News Logo
หน้าแรก
จี้เปิดไส้ในARTไทย-สหรัฐ หวั่นเปิดช่องขยายอายุสิทธิบัตรยา

จี้เปิดไส้ในARTไทย-สหรัฐ หวั่นเปิดช่องขยายอายุสิทธิบัตรยา

20 พ.ย. 2569 15:34
googleตั้ง Next News เป็นข่าวโปรดบน Google

สภาผู้บริโภคจี้เปิดไส้ใน ART ไทย-สหรัฐ หวั่นเปิดช่องให้ผูกขาดข้อมูลทางยา และขยายอายุสิทธิบัตรยา คุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเกินกว่าความตกลง TRIPS ส่งผลให้ยาสามัญเข้าสู่ตลาดล่าช้า กระทบการแข่งขันด้านราคา เพิ่มค่าใช้จ่ายประชาชน

  สำนักข่าว Next News รายงานว่า สภาองค์กรผู้บริโภคเผยแพร่ข่าวถึงการตั้งข้อสังเกตต่อความตกลงการค้าต่างตอบแทน(Agreement on Reciprocal Trade : ART) ระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกาประเด็นทรัพย์สินทางปัญญาและการเข้าถึงยา ว่า เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ไทยและสหรัฐอเมริกาได้ลงนามในแถลงการณ์ร่วม (Joint Statement) ซึ่งเป็นก้าวสำคัญที่อาจนำไปสู่การจัดทำความตกลงการค้าต่างตอบแทน หรือ ART ระหว่างสองประเทศ แถลงการณ์ร่วมดังกล่าวทำให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับข้อผูกพันด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่ประเทศไทยอาจต้องยอมรับ โดยเฉพาะมาตรการที่อาจส่งผลกระทบต่อการเข้าถึงยา ท่ามกลางการเจรจาความตกลงการค้าเสรีกับสหภาพยุโรปที่มีข้อเรียกร้องด้านทรัพย์สินทางปัญญาเกินกว่าความตกลง TRIPS เช่นเดียวกัน

1.แถลงการณ์ร่วมฉบับล่าสุดระบุอะไร
เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และนายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล ได้ลงนามในแถลงการณ์ร่วม ณ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ โดยระบุว่าทั้งสองประเทศได้บรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญของการเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน  และจะดำเนินกระบวนการภายในประเทศเพื่อเตรียมการลงนามในความตกลงฉบับสมบูรณ์ต่อไป
แม้การลงนามในแถลงการณ์ร่วมครั้งนี้ยังไม่ใช่การลงนามในความตกลง ART ฉบับสมบูรณ์ แต่การที่ยังไม่มีการเปิดเผยรายละเอียดของข้อบทความตกลงทั้งหมด ทำให้ประชาชนยังไม่สามารถตรวจสอบได้ว่าประเทศไทยได้ยอมรับข้อผูกพันใดบ้างที่อาจส่งผลกระทบในด้านต่าง ๆ รวมถึงการเข้าถึงยาและระบบสาธารณสุข

2.สหรัฐฯ ต้องการอะไรจากไทยในด้านทรัพย์สินทางปัญญา
กรอบการเจรจาความตกลง ART เดือนตุลาคม 2568 ตามเอกสารกรอบการเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน ที่สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) เผยแพร่เมื่อเดือนตุลาคม 2568 ประเทศไทยจะยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าจากสหรัฐฯ ร้อยละ 99 ของรายการสินค้า ครอบคลุมสินค้าอุตสาหกรรม อาหาร และสินค้าเกษตรจำนวนมาก ขณะที่สหรัฐฯ จะคงอัตราภาษีตอบโต้ (Reciprocal Tariff) สำหรับสินค้านำเข้าจากไทยไว้ที่ร้อยละ 19 โดยมีสินค้าบางรายการที่อาจได้รับยกเว้นภาษีตอบโต้ดังกล่าว 

นอกจากนี้ กรอบการเจรจายังครอบคลุมการลดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี การเปิดตลาดสินค้าเกษตร การค้าดิจิทัล การลงทุน มาตรฐานแรงงานและสิ่งแวดล้อม รวมถึงความร่วมมือด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ซึ่งอาจส่งผลต่อภาคอุตสาหกรรม เกษตรกรรม และบริการของไทย โดยมีข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลยาและเครื่องมือแพทย์ คือ การที่ไทยจะยอมรับใบรับรองและการอนุญาตขึ้นทะเบียนที่ออกโดยสำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) ว่าเพียงพอต่อข้อกำหนดของไทย ซึ่งอาจมีผลกระทบต่อกระบวนการประเมินและอำนาจหน้าที่ในการกำกับดูแลยาและเครื่องมือแพทย์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาของประเทศไทย

ในด้านทรัพย์สินทางปัญญา เอกสารฉบับนี้ยังระบุอีกว่าไทยและสหรัฐฯ จะจัดทำข้อผูกพันด้านทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications: GIs) แต่ยังรวมประเด็นอื่น ได้แก่ การปราบปรามการละเมิดเครื่องหมายการค้าและลิขสิทธิ์ ปัญหาองค์กรจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ การหลีกเลี่ยงมาตรการทางเทคโนโลยีเพื่อคุ้มครองลิขสิทธิ์ และปัญหาคำขอรับสิทธิบัตรที่ค้างการพิจารณาเป็นจำนวนมาก

-รายงาน Special 301 ประจำปี 2569 และความเชื่อมโยงกับการเจรจา ART
รายงาน Special 301 ของสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2569 ยังคงจัดประเทศไทยอยู่ในบัญชีประเทศที่ต้องจับตามอง (Watch List) และระบุข้อกังวลเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลการทดสอบยาและสารเคมีทางการเกษตรจากการนำไปใช้ประโยชน์ทางการค้าอย่างไม่เป็นธรรมและการเปิดเผยโดยไม่ได้รับอนุญาต รวมถึงปัญหาคำขอรับสิทธิบัตรที่ค้างการพิจารณา โดยเฉพาะในสาขายา

ที่สำคัญ รายงาน Special 301 ระบุอย่างชัดเจนว่า สหรัฐฯ จะดำเนินการหารือกับประเทศไทยเพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านี้และประเด็นทรัพย์สินทางปัญญาอื่นๆ ผ่านการเจรจาความตกลง ART กรอบความตกลงด้านการค้าและการลงทุนระหว่างไทยกับสหรัฐฯ (Trade and Investment Framework Agreement: TIFA) และกลไกทวิภาคีอื่นๆ

เมื่อพิจารณาเอกสารทั้งสองฉบับร่วมกัน จะเห็นว่า แม้กรอบการเจรจา ART เดือนตุลาคม 2568 จะไม่ได้ระบุข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการผูกขาดข้อมูลทางยา (Data Exclusivity: DE) หรือการขยายอายุสิทธิบัตรยา (Patent Term Extension: PTE) อย่างชัดเจน แต่รายงาน Special 301 ประจำปี 2569 แสดงให้เห็นว่าสหรัฐฯ ให้ความสำคัญกับการคุ้มครองข้อมูลการทดสอบยาและการแก้ไขปัญหาคำขอรับสิทธิบัตรค้างพิจารณา ซึ่งเป็นประเด็นที่อาจเกี่ยวข้องกับมาตรการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่เกินกว่าความตกลง TRIPS (TRIPS-plus)

เมื่อแถลงการณ์ร่วมวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่าการเจรจา ART ได้บรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญแล้ว จึงเกิดคำถามสำคัญว่า ประเด็นด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่สหรัฐฯ ระบุไว้ในรายงาน Special 301 ได้รับการเจรจาและมีข้อสรุปอย่างไร โดยเฉพาะการคุ้มครองข้อมูลการทดสอบยาและมาตรการที่อาจส่งผลต่อการเข้าสู่ตลาดของยาสามัญ

3.ความเสี่ยงของผลกระทบต่อการเข้าถึงยา
ข้อเรียกร้องและข้อกังวลด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่สหรัฐฯ หยิบยกขึ้นในการเจรจา ART และรายงาน Special 301 อาจนำไปสู่ข้อผูกพันที่ทำให้ประเทศไทยต้องปรับเปลี่ยนกฎหมายหรือมาตรการด้านการขึ้นทะเบียนยาและสิทธิบัตร ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการเข้าถึงยา โดยมีประเด็นสำคัญที่ต้องติดตามดังต่อไปนี้

