'สุรเกียรติ์' เตือนไทยเร่งพัฒนา 'คนใช้ AI เป็น' ฝึกทักษะคิดวิเคราะห์

"สุรเกียรติ์" ชี้ AI พลิกโลกเร็วเหนือคาด เตือนไทยเร่งพัฒนา 'คนใช้ AI เป็น' รับมือ ย้ำทักษะการคิดวิเคราะห์ หัวใจมนุษย์ ยังคงเป็นสิ่งที่เหนือกว่าเทคโนโลยี แนะผสานความเป็นมนุษย์ สร้างนวัตกรรมอย่างมีธรรมาภิบาล ชี้รัฐบาลต้องให้ความสำคัญสูงสุดกับการสร้างคนใช้ AI ให้เป็น ป้องกันประเทศตกขบวน

สำนักข่าว Next News รายงานว่าเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2569 นายสุรเกียรติ์ เสถียรไทย นายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อดีตรองนายกรัฐมนตรีและอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ บรรยายปาฐกถาพิเศษในพิธีเปิดหลักสูตร ผู้บริหารยุทธศาสตร์การสื่อสารมวลชนระดับสูงด้านกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ (บยสส.) รุ่นที่ 5 จัดโดย สถาบันอิศรา โดยบรรยายในประเด็นเรื่อง Technology Disruption: การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี เช่น ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และ Generative AI ที่ส่งผลต่ออาชีพและต้องการ Critical Thinking กับ Humanism โดยกล่าวว่า

โลกกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีอย่างรวดเร็วและรุนแรงในช่วงสามปีที่ผ่านมา จากเดิมที่สังคมเคยกล่าวถึงยุค "Thailand 4.0" และการให้ความสำคัญกับ "Digital Skill" (ทักษะทางดิจิทัล) อย่างแพร่หลายนั้น ปัจจุบันคลื่นแห่งนวัตกรรมได้พัดพาเราเข้าสู่ยุคของปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) อย่างเต็มตัว ก่อนที่ผู้คนจะทำความเข้าใจ AI ได้อย่างถ่องแท้ "Generative AI" (ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์) ก็ได้ถือกำเนิดขึ้นและเข้ามามีบทบาทอย่างรวดเร็ว ด้วยคู่แข่งหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็น DALL-E, Midjourney หรือ ChatGPT ซึ่งทั้งหมดนี้ได้เข้ามาเปลี่ยนแปลงกระบวนการทำงานและทดแทนอาชีพต่างๆ อย่างสิ้นเชิง

นายสุรเกียรติ์เน้นย้ำว่า การแข่งขันในโลกยุคใหม่นี้ ไม่ได้อยู่ที่การครอบครองเทคโนโลยี AI เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการแข่งขันว่าประเทศใดมี "ผู้ใช้ AI เป็น" มากกว่ากัน หรือมี "AI User" (ผู้ใช้งาน AI) มากกว่ากันอย่างมีนัยสำคัญ "AI ไม่ได้แย่งอาชีพคน แต่คนที่ใช้ AI เป็นจะแย่งอาชีพคนที่ใช้ AI ไม่เป็น" นายสุรเกียรติ์กล่าวเตือน พร้อมชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงที่สำคัญว่า ประเทศไทยกำลังมีแนวโน้มที่จะมีผู้ใช้งาน AI เป็นน้อยกว่าประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่รัฐบาลต้องให้ความสำคัญเป็นอย่างยิ่งยวดและเร่งหามาตรการส่งเสริมเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีครั้งใหญ่นี้

Critical Thinking และ Humanism: สองหัวใจที่ AI ยังไม่สามารถแทนที่ได้

อดีตรองนายกรัฐมนตรีกล่าวว่า แม้เทคโนโลยี AI จะมีความสามารถสูงและพัฒนาไปอย่างก้าวกระโดด แต่ก็ยังมีสองสิ่งสำคัญที่ AI ยังไม่สามารถทำได้เทียบเท่ามนุษย์ สิ่งแรกคือ Critical Thinking (การคิดเชิงวิพากษ์วิจารณ์) เพราะ คำตอบที่ดีและมีคุณภาพจาก AI นั้น จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมนุษย์ผู้ใช้งานสามารถตั้งคำถามที่ดี มีความเฉลียวฉลาด และมีวิจารณญาณ

นายสุรเกียรติ์ยังได้ยกตัวอย่างการใช้งาน AI ในชีวิตประจำวันว่า ในวันที่สมองปลอดโปร่งและตั้งคำถามได้ดี AI ก็จะให้คำตอบที่มีคุณภาพ แต่ในวันที่ขาดความกระตือรือร้นและตั้งคำถามแบบไม่ใส่ใจ ก็จะได้คำตอบที่สะท้อนถึงคุณภาพของคำถามที่ให้ไป ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการคิดเชิงวิพากษ์ การวิเคราะห์ และการสังเคราะห์ข้อมูลยังคงเป็นทักษะที่จำเป็นอย่างยิ่งสำหรับมนุษย์

นายสุรเกียรติ์กล่าวต่อไปว่าสิ่งสำคัญอย่างที่สองคือ Humanism (มนุษยนิยม) ซึ่งครอบคลุมถึงมิติของความเป็นมนุษย์ที่ลึกซึ้งและซับซ้อน ได้แก่ ความฝัน การตัดสินใจ ความมุ่งมั่น หรือ Commitment (พันธสัญญาความผูกพัน), ความหลงใหล หรือ Passion (ความกระตือรือร้นอย่างแรงกล้า), ความรักที่จะทำอะไร, และความเมตตา หรือ Compassion (ความเห็นอกเห็นใจ) คุณสมบัติเหล่านี้เป็นสิ่งที่ AI ยังไม่มีและไม่สามารถเลียนแบบได้อย่างสมบูรณ์

