จากการเลือกตั้งที่ผ่านมา สะท้อนชัดว่าประชาชนจำนวนมาก ยังไม่คลายความกังขาต่อการทำงานของคณะกรรมการการเลือกตั้ง แม้จะมีการชี้แจงเป็นระยะ แต่ยังไม่เพียงพอจะสร้างความพึงพอใจ ความเรียกร้องให้มีการนับคะแนนใหม่ และความเชื่อเรื่องการทุจริตในหลายรูปแบบ ยังคงดำรงอยู่
เหตุผลที่ประชาชนให้ความสำคัญกับการเลือกตั้งอย่างยิ่ง เพราะการเลือกตั้งคือ จุดเริ่มต้นของโครงสร้างอำนาจทางการเมืองทั้งระบบ
ไม่ว่าจะเป็นการได้มาซึ่งสมาชิกรัฐสภา ผู้ตรากฎหมาย ผู้บริหารประเทศ การจัดสรรงบประมาณ ไปจนถึงกระบวนการได้มาขององค์กรอิสระ
ดังนั้น แม้การเลือกตั้งจะเป็นเพียง “องค์ประกอบหนึ่ง” ของประชาธิปไตย
แต่สิ่งที่ทำให้ประชาธิปไตย เข้มแข็งหรืออ่อนแอ
คือ ความเชื่อมั่นของประชาชนต่อความสุจริต เที่ยงธรรม และโปร่งใสของการเลือกตั้ง
เหตุปัจจัยหลักที่บั่นทอนความเชื่อมั่น
1. ความเป็นกลางที่ถูกตั้งคำถาม
เมื่อการเมืองมีความขัดแย้งสูง ทุกการตัดสินย่อมถูกจับตา
หากประชาชนรู้สึกว่าองค์กรไม่เป็นกลาง
-ความชอบธรรมของผลการเลือกตั้งจะถูกสั่นคลอนทันที
2. การสื่อสารที่ประชาชน “ไม่เข้าใจ”
การชี้แจงเชิงกฎหมาย แม้ถูกต้อง
แต่หากประชาชนเข้าไม่ถึงเหตุผลและหลักการ
-ก็ยากที่จะนำไปสู่ความเชื่อถือ
3. กระบวนการที่ล่าช้า
ความไม่ชัดเจนในการรับรองผลหรือการพิจารณาคดี
-เปิดช่องให้ความสงสัยและข่าวลือแพร่กระจาย
4. ภาพลักษณ์ความเป็นอิสระ
แม้กฎหมายกำหนดให้องค์กรเป็นอิสระ
แต่การรับรู้ของสาธารณชนบางส่วน
-ยังตั้งคำถามถึงความเชื่อมโยงทางการเมือง
5. ความคาดหวังของประชาชนยุคดิจิทัล
ประชาชนต้องการ
• ความโปร่งใสแบบ real-time
• การเปิดข้อมูล
• การมีส่วนร่วมตรวจสอบ
ขณะที่ระบบราชการยังปรับตัวไม่ทันทั้งหมด
หลักฐานเชิงประจักษ์
การศึกษาความเชื่อมั่นของประชาชนต่อสถาบันการเมืองโดย สถาบันพระปกเกล้า ต่อเนื่องยาวนาน จากกลุ่มตัวอย่างกว่า 30,000 คนทั่วประเทศ พบว่า
• ความเชื่อมั่นต่อองค์กรที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้ง ผันผวนตามกระแสการเมือง
• ในช่วงกว่า 10 ปีที่ผ่านมา ระดับความเชื่อมั่น ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ
• บางช่วงต่ำกว่า ร้อยละ 50
ข้อค้นพบสำคัญคือ
“ความผิดพลาดเชิงกระบวนการ
ส่งผลต่อความเชื่อมั่นมากกว่าที่คาด”
โดยเฉพาะ
• การนับคะแนน
• การจัดการหน่วยเลือกตั้ง
และในยุคดิจิทัล
-ประชาชน ไม่เชื่อเพียงคำอธิบาย
-แต่ต้องการ ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ด้วยตนเอง
สรุป
การฟื้นความเชื่อมั่นต่อการเลือกตั้ง
ไม่ใช่เรื่องของการชี้แจงให้มากขึ้น
แต่คือการออกแบบระบบให้โปร่งใส ตรวจสอบได้ และทันเวลา
เพราะท้ายที่สุดแล้ว
ความเชื่อมั่นต่อการเลือกตั้ง
คือรากฐานของความชอบธรรมและเสถียรภาพของประชาธิปไตยทั้งระบบ
ถวิลวดี บุรีกุล
11 กพ. 2569