-การผูกขาดข้อมูลทางยา (Data Exclusivity)
หากความตกลง ART กำหนดให้ประเทศไทยใช้มาตรการผูกขาดข้อมูลทางยา (Data Exclusivity) อาจทำให้สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(อย.) ไม่สามารถอาศัยข้อมูลการทดสอบของยาต้นแบบที่ยื่นประกอบการขออนุญาตขึ้นทะเบียนยา เพื่อพิจารณาอนุมัติยาสามัญได้ในระยะเวลาหนึ่ง แม้ยานั้นจะไม่มีสิทธิบัตรคุ้มครองแล้วก็ตาม ส่งผลให้ยาสามัญเข้าสู่ตลาดล่าช้า และอาจกระทบต่อการแข่งขันด้านราคา รวมถึงเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายด้านยาของประชาชนและระบบหลักประกันสุขภาพ
มาตรการผูกขาดข้อมูลทางยาเป็นมาตรการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่เกินกว่าข้อกำหนดของความตกลง TRIPS (TRIPS-plus) ซึ่งอาจทำให้ยาสามัญเข้าสู่ตลาดล่าช้า แม้ยาต้นแบบจะไม่มีสิทธิบัตรคุ้มครองแล้วก็ตาม

-การขยายอายุสิทธิบัตรยา (Patent Term Extension)
กรอบการเจรจา ART และรายงาน Special 301 ระบุปัญหาคำขอรับสิทธิบัตรค้างพิจารณาของไทย ซึ่งอาจนำไปสู่แรงกดดันให้ประเทศไทยเร่งรัดกระบวนการพิจารณาคำขอรับสิทธิบัตร หรือปรับเปลี่ยนหลักเกณฑ์และขั้นตอนการตรวจสอบคำขอ หากการเร่งรัดดังกล่าวทำให้มาตรฐานการตรวจสอบลดลง ก็อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการอนุมัติคำขอรับสิทธิบัตรที่ไม่สมควรได้รับความคุ้มครอง โดยเฉพาะคำขอที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงรายละเอียดของยาที่มีอยู่เดิมเพียงเล็กน้อย ซึ่งอาจนำไปสู่การขยายการผูกขาดตลาดยาผ่านการได้รับสิทธิบัตรเพิ่มเติมหรือสิทธิบัตรต่อเนื่อง (Patent Evergreening)

ประเทศไทยเคยมีความพยายามแก้ไขปัญหาคำขอรับสิทธิบัตรค้างพิจารณามาแล้วครั้งหนึ่ง ในช่วงรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ในปี 2560 มีการพิจารณาแนวทางใช้อำนาจตามมาตรา 44 เพื่อเร่งรัดการตรวจสอบคำขอรับสิทธิบัตรที่ค้างพิจารณาเป็นเวลานาน แนวทางดังกล่าวก่อให้เกิดข้อกังวลว่าอาจลดความเข้มงวดของการตรวจสอบตามกฎหมายไทย และเพิ่มความเสี่ยงต่อการให้สิทธิบัตรที่ไม่สมควรได้รับความคุ้มครอง
นอกจากการเร่งรัดพิจารณาคำขอแล้ว ยังต้องติดตามว่าการเจรจา ART จะนำไปสู่ข้อผูกพันให้ประเทศไทยขยายอายุสิทธิบัตรเพื่อชดเชยความล่าช้าในการพิจารณาคำขอหรือไม่ เนื่องจากมาตรการดังกล่าวอาจทำให้สิทธิบัตรมีอายุคุ้มครองเกินกว่า 20 ปีตามระยะเวลาปกติที่กำหนดไว้ในความตกลง TRIPS และส่งผลให้ยาสามัญเข้าสู่ตลาดล่าช้า

กรณีความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างสหรัฐฯ กับอาร์เจนตินา ซึ่งลงนามเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2569 เป็นตัวอย่างที่ควรศึกษา โดยมีข้อผูกพันเกี่ยวกับการทบทวนหลักเกณฑ์การให้สิทธิบัตร และการประเมินความเป็นไปได้ของมาตรการคุ้มครองข้อมูลทางยาและการปรับระยะเวลาคุ้มครองสิทธิบัตร

4.ความเชื่อมโยงกับการเจรจา FTA ไทย–สหภาพยุโรป
ไทยกำลังเจรจา FTA กับสหภาพยุโรป(อียู) ควบคู่กันกับ ART กับสหรัฐฯ ประเด็นสำคัญที่สหภาพยุโรปหยิบยกขึ้นในการเจรจา ได้แก่ การผูกขาดข้อมูลยาในการขึ้นทะเบียนยา (Data Exclusivity) และการขยายระยะเวลาคุ้มครองสิทธิบัตร (Patent Term Extension) ซึ่งเป็นมาตรการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่เกินกว่าข้อกำหนดขั้นต่ำของความตกลง TRIPS (TRIPS-plus) และอาจส่งผลให้ยาสามัญเข้าสู่ตลาดล่าช้า
หากไทยยอมรับมาตรการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่สูงขึ้นในความตกลงกับคู่ค้ารายหนึ่ง อาจกระทบพื้นที่นโยบายและอำนาจต่อรองในการเจรจากับอีกรายหนึ่ง

