สหรัฐฯ และอิหร่านบรรลุข้อตกลงยุติการโจมตีชั่วคราว หลังปะทะเดือดในช่องแคบฮอร์มุซ เตรียมเปิดโต๊ะเจรจาที่กาตาร์ ท่ามกลางความกังวลต่อเสถียรภาพพลังงานและเศรษฐกิจโลก
เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2569 สำนักข่าว Axios รายงานโดยอ้างการเปิดเผยของเจ้าหน้าที่ระดับสูงสหรัฐฯ ว่า สหรัฐอเมริกาและอิหร่านได้ตกลงยุติการโจมตีซึ่งกันและกันเป็นการชั่วคราว หลังเกิดการปะทะรุนแรงรอบใหม่บริเวณช่องแคบฮอร์มุซ โดยทั้งสองฝ่ายมีกำหนดเปิดการเจรจาที่กรุงโดฮา ประเทศกาตาร์ ในวันที่ 30 มิถุนายนนี้ เพื่อคลี่คลายข้อพิพาทที่กำลังคุกคามข้อตกลงสันติภาพระยะเปลี่ยนผ่าน ซึ่งทั้งสองฝ่ายเพิ่งลงนามร่วมกันเมื่อไม่ถึงสองสัปดาห์ที่ผ่านมา
เหตุปะทะครั้งล่าสุดเริ่มต้นจากการโจมตีเรือสินค้าในช่องแคบฮอร์มุซ ก่อนที่สหรัฐฯ จะตอบโต้ด้วยการโจมตีทางอากาศต่อเป้าหมายทางทหารหลายแห่งในอิหร่าน ขณะที่อิหร่านยิงขีปนาวุธและส่งอากาศยานไร้คนขับโจมตีฐานทัพสหรัฐฯ ในคูเวตและบาห์เรน ส่งผลให้สถานการณ์กลับมาตึงเครียดอีกครั้ง ทั้งที่ทั้งสองประเทศเพิ่งลงนามบันทึกความเข้าใจร่วมกันที่กรุงอิสลามาบัด ประเทศปากีสถาน เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2569
ด้านสำนักข่าว Reuters รายงานว่า การตกลงหยุดยิงชั่วคราวมีเป้าหมายหลักเพื่อเปิดทางให้เรือสินค้าสามารถเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้อย่างปลอดภัย หลังเกิดเหตุอากาศยานไร้คนขับโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันและเรือสินค้าหลายลำบริเวณนอกชายฝั่งโอมาน ส่งผลให้เส้นทางเดินเรือที่มีความสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลกได้รับผลกระทบอย่างหนัก
ความขัดแย้งรอบใหม่มีสาเหตุจากการตีความบันทึกความเข้าใจที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะประเด็นการควบคุมเส้นทางเดินเรือ อิหร่านยืนยันว่ามีสิทธิกำหนดเส้นทางเดินเรือใกล้ชายฝั่งของตนเอง ขณะที่สหรัฐฯ สนับสนุนให้ใช้เส้นทางใกล้ชายฝั่งโอมานเพื่อความปลอดภัยของการค้าระหว่างประเทศ
สำนักข่าว Gulf News รายงานว่า การเจรจาที่กรุงโดฮาครั้งนี้จะมุ่งเน้นประเด็นช่องแคบฮอร์มุซโดยตรง แทนการหารือเรื่องโครงการนิวเคลียร์ หลังการประชุมระดับเทคนิคที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ต้องเลื่อนออกไปเพราะเหตุปะทะทางทหาร
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ กล่าวว่า หากอิหร่านไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง สหรัฐฯ จะดำเนินการทางทหารให้แล้วเสร็จ ขณะที่ฝ่ายอิหร่านยืนยันว่าช่องแคบฮอร์มุซยังอยู่ภายใต้การควบคุมของตนตามกรอบเวลาที่ได้ประกาศไว้ก่อนหน้านี้
การปะทะรอบล่าสุดส่งผลให้ราคาน้ำมันในตลาดโลกปรับตัวสูงขึ้น ขณะที่ปริมาณการขนส่งสินค้าผ่านช่องแคบฮอร์มุซลดลงอย่างมาก บริษัทประกันภัยหลายแห่งระงับการให้ความคุ้มครองเรือที่เดินทางผ่านพื้นที่ ส่งผลให้ต้นทุนการขนส่งเพิ่มสูงขึ้นและสร้างแรงกดดันต่อห่วงโซ่อุปทานทั่วโลก
Axios รายงานเพิ่มเติมว่า ทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องให้เรือสินค้าสามารถเดินเรือผ่านช่องแคบได้อย่างเสรีในช่วงระหว่างการเจรจา และอยู่ระหว่างพิจารณาจัดตั้งสายด่วนติดต่อระหว่างกองทัพของทั้งสองประเทศ เพื่อป้องกันความเข้าใจผิดที่อาจนำไปสู่การเผชิญหน้าทางทหาร
ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านรอบนี้เป็นส่วนหนึ่งของความขัดแย้งที่เริ่มขึ้นตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2569 เมื่อสหรัฐฯ และอิสราเอลเปิดปฏิบัติการทางทหารต่ออิหร่าน โดยมีเป้าหมายเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์และอิทธิพลของอิหร่านในภูมิภาค หลังจากทั้งสองฝ่ายหยุดยิงชั่วคราวในเดือนเมษายน การเจรจาผ่านประเทศตัวกลางอย่างปากีสถานและกาตาร์นำไปสู่การลงนามบันทึกความเข้าใจเมื่อกลางเดือนมิถุนายน
บันทึกความเข้าใจดังกล่าวประกอบด้วยสาระสำคัญ 14 ข้อ ครอบคลุมการยุติการสู้รบ การยกเลิกมาตรการปิดล้อม การผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตร และแผนฟื้นฟูเศรษฐกิจอิหร่านวงเงิน 300,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แม้จะยังไม่ใช่ข้อตกลงสันติภาพถาวร แต่ถือเป็นก้าวสำคัญในการลดระดับความรุนแรงของความขัดแย้ง
อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญหลายฝ่ายเตือนว่าข้อตกลงดังกล่าวยังมีความเปราะบาง เนื่องจากทั้งสองฝ่ายยังมีความเห็นต่างในประเด็นสำคัญ ทั้งโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน การตรวจสอบของ IAEA รวมถึงบทบาทของอิหร่านในเลบานอนและพื้นที่อื่นในตะวันออกกลาง
การเจรจาที่กรุงโดฮาครั้งนี้จะมีกาตาร์เป็นเจ้าภาพ ซึ่งที่ผ่านมาเคยทำหน้าที่เป็นคนกลางในการเจรจาระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านหลายครั้ง
อ้างอิง:
