ศาลปกครองสูงสุดพิพากษายกฟ้อง คดี 'สถาปนิก-วิศวกร' ร้องยกเลิกกฎกระทรวงฯ ให้แนบหนังสือรับรองวิชาชีพในการขออนุญาตสร้างอาคาร เหตุสร้างภาระค่าใช้จ่าย-เป็นการจำกัดเสรีภาพในการทำงาน ศาลชี้กฎนี้เป็นไปเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยในชีวิต-ทรัพย์สินของประชาชน เป็นประโยชน์สาธารณะที่มีความสำคัญมากกว่าภาระที่เพิ่มขึ้น
สำนักข่าว Next News รายงานว่า เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 ศาลปกครองสูงสุดได้มีคำพิพากษาคดีหมายเลขแดงที่ ฟ. 86/2569 ในคดีที่ผู้ฟ้องคดีทั้งยี่สิบสอง ฟ้องรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ที่ 1 คณะกรรมการควบคุมอาคาร กรมโยธาธิการและผังเมือง ที่ 2 สภาสถาปนิก ที่ 3 และสภาวิศวกร ที่ 4 ผู้ถูกฟ้องคดี กรณีผู้ถูกฟ้องคดีที่ 1 ออกกฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง คำสั่ง และแบบหนังสือตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 และกฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการขออนุญาต การอนุญาต การต่ออายุใบอนุญาต การโอนใบอนุญาต การออกใบรับรอง และการออกใบแทนตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 ซึ่งกฎกระทรวงทั้งสองฉบับดังกล่าว ส่งผลกระทบต่อการประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมและวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุม
โดยศาลปกครองสูงสุดพิเคราะห์แล้วเห็นว่า คดีมีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยในประเด็นว่า กฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง คำสั่ง และแบบหนังสือตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 เป็นกฎที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่
โดยมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามที่ผู้ฟ้องคดีทั้งยี่สิบสองโต้แย้งก่อนว่า ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 1 มีอำนาจกำหนดแบบคำขอแนบท้ายกฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง คำสั่ง และแบบหนังสือตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 หรือไม่ ศาลเห็นว่า เมื่อพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 มาตรา 5 บัญญัติให้อำนาจผู้ถูกฟ้องคดีที่ 1 ในการออกกฎกระทรวงดังนี้ (1) กำหนดค่าธรรมเนียมไม่เกินอัตราท้ายพระราชบัญญัตินี้ หรือยกเว้นค่าธรรมเนียม (2) กำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง ใบแทน ตลอดจนแบบของคำสั่ง หรือแบบอื่นใดที่จะใช้ในการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 1 จึงมีอำนาจดุลพินิจในการออกกฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง ใบแทน ตลอดจนแบบของคำสั่งหรือแบบอื่นใดที่จะใช้ในการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ได้ตามความเหมาะสมและจำเป็น รวมทั้งตามที่เห็นสมควร
ดังนั้น ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 1 จึงมีอำนาจในการกำหนดแบบคำขอแนบท้ายกฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง คำสั่ง และแบบหนังสือตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 และแม้ว่าการขอรับหนังสือรับรองการได้รับอนุญาตให้เป็นผู้ประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุม หรือผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมจากผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 หรือผู้ถูกฟ้องคดีที่ 4 จะเป็นการสร้างขั้นตอนในการดำเนินงานของผู้ประกอบวิชาชีพเพิ่มขึ้น และทำให้ต้องมีภาระค่าใช้จ่ายในการขอหนังสือรับรองดังกล่าวเพิ่มขึ้นบ้างก็ตาม แต่เมื่อชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์สาธารณะดังกล่าวข้างต้นกับภาระที่จะเกิดขึ้น จะเห็นได้ว่าประโยชน์ที่จะเกิดแก่สาธารณะย่อมมีมากกว่า กรณีจึงไม่ได้มีผลเป็นการเพิ่มภาระหรือจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแก่เหตุแต่อย่างใด
ส่วนที่ผู้ฟ้องคดีทั้งยี่สิบสองอ้างว่ามีเสรีภาพในการประกอบวิชาชีพตามบทบัญญัติมาตรา 40 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย นั้น บทบัญญัติมาตรา 40 ดังกล่าวก็มีข้อยกเว้น เมื่อกฎกระทรวงฉบับพิพาทดังกล่าวเป็นการออกโดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายเพื่อประโยชน์สาธารณะ อันเป็นการจัดทำบริการสาธารณะอย่างหนึ่งให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย มีประสิทธิภาพ และเป็นการคุ้มครองประชาชนให้ได้รับความปลอดภัยจากการออกแบบอาคาร ออกแบบและคำนวณอาคาร และควบคุมการก่อสร้างอาคาร ประกอบกับการกำหนดแบบคำขอดังกล่าวเป็นเพียงขั้นตอนหนึ่งของการขอหนังสือรับรองการเป็นผู้ประกอบวิชาชีพ หาได้มีผลทำให้ผู้ฟ้องคดีทั้งยี่สิบสองไม่อาจประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุมหรือประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมได้แต่อย่างใดไม่ กรณีจึงไม่มีลักษณะเป็นการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพของผู้ฟ้องคดีทั้งยี่สิบสองที่เกินความจำเป็น และกระทบกระเทือนต่อสาระสำคัญแห่งเสรีภาพในการประกอบอาชีพดังที่อ้างแต่อย่างใด
ส่วนที่ผู้ฟ้องคดีทั้งยี่สิบสองอ้างว่าการออกกฎกระทรวงขัดต่อมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย นั้น เห็นว่า บทบัญญัติมาตรา 77 ดังกล่าวเป็นเพียงแนวนโยบายให้รัฐพึงใช้เป็นแนวทางดำเนินการตรากฎหมาย จึงไม่ใช่กรณีที่กฎกระทรวงพิพาทจะขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยมาตรา 77 วรรคหนึ่งได้ อีกทั้งกฎกระทรวงฉบับพิพาทดังกล่าวมิใช่กฎหมายในระดับพระราชบัญญัติจึงมิใช่กฎหมายที่อยู่ในบังคับของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 77 วรรคสอง ประกอบกับเมื่อได้วินิจฉัยไว้ข้างต้นแล้วว่า การกำหนดแบบคำขอแนบท้ายกฎกระทรวงพิพาทไม่ได้มีผลเป็นการเพิ่มภาระหรือจํากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแก่เหตุ จึงไม่ขัดหรือแย้งต่อมาตรา 77 วรรคหนึ่ง และวรรคสอง ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยแต่อย่างใด
ดังนั้น การที่ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 1 อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 5 วรรคหนึ่ง (2) แห่งพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ออกกฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง คำสั่ง และแบบหนังสือตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 และการกำหนดแบบคำขอ (แบบ ข. 1 - ข. 4, ข. 6 และ ข. 7) แนบท้ายกฎกระทรวงฯ ที่กำหนดให้ผู้ยื่นคำขอต้องแนบหนังสือรับรองการได้รับอนุญาตให้เป็นผู้ประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุมหรือผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมที่ออกโดยผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 หรือผู้ถูกฟ้องคดีที่ 4 แล้วแต่กรณี จึงเป็นการออกกฎที่ชอบด้วยกฎหมายแล้ว
สำหรับประเด็นว่า กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการขออนุญาต การอนุญาต การต่ออายุใบอนุญาต การโอนใบอนุญาต การออกใบรับรอง และการออกใบแทนตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 เป็นกฎที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่
เห็นว่า กฎกระทรวงฉบับนี้เป็นการปรับปรุงหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการขออนุญาต การอนุญาต การต่ออายุใบอนุญาต การโอนใบอนุญาต การออกใบรับรอง และการออกใบแทนตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคารที่ใช้บังคับอยู่แต่ไม่เหมาะสมกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป กับทั้งเพื่อให้สอดคล้องและเหมาะสมกับการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ประกอบกับเมื่อได้วินิจฉัยแล้วว่า กฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง คำสั่ง และแบบหนังสือตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 และแบบคำขอแนบท้ายกฎกระทรวงดังกล่าว เป็นกฎที่ชอบด้วยกฎหมาย
ดังนั้น การที่ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 1 อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 5 วรรคหนึ่ง (3) มาตรา 39 วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 และมาตรา 8 วรรคหนึ่ง (12) แห่งพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2543 โดยคําแนะนําของผู้ถูกฟ้องคดีที่ 2 ออกกฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการขออนุญาต การอนุญาต การต่ออายุใบอนุญาต การโอนใบอนุญาต การออกใบรับรอง และการออกใบแทนตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 โดยมีเนื้อหากำหนดไว้ในทำนองว่า ให้ยื่นคำขออนุญาตตามแบบ ข.1 - ข.4, ข.6 และ ข. 7 แล้วแต่กรณี พร้อมด้วยเอกสารตามที่ระบุไว้ในแบบดังกล่าวซึ่งเป็นการกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการขออนุญาตต่าง ๆ ตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 เพื่อให้สอดคล้องและเป็นไปในแนวทางเดียวกันกับการกำหนดแบบคำขอตามกฎกระทรวงกำหนดแบบคำขออนุญาต ใบอนุญาต ใบรับรอง คำสั่ง และแบบหนังสือตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร พ.ศ. 2564 โดยไม่ปรากฏเหตุแห่งความไม่ชอบด้วยกฎหมายประการอื่นใด จึงเป็นกฎที่ชอบด้วยกฎหมายเช่นเดียวกัน
พิพากษายกฟ้อง
