ภาคประชาชนเครือข่ายอากาศสะอาด วิเคราะห์และคาดการณ์อนาคตร่างพ.ร.บ.บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ....หรือร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาด หลังจากนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี รับปากว่าจะผลักดันร่างกฎหมายบับนี้ให้รัฐสภาเห็นชอบเพื่อเดินหน้าต่อไป ออกเป็นฉากทัศน์เพื่อให้เห็นภาพร่วมกัน ดังนี้
1. ค่อนข้างชัดเจนแล้วว่ารัฐบาลอนุทิน ชาญวีรกูล โดยคณะรัฐมนตรี (ครม.) จะส่งเรื่องร้องขอให้รัฐสภาพิจารณาร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาด เข้าสู่การพิจารณาตามขั้นตอนภายในไม่เกิน 60 วัน ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 147 กำหนด ซึ่งเดตไลน์จะไม่เกินวันที่ 13 พฤษภาคม 2569 โดยกรณีนี้ไม่จะเกิดความผิดพลาดทางเทคนิคหรือข้ออ้างในเรื่องเงื่อนเวลา
2. ภายหลังประธานรัฐสภารับเรื่องแล้วจะเข้าสู่กำหนดการประชุมรัฐสภา (สภาผู้แทนฯ และวุฒิสภา) โดยจะใช้เสียงเกินกึ่งหนึ่งของสมาชิกรัฐสภา (สส. 500 คน สว. 200 คน) ว่า จะเห็นชอบให้ร่างกฎหมายฉบับนี้ไปต่อหรือไม่ ซึ่งจากท่าทีของนายกฯ ที่ระบุว่าพรรคร่วมรัฐบาลพร้อมสนับสนุนร่างกฎหมายฉบับนี้ นั่นหมายถึงเสียงของรัฐบาลอนุทินจาก 16 พรรคการเมืองมีอยู่ 293 เสียง และเมื่อรวมเสียงจากพรรคประชาชนซึ่งพร้อมสนับสนุนร่างพ.รบ.ฉบับนี้อีก 118 เสียง จะเท่ากับ 411 เสียง ซึ่งเกินกึ่งหนึ่งของสมาชิกรัฐสภา โดยยังไม่รวมเสียงจาก สว. ที่พร้อมสนับสนุนร่างกฎหมายฉบับนี้อีกจำนวนหนึ่งด้วย
3. จำนวนเสียงสนับสนุนของสมาชิกรัฐสภาเพื่อให้ร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดได้ไปต่อ จึงไม่น่าจะเป็นประเด็นที่น่ากังวล เว้นแต่รัฐบาลหรือนายกฯอนุทิน ไม่ทำตามสัญญาที่ได้รับปากไว้ ('อนุทิน' ตอบชัดพร้อมสนับสนุนร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดเข้าสู่สภาฯ ตามขั้นตอน) รวมถึงพรรคประชาชนและพรรคร่วมฝ่ายค้านที่เหลือเปลี่ยนท่าทีไม่ยอมโหวตสนับสนุน ซึ่งจนถึงขณะนี้มีโอกาสเกิดขึ้นน้อยมาก
4. กรณีร่างกฎหมายได้ไปต่อก็จะเข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพ.ร.บ.บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. .... วุฒิสภา ที่มีนายวุฒิชาติ กัลยาณมิตร เป็นประธาน ซึ่งขณะนี้ค้างอยู่ในขั้นตอนวาระ 2 การพิจารณาก่อนนี้มีแค่การตั้งธงประเด็นที่ต้องการแก้ไขในประเด็นหลักๆ (ส่วนใหญ่เป็นประเด็นที่ภาคเอกชนเคยท้วงติงมาก่อนหน้านี้) แต่ยังไม่ลงรายละเอียด ซึ่งในขั้นตอนนี้จะมีการแก้ไขเนื้อหาเพิ่มเติมในชั้นวุฒิฯ รวมถึงการขอสงวนคำแปรญัตติ
