‘สมชัย สัจจพงษ์’ประธานบอร์ดแบงก์ชาติร่ายยาว ผิดหวัง ธปท.เมินแก้กฎหมายอ้างกลัวการเมืองยำเละเทะ ยันให้ ‘วิทัย รัตรนากร’ ผ่านประเมินผลงานผู้ว่าฯ ชี้เป็นผู้รู้ แนะจัดการธนาคารพาณิชย์ไม่ปล่อยสินเชื่อ SME ติดลบถึง 17 ไตรมาสแล้ว
สำนักข่าว Next News รายงานว่า นายสมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย(ธปท.) เผยแพร่เอกสารข่าวให้ความเห็นกับสื่อมวลชนครั้งแรกหลังรับตำแหน่งประธานกรรมการมาเป็นเวลา 1 ปีครึ่งว่า เมื่อเข้ารับตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 2 มิถุนายน 2568 มีความตั้งใจที่จะ 1.ผลักดันการทำงานของ ธปท.ให้มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และมีธรรมาภิบาลมากขึ้น ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของระบบเศรษฐกิจการเงิน เทคโนโลยีและนวัตกรรมด้านการเงินที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วและซับซ้อนมากขึ้น ผ่านการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายทั้งหมดที่ธปท.รับผิดชอบให้ทันสมัยและลดอุปสรรคในการดำเนินนโยบายและมาตรการที่เกี่ยวข้อง 2.พัฒนาและปรับปรุงการสื่อสารของธปท.ให้ชัดเจนและประชาชนทุกระดับที่เป็น stakeholder รับรู้ เข้าใจและเข้าถึงได้ 3.พัฒนาและส่งเสริมบุคลากรของธนาคารฯ ให้เข้าใจและมีองค์ความรู้เกี่ยวกับภาคเศรษฐกิจจริงและประชาชนฐานราก มิใช่อยู่แต่บนหอคอยงาช้าง 4.ดูแลและกำกับการบริหารเงินสำรองระหว่างประเทศให้มั่นคง แข็งแกร่ง
“สิ่งที่ผมผิดหวังที่สุดและผมคิดว่าเป็นความบกพร่องและไร้ประสิทธิภาพของ ธปท. คือ ความล้มเหลวของการนำเสนอแนวทางในการแก้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น กฎหมายธนาคารแห่งประเทศไทย กฎหมายธุรกิจสถาบันการเงิน และกฎหมายเงินตรา เป็นต้น ทั้งๆ ที่ตั้งแต่การประชุมคณะกรรมการครั้งแรกของผมเมื่อเดือนมิถุนายน 2568 ผมและกรรมการธปท.ได้มีมติ สั่งการให้ผู้บริหารของธปท. ไปศึกษาและเสนอประเด็นที่จำเป็นจะต้องแก้ไข ตั้งแต่วันนั้นจนถึงวันนี้ ธปท. นำเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงินแค่มาตราเดียว โดยใช้เวลาศึกษามานานถึง 1 ปี 6 เดือน”นายสมชัยกล่าว
