News Logo
หน้าแรก
ทิ้ง E-Waste แล้วได้อะไร? AIS ผนึกภาครัฐเปิดเครื่องมือคำนวณผลลดโลกร้อน

ทิ้ง E-Waste แล้วได้อะไร? AIS ผนึกภาครัฐเปิดเครื่องมือคำนวณผลลดโลกร้อน

17 พ.ย. 2569 15:00
googleตั้ง Next News เป็นข่าวโปรดบน Google

รู้จัก E-Waste Calculator Platform เครื่องมือคำนวณและประเมินผลการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ด้วยมาตรฐานเดียวกัน ช่วยองค์กรติดตามปริมาณขยะและคำนวณผลการลดก๊าซเรือนกระจก พร้อมเชื่อมโยงข้อมูลเพื่อสนับสนุนการวางแผนจัดการ E-Waste ระดับประเทศ

ประเทศไทยมีขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) เกิดขึ้นประมาณ 700,000 ตันต่อปี แต่มีสัดส่วนที่เข้าสู่กระบวนการจัดการอย่างถูกต้องไม่ถึง 1% ตามข้อมูลที่เปิดเผยในการแถลงความร่วมมือโครงการ “คนไทยไร้ E-Waste” ตัวเลขดังกล่าวทำให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับประสิทธิภาพการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ของประเทศ เพราะแม้จะมีระบบรับคืนและกิจกรรมรณรงค์ให้ประชาชนคัดแยกขยะมากขึ้น แต่การติดตามว่าขยะที่รวบรวมได้เข้าสู่กระบวนการจัดการมากน้อยเพียงใด และการดำเนินงานช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้เท่าไร ยังเป็นโจทย์ที่ต้องได้รับการพัฒนา

ปัญหานี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะประเทศไทย รายงาน The Global E-waste Monitor 2024 ของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) และสถาบันเพื่อการฝึกอบรมและวิจัยแห่งสหประชาชาติ (UNITAR) ระบุว่า ในปี 2565 ทั่วโลกมีขยะอิเล็กทรอนิกส์เกิดขึ้นประมาณ 62 ล้านตัน แต่มีเพียง 22.3% ที่ได้รับการบันทึกว่าเข้าสู่ระบบรวบรวมและรีไซเคิลอย่างเป็นทางการ ขณะที่ปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั่วโลกอาจเพิ่มเป็น 82 ล้านตันภายในปี 2573 หากแนวโน้มยังดำเนินต่อไป โดยอัตราการเพิ่มขึ้นของขยะเร็วกว่าการขยายตัวของระบบรวบรวมและรีไซเคิลอย่างถูกต้องเกือบ 5 เท่าในช่วงปี 2553-2565

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ยังมีความซับซ้อนกว่าขยะทั่วไป เนื่องจากอุปกรณ์อย่างโทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ และเครื่องใช้ไฟฟ้ามีทั้งวัสดุที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์และสารที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า การถอดแยกหรือรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างไม่ถูกวิธีอาจทำให้สารตะกั่ว ปรอท แคดเมียม และสารเคมีอันตรายอื่นๆ ปนเปื้อนสู่อากาศ ดิน และน้ำ โดยเฉพาะการเผาหรือใช้กระบวนการแยกวัสดุที่ไม่มีมาตรการควบคุมอย่างเหมาะสม ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อแรงงาน ชุมชนใกล้เคียง รวมถึงเด็กและหญิงตั้งครรภ์ที่มีความเปราะบางต่อสารพิษเหล่านี้

นอกจากการเพิ่มปริมาณขยะที่เข้าสู่ระบบจัดการแล้ว อีกหนึ่งปัญหาสำคัญของประเทศไทยคือการขาดข้อมูลที่เชื่อมโยงกันตลอดกระบวนการ ตั้งแต่แหล่งกำเนิด การรวบรวม ไปจนถึงการส่งต่อเพื่อรีไซเคิลหรือกำจัด โดยแต่ละหน่วยงานอาจมีวิธีบันทึกและรายงานข้อมูลแตกต่างกัน ทำให้การประเมินภาพรวมระดับประเทศทำได้ยาก ที่ผ่านมากรมควบคุมมลพิษยังต้องลงพื้นที่สำรวจเส้นทางการไหลของซากเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ผ่านร้านรับซื้อของเก่าและร้านซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า เพื่อนำข้อมูลมาใช้ประกอบการพัฒนาระบบจัดการขยะ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความจำเป็นในการมีฐานข้อมูลที่ครอบคลุมและสามารถนำมาใช้ร่วมกันได้

การพัฒนา E-Waste Calculator Platform จึงเข้ามาตอบโจทย์ด้านการวัดผลและจัดเก็บข้อมูลดังกล่าว โดย AIS ร่วมกับกรมควบคุมมลพิษ และองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. เปิดตัวแพลตฟอร์มดังกล่าวเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 เพื่อนำหลักเกณฑ์การคำนวณตามมาตรฐานสากลมาใช้ประเมินผลการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ด้วยแนวทางเดียวกัน แทนการพิจารณาเฉพาะจำนวนขยะที่รวบรวมได้ โดยมีเป้าหมายให้ข้อมูลจากแต่ละองค์กรสามารถนำมาประเมินผลร่วมกัน และใช้ประกอบการวางแผนจัดการขยะในระดับที่กว้างขึ้น

สำหรับการทำงานของ E-Waste Calculator Platform ผู้ใช้งานสามารถระบุข้อมูลขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่รวบรวมได้ เพื่อให้ระบบนำไปคำนวณปริมาณขยะ น้ำหนัก และผลการลดก๊าซเรือนกระจกตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด โดยหน้าแพลตฟอร์มยังแสดงตัวอย่างการประเมินปริมาณวัสดุที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์จากขยะอิเล็กทรอนิกส์ เช่น พลาสติก อะลูมิเนียม และทองแดง ช่วยให้มองเห็นความเชื่อมโยงระหว่างการคัดแยกอุปกรณ์ที่หมดอายุการใช้งานกับโอกาสในการนำทรัพยากรกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต แทนการปล่อยให้วัสดุเหล่านี้กลายเป็นของเสียที่ถูกทิ้งอย่างไม่เหมาะสม

ในส่วนขององค์กร แพลตฟอร์มรองรับการบันทึกประเภทและปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่รวบรวมได้ พร้อมจัดทำรายงานผลในรูปแบบ PDF และ Excel ซึ่งสามารถนำไปใช้ติดตามผลการดำเนินงานและประกอบการจัดทำรายงานด้านความยั่งยืนได้ ประโยชน์สำคัญคือการทำให้ข้อมูลที่เคยกระจัดกระจายอยู่ในแต่ละหน่วยงานถูกจัดเก็บภายใต้หลักเกณฑ์เดียวกัน เช่น องค์กรที่ดำเนินโครงการรับคืนขยะอิเล็กทรอนิกส์สามารถใช้ข้อมูลเปรียบเทียบปริมาณขยะที่รวบรวมได้ในแต่ละช่วงเวลา และนำผลการประเมินมาประกอบการวางแผนขยายกิจกรรมหรือปรับปรุงการดำเนินงานให้เหมาะสมยิ่งขึ้น

ขณะเดียวกัน แพลตฟอร์มยังมีส่วนแสดงข้อมูลภาพรวมการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งประกอบด้วยจำนวนขยะ น้ำหนักรวม และผลการคำนวณการลดก๊าซเรือนกระจก พร้อมตารางแสดงข้อมูลจากองค์กรที่เข้าร่วม ระบบดังกล่าวจึงไม่ได้จำกัดประโยชน์อยู่เพียงการออกรายงานให้แต่ละหน่วยงาน แต่ยังเปิดโอกาสให้ข้อมูลที่จัดเก็บภายใต้มาตรฐานร่วมกันถูกนำมาวิเคราะห์ในภาพรวม เพื่อประเมินความคืบหน้าของการรวบรวมขยะอิเล็กทรอนิกส์ และสนับสนุนการวางแผนจัดการขยะระดับประเทศได้ในอนาคต ทั้งนี้ ความครบถ้วนของภาพรวมยังขึ้นอยู่กับจำนวนองค์กรที่เข้าร่วมและความถูกต้องของข้อมูลที่บันทึกเข้าสู่ระบบ

