เค้กวันเกิดก้อนเดียวกลายเป็นชนวนเปิดโปงเครือข่ายร้านอาหารปลอมทั่วจีน ทางการพบครัวผีกว่า 67,000 แห่ง สั่งปรับแพลตฟอร์มส่งอาหารรายใหญ่ พร้อมคุมเข้มตรวจร้านทั่วประเทศ
วันที่ 2 มิถุนายน 2569 สำนักข่าว Next News รายงานว่า ทางการจีนเดินหน้าปราบปรามปัญหา ครัวผี หรือร้านอาหารที่เปิดรับคำสั่งซื้อผ่านแอปพลิเคชันส่งอาหารโดยไม่มีสถานประกอบการจริง หลังการร้องเรียนของผู้บริโภคในกรุงปักกิ่งเพียงรายเดียว กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการสอบสวนครั้งใหญ่ในอุตสาหกรรมส่งอาหารของประเทศ
รายงานของ Sixth Tone เมื่อวันที่ 22 เมษายน 2569 ระบุว่า ผู้บริโภครายหนึ่งสั่งเค้กวันเกิดผ่าน JD.com ก่อนพบว่ามีดอกไม้ประดิษฐ์ปักอยู่บนเค้ก ซึ่งอาจเข้าข่ายผิดข้อกำหนดด้านความปลอดภัยอาหาร เมื่อตรวจสอบเพิ่มเติม เจ้าหน้าที่พบว่าร้าน “สวีทเยี่ยน เลิฟเลตเตอร์” (甜颜情书) ที่อ้างว่ามีเครือข่ายถึง 378 สาขาทั่วประเทศนั้น ไม่มีสาขาจริงแม้แต่แห่งเดียว โดยใบอนุญาตประกอบกิจการทั้งหมดถูกปลอมแปลง และมีการใช้หมายเลขใบอนุญาตเดียวกันซ้ำในหลายร้าน บางกรณีพบใช้ซ้ำมากถึง 10 แห่ง
ข้อมูลจาก SAMR (State Administration for Market Regulation) ซึ่งเป็นหน่วยงานกำกับดูแลตลาดและคุ้มครองผู้บริโภคของจีน ระบุว่า เมื่อวันที่ 17 เมษายน 2569 ทางการจีนได้สั่งปรับแพลตฟอร์มรายใหญ่ 7 แห่ง รวมเป็นเงิน 35.97 พันล้านหยวน หรือราว 1.6 แสนล้านบาท หลังการตรวจสอบพบครัวผีมากกว่า 67,000 แห่ง และพบคำสั่งซื้อที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินกิจการผิดกฎหมายกว่า 3.6 ล้านรายการ
แพลตฟอร์มที่ถูกลงโทษประกอบด้วย Pinduoduo, Meituan, JD.com, Ele.me, Douyin, Taobao และ Tmall โดย SAMR ระบุว่าแต่ละแพลตฟอร์มมีความบกพร่องในการตรวจสอบใบอนุญาตประกอบกิจการและสถานที่จริงของร้านค้า ส่งผลให้ผู้บริโภคจำนวนมากได้รับอาหารจากร้านที่ไม่มีตัวตนจริง หรือจากครัวที่ดำเนินงานภายในที่พักอาศัยและสถานที่ที่ไม่ผ่านมาตรฐานด้านสุขอนามัย
รายงานของ Nikkei Asia เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2569 ระบุว่า ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2569 เป็นต้นไป ทางการจีนจะเพิ่มความเข้มงวดในการกำกับดูแล ด้วยการตรวจสอบสถานประกอบการโดยไม่แจ้งล่วงหน้า และกำหนดให้แพลตฟอร์มต้องยืนยันว่าที่อยู่ที่แสดงบนแอปพลิเคชันตรงกับสถานที่ประกอบกิจการจริง พร้อมระบุอย่างชัดเจนว่าร้านใดเป็นร้านที่ให้บริการจัดส่งอาหารเพียงอย่างเดียว
ปัญหาครัวผีในจีนไม่ได้เกิดขึ้นใหม่ แต่เป็นผลสะสมจากการแข่งขันอย่างรุนแรงในตลาดส่งอาหารที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วหลังการแพร่ระบาดของโควิด-19 ผู้ประกอบการบางรายใช้ภาพอาหารที่ตกแต่งอย่างสวยงามเพื่อดึงดูดลูกค้า บางกรณีมีการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์สร้างภาพประกอบ ขณะที่สถานที่ผลิตอาหารจริงอาจเป็นครัวขนาดเล็กที่ขาดมาตรฐานด้านสุขอนามัย ใช้วัตถุดิบคุณภาพต่ำ หรือส่งต่อคำสั่งซื้อไปยังครัวอื่นโดยที่ผู้บริโภคไม่ทราบ