บทเรียนจาก AirAsia: ความฝันของมนุษย์เหนือการคำนวณของ AI

อดีตรองนายกรัฐมนตรีได้ยกตัวอย่างของคำว่ามนุษยนิยม หรือ Humanism โดยเล่าเรื่องราวของนายโทนี่ เฟอร์นันเดส ผู้ก่อตั้งสายการบิน AirAsia (แอร์เอเชีย) ซึ่งปัจจุบันเป็นหนึ่งในสายการบินที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยย้อนกลับไปเมื่อ 30 ปีที่แล้ว โทนี่ เฟอร์นันเดส ซึ่งเดิมมาจากธุรกิจบันเทิง เล่าว่าหากในยุคนั้นมี AI และเขาเชื่อในการวิเคราะห์ของ AI โดยสิ้นเชิง สายการบิน AirAsia ก็คงไม่สามารถเกิดขึ้นมาได้ เพราะเขามี "Dream" (ความฝัน) และ "Determination" (ความมุ่งมั่น) ที่อยากให้ "Every One Can Fly" (ทุกคนบินได้) ซึ่งเป็นสโลแกนอันโด่งดังของ AirAsia ความฝันนี้เป็นแรงผลักดันให้เขากล้าตัดสินใจและลงมือทำในสิ่งที่ AI อาจประเมินว่ามีความเสี่ยงสูงและ AI อาจให้คำแนะนำให้เขาหยุดดำเนินการ

นายสุรเกียรติ์เล่าเหตุการณ์หนึ่งที่โทนี่ เฟอร์นันเดส ยกตัวอย่างว่า ในช่วงที่อินโดนีเซียประสบปัญหาแผ่นดินไหว ทำให้สายการบินอื่นๆ ยกเลิกเที่ยวบินทั้งหมด แต่โทนี่ เฟอร์นันเดส กลับตัดสินใจประกาศว่า AirAsia จะให้สิทธิ์การบินฟรี 5,000 ที่นั่ง โดยที่เขาทราบดีว่าคนอินโดนีเซียชอบบินฟรี แน่นอนว่าการตัดสินใจของโทนี้ ดูสวนทางกับตรรกะทางธุรกิจในยามวิกฤตเช่นนี้ แต่ว่าการตัดสินใจดังกล่าว ก็ทำให้ที่นั่งสายการบินของเขาเต็มภายใน 3-4 ชั่วโมง และเป็นจุดกำเนิดที่ทำให้ AirAsia แจ้งเกิดอย่างเป็นที่รู้จักในการบินของภูมิภาค

"หากมี AI ในตอนนั้น และเราถาม AI มันย่อมบอกให้หยุดบิน เพราะมีความเสี่ยงสูง และคนจะไม่บิน" นายสุรเกียรติ์กล่าวและกล่าวอีกว่า "แต่เมื่อเขาทำในสิ่งที่เป็นความฝัน เป็นความมุ่งมั่น และเป็นความหลงใหลของเขา อันนี้เขาก็สามารถที่จะชนะ AI ได้"

การขับเคลื่อนประเทศไทยในยุค AI: บทบาทของรัฐบาลและสังคม

อดีตรองนายกรัฐมตรีกล่าวอีกว่า ประเด็นสำคัญที่สุดคือการนำความเป็นมนุษย์มาผสมผสานกับการใช้ AI อย่างมีความรับผิดชอบและมีธรรมาภิบาล หรือ Governance (การบริหารจัดการที่ดี) เพื่อให้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือที่ช่วยส่งเสริมการก้าวไปข้างหน้าอย่างยั่งยืน ไม่ใช่การปล่อยให้เทคโนโลยีเข้ามาครอบงำโดยสมบูรณ์

"ดังนั้นประเทศไทยจึงต้องเร่งพัฒนาทักษะด้าน Critical Thinking ควบคู่ไปกับการส่งเสริมคุณค่าของ Humanism เพื่อให้บุคลากรสามารถใช้ประโยชน์จาก AI ได้อย่างเต็มศักยภาพ และพร้อมรับมือกับคลื่นแห่งการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่ไม่หยุดนิ่งนี้" อดีตรองนายกรัฐมนตรีกล่าว

นายสุรเกียรติ์กล่าวย้ำว่ารัฐบาลมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการเตรียมความพร้อมของประเทศให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของ AI โดยต้องส่งเสริมการศึกษาและการฝึกอบรมบุคลากรให้มีทักษะในการใช้ AI อย่างมีประสิทธิภาพ รวมถึงการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพัฒนาและประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดังกล่าว เพื่อไม่ให้ประเทศไทยต้องเผชิญกับความเสี่ยงจากการมี "AI User" น้อยกว่าประเทศคู่แข่ง ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อขีดความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจและสังคมในระยะยาว

"การเข้าใจถึงข้อจำกัดของ AI และการตระหนักถึงคุณค่าของความเป็นมนุษย์ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยสามารถนำเทคโนโลยีมาใช้ประโยชน์ได้อย่างแท้จริง สร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ๆ และพัฒนาประเทศไปข้างหน้าได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน ในยุคที่ AI ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือ แต่เป็นปัจจัยกำหนดอนาคตของชาติ" นายสุรเกียรติกล่าวทิ้งท้าย