ในประเด็นทรัพย์สินทางปัญญา การเจรจา ART กับสหรัฐฯ และ FTA กับสหภาพยุโรปจึงไม่ควรถูกพิจารณาแยกจากกัน เพราะหากไทยยอมรับมาตรการ TRIPS-plus ในความตกลงฉบับใดฉบับหนึ่ง ไทยจะต้องเปิดให้ประเทศสมาชิกในองค์การการค้าโลก(WTO) ได้รับมาตรการ TRIPs-plus ด้วย ไม่เฉพาะคู่ค้าที่เจรจาความตกลงกับไทยเท่านั้น ตามหลักปฏิบัติเยี่ยงชาติที่ได้รับอนุเคราะห์ยิ่ง (Most-Favoured-Nation Treatment: MFN) ภายใต้มาตรา 4 ของความตกลง TRIPS ซึ่งกำหนดให้สิทธิประโยชน์ด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่ให้แก่คนชาติของประเทศหนึ่งต้องขยายไปถึงคนชาติของสมาชิก WTO อื่นด้วย มาตรการดังกล่าวอาจส่งผลให้ระดับการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศไทยเพิ่มสูงขึ้น ลดการแข่งขันจากยาชื่อสามัญ และทำให้ราคายาสูงขึ้น

5.เหตุใดการเปิดเผยข้อบทความตกลง ART จึงมีความสำคัญ
เมื่อพิจารณาแถลงการณ์ร่วมไทย–สหรัฐฯ วันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ประกอบกับกรอบการเจรจา ART เดือนตุลาคม 2568 และรายงาน Special 301 ประจำปี 2569 จะเห็นได้ว่า แม้การเจรจาความตกลง ART จะบรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญแล้ว แต่ยังไม่มีการเปิดเผยรายละเอียดข้อผูกพันด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่ประเทศไทยได้ตกลงกับสหรัฐฯ โดยเฉพาะมาตรการที่อาจส่งผลกระทบต่อการเข้าถึงยา

ขณะเดียวกัน รายงาน Special 301 สะท้อนให้เห็นว่าสหรัฐฯ ให้ความสำคัญกับการคุ้มครองข้อมูลการทดสอบยาและการแก้ไขปัญหาคำขอรับสิทธิบัตรค้างพิจารณา ซึ่งเป็นประเด็นที่อาจนำไปสู่ข้อผูกพันด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่เกินกว่าความตกลง TRIPS

ข้อกังวลเหล่านี้ยิ่งมีความสำคัญเมื่อประเทศไทยกำลังเจรจาความตกลงการค้าเสรีกับสหภาพยุโรปควบคู่กัน โดยมีข้อเรียกร้องเกี่ยวกับมาตรการ TRIPS-plus เช่นเดียวกัน หากประเทศไทยยอมรับมาตรการดังกล่าวภายใต้ความตกลงฉบับใดฉบับหนึ่ง อาจส่งผลให้ระยะเวลาการผูกขาดตลาดยายาวนานขึ้น ชะลอการแข่งขันจากยาสามัญ และเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายด้านยาของประชาชนและระบบหลักประกันสุขภาพ

ด้วยเหตุนี้ รัฐบาลไทยจึงควรเปิดเผยข้อบทความตกลง ART รวมถึงภาคผนวกและเอกสารที่เกี่ยวข้องก่อนการลงนาม พร้อมชี้แจงให้ชัดเจนว่ามีข้อผูกพันด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่เกินกว่าความตกลง TRIPS หรือไม่ และเปิดโอกาสให้รัฐสภา ภาคประชาสังคม ผู้เชี่ยวชาญ และประชาชนร่วมตรวจสอบและประเมินผลกระทบอย่างรอบด้าน โดยเฉพาะผลกระทบต่อการแข่งขันของยาสามัญ ราคายา งบประมาณด้านสาธารณสุข และความสามารถของประเทศไทยในการกำหนดนโยบายเพื่อคุ้มครองสุขภาพของประชาชน

แท็กที่เกี่ยวข้อง

ก

ก

ก



ก

ก

ก

section icon

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ชาวไร่มันฯ–อ้อยค้านเปิดเสรีเอทานอลสหรัฐฯ  ชี้ไทยผลิตเหลือ จี้รัฐดันE20
ชาวไร่มันฯ–อ้อยค้านเปิดเสรีเอทานอลสหรัฐฯ ชี้ไทยผลิตเหลือ จี้รัฐดันE20