5. เครือข่ายอากาศสะอาดวิเคราะห์ความเป็นไปได้ว่าในชั้นกรรมาธิการ วุฒิฯ จะมีความสุ่มเสี่ยงมากกว่าชั้น สส. เนื่องจากองค์ประกอบกรรมาธิการ วุฒิฯ ประกอบด้วย สว. สส. ตัวแทน ครม. และตัวแทนภาคประชาชน ซึ่งภาคประชาชนเสี่ยงแพ้เนื่องจากจำนวนเสียงในกรรมาธิการ วุฒิฯ มีน้อยกว่าจำนวนเสียงของ สว. และผู้แทน ครม. ทิศทางเนื้อหากฎหมายในชั้นนี้จึงโน้มไปตามเสียงส่วนใหญ่ของกรรมาธิการ อาทิ ไม่ค่อยเห็นแก่สิทธิประชาชน ไม่ต้องการกระจายอำนาจ ไม่เอาการมีส่วนร่วมของประชาชน เห็นใจทุนใหญ่ (ผู้ก่อมลพิษ) ที่อาจต้องค่าปรับสูง ไม่เอากองทุนอากาศสะอาด ฯลฯ นี่จึงเป็นความเสี่ยงเรื่องประเด็นและเสี่ยงที่จะโหวตแพ้ในชั้นนี้
6. เมื่อกรรมาธิการ วุฒิฯ มีการแก้ไขร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดแล้วเสร็จ ทางวุฒิสภาต้องส่งร่างพ.ร.บ.ที่แก้ไขเพิ่มเติมกลับไปยังสภาฯ เมื่อสภาผู้แทนฯ รับทราบและเห็นชอบด้วยให้นายกรัฐมนตรีนำขึ้นทูลเกล้าฯ ได้ทันที แต่ถ้าสภาผู้แทนฯ ไม่เห็นชอบให้ทั้งสองสภาตั้ง “คณะกรรมาธิการร่วม” ในสัดส่วนที่เท่ากันเพื่อพิจารณาร่างพ.ร.บ.นั้นอีกครั้ง ถ้าสภาทั้งสองเห็นชอบด้วยให้นายกรัฐมนตรีนำขึ้นทูลเกล้าฯ ได้ทันที แต่ถ้าสภาใดสภาหนึ่งไม่เห็นชอบด้วยให้ยับยั้งร่างนั้นไว้ก่อน ซึ่ง สส. อาจยกขึ้นมาพิจารณาใหม่ได้หลัง 180 วัน โดยอาจยืนยันร่างเดิมหรือร่างที่คณะกรรมาธิการร่วมกันพิจารณาก็ได้
7.ความสุ่มเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นก็คือ ในชั้นกรรมาธิการ วุฒิฯ ที่สัดส่วนตัวแทนภาคประชาชนมีน้อยกว่า หรือแม้กระทั่งหากต้องตั้งกรรมาธิการร่วม ถ้า '3 พลังของไอ้โม่ง' ที่อยู่เบื้องการคัดค้านร่างกฎหมายฉบับนี้สามารถลบล้างเจตนารมณ์และสาระสำคัญในร่างกฎหมายกว่า 300 มาตราให้กลายเป็นแค่ 'เครื่องฟอกเขียว (Green Washing)' ให้กับอุตสาหกรรมผูกขาดที่ปฏิเสธหลักการ ‘ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย’ (Polluter Pay Principle: PPP) ท้ายที่สุดประชาชนก็ต้องตกอยู่ในชะตากรรมมลพิษอากาศโดยไม่มีทางเลือกใดๆ เนื่องจากหลัง ครม.ได้ร้องขอให้รัฐสภาให้ความเห็นชอบร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดฉบับนี้แล้ว ผู้เสนอร่างฉบับประชาชน (เครือข่ายอากาศสะอาด) จะไม่สามารถใช้สิทธิตามมาตรา 14 ของพ.ร.บ.เข้าชื่อเสนอกฎหมาย พ.ศ. 2564 ยื่นต่อประธานรัฐสภา ภายใน 120 วัน เพื่อให้ร่างที่ค้างอยู่กลับเข้าสู่กระบวนการตามข้อบังคับการประชุมได้อีก...
ฉากทัศน์ของร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดกล่าวมานี้ จึงเต็มไปด้วย 'อำนาจการเมือง' ที่คอยต่อรอง และบงการทิศทางว่าจะให้พัดไปในทิศทางไหน...ถ้าร่างกฎหมายฉบับนี้จบลงที่ความพ่ายแพ้...'ลมหายใจของประชาชน' ก็ไม่เคยอยู่ในสมการการแก้ปัญหานี้มาตั้งแต่ต้น
อ่านประกอบ:
เครือข่ายอากาศสะอาดโต้ 'สุชาติ' ทำไมต้องเกรงใจทุนใหญ่ไม่คุ้มครองคนไทย
เปิด 'ไอ้โม่ง' 3 กลุ่มเบื้องหลัง ขัดขวางร่างกฎหมายอากาศสะอาด