อีกหนึ่งองค์ประกอบสำคัญคือการประเมินผลการลดก๊าซเรือนกระจก ซึ่ง อบก. ร่วมกับ AIS พัฒนาหลักเกณฑ์การคำนวณจากการคัดแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์ประเภทโทรศัพท์เคลื่อนที่เพื่อนำไปรีไซเคิล ภายใต้โครงการสนับสนุนกิจกรรมลดก๊าซเรือนกระจก หรือ LESS โดยมีวิธีการคำนวณรหัส LESS-WM-09 ที่เริ่มใช้ตั้งแต่วันที่ 23 พฤษภาคม 2569 หลักเกณฑ์ดังกล่าวช่วยให้การประเมินผลการลดก๊าซเรือนกระจกมีมาตรฐานและสามารถตรวจสอบวิธีคำนวณได้ อย่างไรก็ตาม ตัวเลขที่ได้เป็นผลการประเมินตามหลักเกณฑ์ ไม่ใช่การตรวจวัดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกโดยตรง และยังไม่หมายความว่าผลการคำนวณทั้งหมดสามารถนำไปออกคาร์บอนเครดิตได้ทันที

นางสาวกานติมา เลอเลิศยุติธรรม รองประธานเจ้าหน้าที่บริหารด้านธุรกิจองค์กร AIS อธิบายว่า การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างยั่งยืนไม่สามารถหยุดอยู่เพียงการเก็บรวบรวม แต่จำเป็นต้องมีข้อมูลที่น่าเชื่อถือและมาตรฐานการวัดผลที่ชัดเจน จึงนำความสามารถด้านเทคโนโลยีมาสนับสนุนการพัฒนาแพลตฟอร์มดังกล่าว โดยต่อยอดจากโครงการ “คนไทยไร้ E-Waste” ซึ่งมีเครือข่ายพันธมิตรกว่า 280 องค์กร และจุดรับทิ้งมากกว่า 3,200 จุดทั่วประเทศ การเชื่อมโยงเครือข่ายรับคืนกับระบบประเมินผลจึงเป็นแนวทางที่จะช่วยให้องค์กรสามารถติดตามผลการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อมได้มากกว่าการรายงานจำนวนขยะที่รวบรวมได้เพียงอย่างเดียว

การพัฒนา E-Waste Calculator Platform ยังสอดคล้องกับแนวทางยกระดับการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ของประเทศไทย ตั้งแต่การส่งเสริมให้ประชาชนคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง การขยายจุดรับคืนให้ครอบคลุมมากขึ้น ไปจนถึงการส่งต่อขยะเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลหรือกำจัดอย่างถูกต้อง ขณะเดียวกัน กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอยู่ระหว่างผลักดันร่างพระราชบัญญัติจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ตามหลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต เพื่อให้การจัดการขยะมีระบบรองรับอย่างครอบคลุม โดยข้อมูลจากแพลตฟอร์มจะสามารถนำไปใช้ประกอบการวางแผน ติดตามผล และสนับสนุนการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงเตรียมความพร้อมรองรับกฎหมายดังกล่าวในอนาคต

ท่ามกลางปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ความท้าทายของประเทศไทยจึงไม่ได้อยู่ที่การเพิ่มจุดรับทิ้งให้มากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงความสามารถในการติดตามและประเมินผลว่าขยะที่รวบรวมได้เข้าสู่ระบบจัดการอย่างถูกต้องมากน้อยเพียงใด และช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้เท่าไร E-Waste Calculator Platform จึงเป็นเครื่องมือหนึ่งที่เข้ามาช่วยเติมข้อจำกัดด้านข้อมูล โดยความสำเร็จในระยะยาวจะขึ้นอยู่กับการขยายการใช้งานไปยังองค์กรต่างๆ และการนำข้อมูลที่ได้ไปใช้ปรับปรุงระบบจัดการขยะอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อให้การแก้ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ของไทยไม่ได้มีเพียงตัวเลขปริมาณที่รวบรวมได้ แต่สามารถประเมินผลการดำเนินงานด้วยหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนและตรวจสอบได้

แท็กที่เกี่ยวข้อง

ก

ก

ก



ก

ก

ก

section icon

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

เปิดฉาก COP31 ตรุกี ถกเร่งเงินทุนช่วยประเทศกำลังพัฒนา-สู้โลกร้อน
เปิดฉาก COP31 ตรุกี ถกเร่งเงินทุนช่วยประเทศกำลังพัฒนา-สู้โลกร้อน