสมาชิกจะร่วมกันทบทวนและยกระดับประสิทธิภาพการทำงาน เพื่อกำหนดทิศทางอนาคตของอาเซียน
ต่อมา นายอนุทิน เข้าร่วมการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 แบบไม่เป็นทางการ (Retreat Session) โดยมีนายแฟร์ดีนันด์ โรมูอัลเดซ มาร์โคส จูเนียร์ ประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ เป็นประธานการประชุม พร้อมผู้นำประเทศสมาชิกอาเซียน เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับสถานการณ์และความท้าทายสำคัญในภูมิภาค ตลอดจนแนวทางเสริมสร้างความเป็นเอกภาพและบทบาทของอาเซียนในเวทีระหว่างประเทศ
นายกฯกล่าวว่า ที่ผ่านมาอาเซียนสามารถก้าวผ่านวิกฤตการณ์ต่างๆ มาได้หลายครั้ง และกำลังเผชิญความท้าทายหลายด้านที่เกิดขึ้นพร้อมกัน ซึ่งเป็นบททดสอบต่อความเป็นเอกภาพและความสามารถในการฟื้นตัว ของอาเซียน สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงความจำเป็นในการเสริมสร้างประสิทธิภาพในการทำงานและตอบสนองต่อความท้าทายร่วมกันของภูมิภาค
นายอนุทินกล่าวว่า การรับมือกับความท้าทายของอาเซียนไม่จำกัดอยู่เพียงภายในภูมิภาค แต่จำเป็นต้องมองออกไปภายนอก โดยเฉพาะความร่วมมือในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางถึงต่ำ (Global South) และสหภาพแอฟริกา (African Union) เพื่อเปิดโอกาสใหม่ๆ ซึ่งจะช่วยให้อาเซียนรักษาความเป็นอิสระในการกำหนดทิศทางเชิงยุทธศาสตร์ และเพิ่มทางเลือกในการดำเนินความร่วมมือนอกเหนือจากประเทศมหาอำนาจดั้งเดิม โดยเฉพาะในสาขาที่มีความสำคัญต่อผลประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ระยะยาวของภูมิภาค
นายกฯกล่าวถึงความต่อเนื่องในการดำเนินงานของอาเซียนต่อสถานการณ์ในเมียนมาว่า การรักษาแรงขับเคลื่อนในการแก้ไขปัญหา มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อ โดยควรนำประสบการณ์ที่ผ่านมาเป็นพื้นฐานในการดำเนินงานต่อไป โดยเฉพาะการส่งเสริมการเจรจาที่ครอบคลุมทุกฝ่ายการยุติความรุนแรงจากทุกฝ่าย อย่างไรก็ตาม ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมมีความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม อาเซียนควรตระหนักและสนับสนุนพัฒนาการเชิงบวกที่เกิดขึ้น การเปลี่ยนแปลงไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในชั่วข้ามคืน ความก้าวหน้าที่ละเล็กต้องอาศัยการดำเนินการอย่างค่อยเป็นค่อยไป และด้วยความเป็นจริงและข้อจำกัดของสถานการณ์ ไทยสนับสนุนแนวทางการกลับมามีปฏิสัมพันธ์อย่างค่อยเป็นค่อยไปและเหมาะสมกับสถานการณ์ (calibrated re-engagement) เพื่อประชาชนเมียนมาเอง สามารถหาแนวทางสร้างสันติภาพที่ยั่งยืนได้ด้วยตนเอง
นายกฯยังกล่าวถึงความสัมพันธ์ไทย–กัมพูชา ว่า ขอบคุณประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ที่เป็นเจ้าภาพจัดการหารือไตรภาคี ณ เมืองเซบู ยืนยันไทยยังคงยึดมั่นในเจตนารมณ์แห่งเซบู (Cebu Spirit) เพื่อฟื้นฟูความไว้วางใจและความเชื่อมั่นผ่านการเจรจาด้วยความสุจริตใจ ขอย้ำว่าไทยมีความมุ่งมั่นที่จะเปิดบทใหม่ของความสัมพันธ์กับกัมพูชา และหวังว่ากัมพูชาจะตอบสนองด้วยเจตนารมณ์เดียวกันบนพื้นฐานของความเป็นเพื่อนบ้านที่ดี โดยไทยยังคงมุ่งมั่นดำเนินมาตรการสร้างความไว้วางใจระหว่างกัน เพื่อปูทางไปสู่การฟื้นฟูสันติภาพและเสถียรภาพ
“ความท้าทายที่อาเซียนกำลังเผชิญยิ่งสะท้อนถึงความสำคัญของการรักษาความเป็นเอกภาพของภูมิภาคท่ามกลางสถานการณ์โลกที่มีความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้น สมาชิกอาเซียนจำเป็นต้องร่วมกันก้าวข้ามความเห็นต่างตามวิถีอาเซียน ร่วมกันปกป้องผลประโยชน์ร่วมของภูมิภาค ซึ่งไทยพร้อมทำงานร่วมกับประเทศสมาชิกอาเซียนทุกประเทศ เพื่อบรรลุเป้าหมายดังกล่าว”นายกฯกล่าวต่อที่ประชุมอาเซียน