นายสมชัยกล่าวว่า ตอนเสนอวาระนี้ตั้งแต่ปีที่แล้ว ตนมีความรู้สึกถึงกระแสต่อต้านและรู้สึกถึงกำแพงต่อต้านการแก้ไขกฎหมายต่างๆ จากผู้บริหารธปท.อยู่แล้ว เพียงแต่ตนเฝ้ารอมาปีครึ่งว่าผลจะเป็นอย่างไร สุดท้ายก็เป็นอย่างที่คิดว่าล้มเหลว ทั้งๆ ที่มีหลายประเด็นมากที่จะต้องมีการแก้ไขสำหรับกฎหมายธปท.และกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงิน อ้างว่ามีการแต่งตั้งคณะทำงานแก้ไขกฎหมาย โดยมีแต่ผู้บริหารของ ธปท เองแล้ว มีการประชุมหลายครั้งแล้ว สรุปกันเองว่าไม่มีความจำเป็นต้องแก้กฎหมายอะไรเลย ยกเว้นมาตราเดียวในกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงิน
นายสมชัยกล่าวว่า สิ่งที่ควรทำตั้งแต่ต้นคือการแต่งตั้งคณะทำงานแก้ไขกฎหมายที่มีองค์ประกอบของคณะทำงานที่มีบุคคลจากหน่วยงานภายนอก เช่น กระทรวงการคลัง สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา สภาพัฒน์ ฯลฯนอกเหนือจากผู้บริหารของ ธปท. ศึกษาและรวบรวมประเด็นจากคณะทำงานฯ รวมทั้งสอบถาม stakeholder อื่นๆ ให้ครบ แล้วนำมาจัดทำเหตุผลสนับสนุนและเหตุผลคัดค้าน ในทุกประเด็นที่มีการเสนอมา แล้วนำเสนอทุกประเด็นให้คณะกรรมการ ธปท.พิจารณา แต่ที่ผ่านมาปีกว่าๆ ไม่ใช่อย่างนี้ ตั้งคณะทำงานพวกตนเอง พิจารณาตัดเองเพิ่มเองตามความเห็นของพวกตนเอง แล้วนำเสนอสิ่งที่ตนเองตัดสินใจเอง แถมยังมีคำพูดที่ไม่น่าจะออกจากปากผู้นำของชาวแบงค์ชาติ ว่า หากเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายธปท.ไป ก็จะถูกการเมืองยำเละเทะ ซึ่งแสดงถึงวุฒิภาวะ ทางความคิดที่ไม่เชื่อมั่นในระบบรัฐสภาของผู้นำท่านนี้ นี่คือความล้มเหลวของ ธปท.ที่จะก่อความเสียหายต่อเศรษฐกิจการเงินของประเทศ
นายมชัยกล่าวว่า ถึงแม้ว่าตนทราบดีถึงบทบาทตามกฎหมายธปท.ว่า ตนในฐานะประธานกรรมการ ธปท.ไม่มีอำนาจในการกำหนดนโยบายต่างๆ ในคณะกรรมการนโยบาย 3 ชุดที่ผู้ว่าการ ธปท.เป็นประธาน ได้แก่ คณะกรรมการนโยบายการเงิน คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงินและคณะกรรมการพัฒนาระบบชำระเงิน แต่ตนก็ไม่ละทิ้งการใช้สิทธิในการให้ความเห็น วิพากษ์และเสนอแนะแนวทางในการดำเนินนโยบายต่างๆ เหล่านั้นในฐานะนักคิดและประชาชนคนหนึ่ง ถึงแม้ว่าคณะกรรมการนโยบายฯทั้ง 3 ชุดไม่จำเป็นต้องทำตาม ก็ตาม
“ประเด็นหนึ่งที่สำคัญมากและผมก็เป็นคนหนึ่งและกรรมการคนหนึ่งที่ได้ย้ำเน้นมากและต่อเนื่องเกือบทุกครั้งในการประชุมคณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย ตั้งแต่ปีที่แล้วมาตลอดได้แก่ประเด็นที่การปล่อยสินเชื่อ SME ของธนาคารพาณิชย์มีอัตราเติบโตติดลบมาเป็นเวลานานจนปัจจุบันติดลบมาเกือบ 17 ไตรมาสแล้ว เป็นประเทศเดียวในอาเซียนที่สร้างประวัติศาสตร์ด้านลบทางการเงินในสถิติตัวนี้ ผมได้สอบถามผู้บริหารแบงค์ชาติว่า แล้วธนาคารแห่งประเทศไทยจะช่วยและมีส่วนรับผิดชอบในการแก้ไขปัญหานี้อย่างไร คนแบงค์ชาติก็ตอบผมว่าเราทำอยู่ครับ เช่น Your Data/Open Data Data Bureau SME Credit Portal SMEs Credit Boost SME Secure+ แต่ตั้งแต่ผมได้รับรู้ว่าแบงค์ชาติจะทำมาตรการเหล่านี้ มาตรการ YourData/Open Data มาตรการ Data Bureau มาตรการ SME Credit Portal ก็ยังไม่เกิด ในขณะที่ SME ล้มหายตายจากไปทุกวัน มาตรการ SME Credit Boost และมาตรการ Secure+ เกิดแล้วและเป็นเครื่องมือที่ตรงกับอุปสรรคการปล่อยสินเชื่อ แต่ยอดสินเชื่อภายใต้โครงการเพียงอย่างเดียวยังไม่พอยืนยันว่าแก้ปัญหาสินเชื่อ SME หดตัวได้แล้ว มาตรการเหล่านี้เป็นเพียง neccessary measure ไม่ใช่ sufficient measure”นายสมชัยกล่าว
นายวสมชัยกล่าวว่า ตนถามตัวเองว่าแบงค์ชาติมีมาตรการและเครื่องมือเท่านี้เหรอในการจัดการแก้ไขปัญหานี้ ถึงแม้ตนทราบดีว่าการแก้ไขปัญหาการเข้าไม่ถึงสินเชื่อของ SME นั้น ธปท.เพียงหน่วยงานเดียวไม่สามารถแก้ไขปัญหานี้ได้อย่างเบ็ดเสร็จ การแก้ไขปัญหานี้ต้องแก้ไขแบบร่วมส่วนทั้งหมด อาทิ กระทรวงการคลัง กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงพาณิชย์ ธปท. ธนาคารพาณิชย์ สถาบันการเงินเฉพาะกิจ บรรษัทประกันสินเชื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อม สำนักส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม กรมพัฒนาธุรกิจการค้า ก.ล.ต ตลาดหลักทรัพย์ ฯลฯ
“ผมทราบดีครับว่าที่แบงค์ไม่ปล่อยสินเชื่อให้ SME ก็เพราะว่ามีความเสี่ยงสูง มี credit cost สูง SME ไทยก็ขาดประสิทธิภาพ และธนาคารพาณิชย์ก็ขาดข้อมูลต่างๆ ของ SME เพื่อใช้ในการพิจารณาสินเชื่อ ผมได้ส่งสัญญานเตือนผู้บริหาร ธปท. หลายครั้งว่าเป็นไปได้ไหมที่การที่ธนาคารพาณิชย์ไม่ปล่อยสินเชื่อให้กับ SME นั้นก็เพราะธนาคารพาณิชย์เข้มงวดการปล่อยสินเชื่อให้ SME เกินความเสี่ยงที่เป็นจริง หรือเป็นเพราะนโยบายภายในของธนาคารพาณิชย์เอง ทั้งที่กำหนดว่าไม่ให้ทุก SME ผู้ประกอบการ SME ใดที่เสนอขอสินเชื่อ ทางธนาคารก็จะลากยาวกระบวนการพิจารณา กำหนดเงื่อนไขต่างๆ เกินความจำเป็น จนไม่พิจารณาอนุมัติหรือธนาคารพาณิชย์มีนโยบายไม่ให้บาง sector ของ SME ทั้งๆ ที่ใน sector นั้นมี SME ที่มีศักยภาพ แต่หาก SME ใดผ่านการพิจารณาอนุมัติสินเชื่อ ธนาคารพาณิชย์ก็จะเก็บอัตราดอกเบี้ยเงินกู้สูงมาก สูงกว่าความเสี่ยงของตัว SME เอง เมื่อเทียบกับผู้ประกอบการขนาดใหญ่ที่ได้รับอัตราดอกเบี้ยต่ำมากและต่ำกว่าความเสี่ยงที่ควรจะเป็นด้วย เป็นการทำกำไรเกินควรของธนาคารพาณิชย์ที่มีต่อ SME และเป็นการเกื้อกูล อุดหนุนธุรกิจขนาดใหญ่”นายสมชัยกล่าว
นายสมชัยกล่าวว่า นอกจากนี้ ธนาคารพาณิชย์ไทยส่วนใหญ่ก็จะใช้เงินฝากไปแสวงหากำไรในการปล่อยสินเชื่อให้ธุรกิจขนาดใหญ่เป็นหลัก และการลงทุนในพันธบัตรและตราสารทุน ฯลฯ เมื่อมีสภาพคล่องเหลือก็จะแสวงหารายได้จากตลาด Repo ของ ธปท. ตนคิดดังๆ ว่า ธปท. ควรเพิ่มต้นทุนหรือมีต้นทุนให้กับธนาคารพาณิชย์ที่แสวงหารายได้ผ่านตลาด Repo ของธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งสิ่งที่ตนกล่าวไปนี้ส่วนใหญ่มีข้อพิสูจน์เชิงประจักษ์จากเอกสารวิจัยของสถาบันวิจัยเศรษฐกิจ ป๋วย อึ้งภากรณ์ เรื่อง “Misallocation: โจทย์ใหญ่ภาคการเงินในการเพิ่มศักยภาพเศรษฐกิจไทย” เผยแพร่เมื่อวันที่ 21 สิงหาคส 2569 ผลการศึกษาของเอกสารวิจัยนี้มีหลายประเด็นที่ความสำคัญมากและระบุเชิงประจักษ์ว่าธนาคารพาณิชย์ไทยมีส่วนสำคัญที่ทำให้การจัดสรรทรัพยากรทางการเงินไม่มีประสิทธิภาพ ทั้งที่กำไรของระบบธนาคารพาณิชย์อยู่ในระดับที่สูงมหาศาล แต่ความมั่งคั่งนี้ไม่ได้กระจายไปสู่ภาคเศรษฐกิจจริงอย่างมีประสิทธิภาพเลย
นายสมชัยกล่าวว่า จากผลการศึกษาของเอกสารวิจัย ชี้ว่ากลไกสินเชื่อธนาคารพาณิชย์มีส่วนสำคัญต่อปัญหาการจัดสรรเงินทุนผิดที่ และมีความจำเป็นเร่งด่วนที่จะต้องทบทวนคุณภาพการจัดสรรสินเชื่อของระบบธนาคารพาณิชย์ เพื่อให้เงินทุนสนับสนุนธุรกิจที่สามารถนำไปสร้างรายได้และยกระดับผลิตภาพได้อย่างเหมาะสม จากผลการศึกษานี้ ตนเห็นว่าข้อบกพร่องของกลไกจัดสรรสินเชื่อและการกำหนดดอกเบี้ยในระบบธนาคารพาณิชย์ เป็นปัจจัยสำคัญที่มีส่วนทำให้เกิดและตอกย้ำการจัดสรรเงินทุนผิดที่ ธนาคารจึงต้องทบทวนบทบาทของตนอย่างจริงจัง โดยเฉพาะโอกาสของ SME ที่มีศักยภาพ แต่ยังเผชิญอุปสรรคในการเข้าถึงเงินทุน
นายสมชัยกล่าวว่า นอกจากนี้ ในกลุ่มกิจการที่มีประสิทธิภาพสูงสุด 30% แรก ผลการศึกษาพบว่า SMEs มีสินเชื่อจากธนาคารพาณิชย์เพียงประมาณ 1 ใน 5 เทียบกับธุรกิจขนาดใหญ่ที่มีมากกว่า 60% สะท้อนว่าขนาดกิจการยังสัมพันธ์กับโอกาสเข้าถึงทุน แม้อยู่ในกลุ่มที่ใช้สินทรัพย์ได้มีประสิทธิภาพสูงเช่นกัน เมื่อกิจการที่มีศักยภาพต้องเผชิญข้อจำกัดทางการเงิน ประเทศย่อมเสียโอกาสจากการลงทุนและการจ้างงานที่กิจการเหล่านี้อาจสร้างขึ้น คำถามที่ธนาคารต้องตอบให้ได้คือ ระบบประเมินสินเชื่อมองเห็นความสามารถในการสร้างกระแสเงินสดของผู้ประกอบการมากเพียงใด และมีเงื่อนไขใดที่ทำให้ธุรกิจที่ควรได้รับโอกาสยังเข้าถึงทุนได้ยาก
นายสมชัยกล่าวว่า หลักฐานเรื่องอัตราดอกเบี้ยยังชี้ให้ตรวจสอบเพิ่มเติมว่า การตั้งราคาสินเชื่อสะท้อนความเสี่ยงและต้นทุนจริงครบถ้วนหรือไม่ การพบส่วนต่างที่แบบจำลองอธิบายไม่ได้ยังไม่ใช่ข้อยุติว่ามีการคิดดอกเบี้ยไม่เป็นธรรมทั้งหมด แต่เป็นเหตุผลเพียงพอที่จะต้องลงรายละเอียดและหาคำอธิบายที่ตรวจสอบได้ การแก้ปัญหาต้องมุ่งให้กิจการที่มีศักยภาพได้รับการประเมินอย่างเหมาะสม ควบคู่กับการดูแลคุณภาพสินเชื่อและเงินฝากของประชาชน
นายสมชัยกล่าวว่า จากข้อมูลที่กล่าวไปข้างต้นเกี่ยวกับสินเชื่อ SME ที่ติดลบมา 17 ไตรมาสแล้ว และตนตั้งคำถามว่าธปท.มีเครื่องมืออะไรอีกไหม ที่จะช่วยแก้ปัญหานี้ได้บ้างในส่วนที่ ธปท. รับผิดชอบ หาก ธปท. คิดไม่ออก ตนคิดแทนและพูดดังๆ ว่าเครื่องมือนั้นคือเครื่องมือในการกำกับและตรวจสอบสถาบันการเงิน ธปท. ต้องเข้าไปตรวจสอบธนาคารพาณิชย์มากขึ้น เข้มขึ้น ตนคิดตลกๆ ว่า ธปท. อุ้มธนาคารพาณิชย์เกินควร ทั้งๆ ที่เห็นปัญหาเชิงประจักษ์อยู่ และควรรีบทำ เร่งทำ แต่ไม่ทำ กลัวๆ เกรงๆ ธนาคารพาณิชย์มากเกินควรในฐานะผู้กำกับ ธปท. ต้องใช้เครื่องมือนี้ตรวจสอบความผิดปกติในการดำเนินการของธนาคารพาณิชย์ในการปล่อยสินเชื่อ SME อาทิ การสุ่มตรวจ case การปฏิเสธสินเชื่อ SME ของทุกธนาคารพาณิชย์ที่มีอัตราปฏิเสธสูงในอัตราผิดปกติมากว่าได้ดำเนินการตามแบบมาตรฐานทางการเงินการธนาคาร เขาได้ทำกันไหม และยังมีมาตรการกำกับและตรวจสอบอื่นอีกที่ ธปท. ทำได้ แต่เลือกที่จะไม่ทำ
“หากจะถามผมเกี่ยวกับการประเมินผลงานของผู้ว่าการ ธปท.คนปัจจุบัน (นายวิทัย รัตนากร) ส่วนตัวผม ผมยังให้ผ่านอยู่ ผู้ว่าฯ คนปัจจุบันมีแนวคิดในการทำงานแตกต่างบ้างเมื่อเทียบกับผู้ว่าฯคนก่อนๆ สนใจเรื่องอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจและตัวเลขมหภาคที่สำคัญมากขึ้น แต่ยังยึดมั่นในภารกิจหลักของ ธปท. คือ เสถียรภาพเศรษฐกิจ สื่อสารชัดเจนและเข้าถึง stakeholder ทั่วถึงและมากขึ้น สร้างภาพได้ดีในฐานะที่เป็นผู้รู้และกล้าพูดถึงปัญหาเศรษฐกิจที่ต้องดำเนินการแก้ไข มีการออกมาตรการเฉพาะจุดเพื่อแก้ไขปัญหาหนี้ สินเชื่อ SME เงินเทา แต่สิ่งที่ผู้ว่าฯ ยังขาดอยู่และควรกล้าทำหรือล้มเหลว คือ การเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายที่ ธปท. รับผิดชอบ การจัดการและจัดระเบียบธนาคารพาณิชย์ในส่วนที่เกี่ยวกับสินเชื่อ SME การจัดลำดับความสำคัญของปัญหาที่ควรแก้ โดยเฉพาะในส่วนที่ ธปท มีเครื่องไม้เครื่องมือของตนเอง และการออกมาตรการที่ขาด effectiveness ซึ่งผมได้กล่าวไปแล้วในส่วนของ มาตรการ SME Credit Boost และมาตรการ Secure + และมาตรการแก้ปัญหาเงินเทา ซึ่งไม่สามารถแก้ปัญหาได้หรืออาจลดได้บ้างเพราะเป็นมาตรการที่ผู้ต้องการกระทำความผิดสามารถเลี่ยงและเปลี่ยนพฤติกรรมการทำทุจริตได้ง่ายสำหรับทุกมาตรการที่ ธปท. ออก ที่มีเกณฑ์กำหนดเป็นมูลค่าหรือตัวเงินหรือตัวเลข ซึ่งผู้ว่าฯ ภูมิใจนำเสนอว่า“มูลค่าการถอนเงินสดที่อยู่ภายใต้มาตรการลดลงกว่า 57% และธุรกรรมถอนทองคำจริงลดลงกว่า 85% เมื่อเทียบกับเดือนมกราคม 2569 ตามแถลงวันที่ 29 ตุลาคม”
นายสมชัยกล่าวว่า เป็นไปได้ไหมว่าที่บอกว่าธุรกรรมลดลง ตามข้อแถลงข้างต้นจริงในส่วนภายใต้เงินสดหรือทองคำขั้นต่ำที่ตั้งไว้ แต่ธุรกรรมเงินสดและทองคำไปเพิ่มมากขึ้นในส่วนที่ต่ำกว่าตัวเลขขั้นต่ำที่ ธปท. ประกาศกำหนดเพื่อเลี่ยงการรายงานพฤติกรรม ที่ตนตั้งข้อสังเกตมีหลักฐานว่าเกิดขึ้นจริงในระบบการเงิน เรียกว่า การแบ่งธุรกรรมเพื่อหลีกเลี่ยงเกณฑ์รายงาน หรือ structuring สำนักงาน ปปง. เคยรายงานการแบ่งฝาก-ถอนให้แต่ละรายการต่ำกว่าเกณฑ์ รวมทั้งธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกันหลายบัญชี อย่างไรก็ตาม หลักฐานดังกล่าวยืนยันว่าพฤติกรรมนี้มีอยู่ ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นสาเหตุของตัวเลขลดลง 57% และ 85% ในครั้งนี้ ตัวเลขธุรกรรมเหนือเกณฑ์ที่ลดลง อาจเกิดจากทั้งการยุติธุรกรรมจริงและการเปลี่ยนรูปแบบธุรกรรม โดยข้อมูลในคำแถลงที่อ้างยังแยกสองส่วนนี้ไม่ได้ ดังนั้น ยอดเหนือเกณฑ์ลดลง 57% ไม่เท่ากับยอดถอนเงินสดทั้งหมดลดลง 57% และยิ่งไม่เท่ากับเงินเทาลดลง 57% เช่นเดียวกับตัวเลขทองคำ ส่วนการระบุว่าทองคำลดลง 85% ต้องชี้แจงด้วยว่าวัดจากจำนวนรายการ น้ำหนัก หรือมูลค่า และครอบคลุมธุรกรรมกลุ่มใด คำแถลงสรุปที่อ้างไม่ได้ให้รายละเอียดเพียงพอสำหรับตรวจสอบประเด็นเหล่านี้
“ผมเรียนพี่น้องสื่อมวลชนว่าสิ่งที่ผมได้กล่าวไปข้างต้นเป็นประสบการณ์ส่วนหนึ่งเท่านั้นจากทำงานของผม ในฐานะประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทยในช่วง 1 ปี 6 เดือนที่ผ่านมา เมื่อครบ 2 ปี ของการทำหน้าที่ ผมจะมารายงานความคืบหน้าอีกครั้ง”นายสมชัยกล่าว