ผู้บริโภคจำนวนมากเริ่มระมัดระวังมากขึ้น ปัจจุบันต้องตรวจสอบรีวิวและยืนยันว่าร้านมีหน้าร้านจริงก่อนตัดสินใจสั่งอาหาร หลังมีข่าวเกี่ยวกับการใช้วัตถุดิบเน่าเสียและเนื้อสัตว์แช่แข็งเก่าเผยแพร่ออกมาอย่างต่อเนื่อง
ทางการจีนได้ออกข้อกำหนดใหม่ให้ร้านอาหารต้องมีสถานประกอบการจริง และต้องแจ้งให้ผู้บริโภคทราบหากเป็นร้านที่ให้บริการจัดส่งอาหารเพียงอย่างเดียว นอกจากนี้ แพลตฟอร์มยังต้องตรวจสอบข้อมูลร้านค้าซ้ำทุก 6 เดือน และเชื่อมโยงข้อมูลกับฐานข้อมูลภาครัฐเพื่อป้องกันการปลอมแปลงเอกสาร
มาตรการลงโทษครั้งนี้ยังครอบคลุมถึงผู้บริหารและผู้รับผิดชอบด้านความปลอดภัยอาหารของหลายบริษัท ซึ่งถูกปรับเป็นเงินรวมหลายสิบล้านหยวน ขณะเดียวกัน บางแพลตฟอร์มยังถูกสั่งระงับการรับร้านค้าใหม่ในหมวดเบเกอรีและเค้กเป็นเวลา 3-9 เดือน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อแผนขยายธุรกิจของผู้ประกอบการ
อุตสาหกรรมส่งอาหารของจีนมีมูลค่าหลายหมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ โดย Meituan และ Ele.me ครองส่วนแบ่งตลาดหลัก อย่างไรก็ตาม การแข่งขันด้านราคาและความรวดเร็วในการจัดส่ง ทำให้บางแพลตฟอร์มลดความเข้มงวดในการคัดกรองร้านค้าเพื่อเพิ่มจำนวนผู้ประกอบการบนระบบให้ได้มากที่สุด
China Daily รายงานเมื่อกลางเดือนเมษายน 2569 ว่า ปัญหาครัวผีสะท้อนให้เห็นถึงช่องโหว่ของเศรษฐกิจแพลตฟอร์มที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะในยุคที่ผู้บริโภคในเมืองหันมาใช้บริการสั่งอาหารออนไลน์เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน
ผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยอาหารของจีนให้ข้อมูลว่า ครัวผีบางแห่งสามารถเปลี่ยนชื่อร้านและรายการอาหารได้ภายในเวลาเพียงวันเดียวเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ ทำให้หน่วยงานกำกับดูแลติดตามคุณภาพและแหล่งที่มาของอาหารได้ยาก
ในมุมมองด้านนโยบายสาธารณะ การปราบปรามครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าทางการจีนต้องการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยอาหารควบคู่ไปกับการพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัล หลังจากประเทศเคยเผชิญกรณีอื้อฉาวด้านอาหารหลายครั้งในอดีต รวมถึงเหตุการณ์นมปนเปื้อนสารเมลามีนและคดีอาหารปลอมที่ส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของประชาชนในวงกว้าง
Food Safety News ระบุว่า การดำเนินคดีและการลงโทษครั้งนี้ถือเป็นหนึ่งในการบังคับใช้กฎหมายที่รุนแรงที่สุดนับตั้งแต่กฎหมายความปลอดภัยอาหารของจีนมีผลบังคับใช้ในปี 2552
สำหรับผู้บริโภค มาตรการใหม่อาจช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นต่อการสั่งอาหารออนไลน์ในระยะยาว แม้ในช่วงแรกอาจทำให้ราคาอาหารสูงขึ้นหรือมีตัวเลือกร้านค้าน้อยลง เนื่องจากผู้ประกอบการที่ไม่ผ่านเกณฑ์ต้องยุติการดำเนินกิจการ
นักวิเคราะห์มองว่า การกวาดล้างครัวผีของจีนยังเป็นกรณีศึกษาสำคัญสำหรับประเทศอื่นที่ตลาดส่งอาหารกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว รวมถึงอินเดียและไทย ซึ่งต่างเผชิญความท้าทายด้านการกำกับดูแลร้านอาหารบนแพลตฟอร์มดิจิทัลในลักษณะใกล้เคียงกัน
อ้างอิง:
