ม็อบเช็กนับหมื่นลุกฮือกลางกรุงปราก ต้านกฎหมายยึดสื่อ-คุมงบทีวีสาธารณะ

ชาวเช็กจำนวนมากชุมนุมกลางกรุงปราก ค้านรัฐบาลผลักดันกฎหมายยกเลิกค่าธรรมเนียมโทรทัศน์และวิทยุ หวั่นเปิดทางให้ฝ่ายการเมืองควบคุมสื่อผ่านงบประมาณ หลังสภาเร่งผ่านร่างกฎหมายวาระแรกช่วงเช้ามืด ขณะที่ประธานาธิบดีออกโรงวิจารณ์ และพนักงานสื่อสาธารณะเตรียมนัดหยุดงาน 3 พฤศจิกายนนี้

เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 2569 Radio Prague International รายงานว่า ประชาชนจำนวนมากรวมตัวที่จัตุรัสเมืองเก่า (Old Town Square) ใจกลางกรุงปราก สาธารณรัฐเช็ก เพื่อประท้วงแผนเปลี่ยนระบบเงินทุนของ Czech Television และ Czech Radio โดยมีกลุ่ม Milion chvilek pro demokracii หรือกลุ่มล้านช่วงเวลาเพื่อประชาธิปไตย ซึ่งเป็นเครือข่ายภาคประชาชนที่เคลื่อนไหวต่อต้านการใช้อำนาจทางการเมืองโดยมิชอบและเรียกร้องให้ปกป้องระบอบประชาธิปไตยในเช็ก เป็นผู้จัดการชุมนุม ขณะที่สำนักข่าว dpa รายงานว่ามีผู้เข้าร่วมหลายหมื่นคน

ร่างกฎหมายดังกล่าวเสนอให้ยกเลิกกฎหมายค่าธรรมเนียมวิทยุและโทรทัศน์ ฉบับที่ 348/2005 และแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อเปลี่ยนจากการจัดเก็บค่าธรรมเนียมโดยตรงจากประชาชนเป็นการสนับสนุนผ่านงบประมาณแผ่นดิน โดยมีกระทรวงวัฒนธรรมรับผิดชอบการจัดสรรเงินให้สื่อสาธารณะทั้งสององค์กร

ปัจจุบันครัวเรือนเช็กต้องจ่ายค่าธรรมเนียมโทรทัศน์และวิทยุรวม 205 โครูนาต่อเดือน หรือ 2,460 โครูนาต่อปี ครอบคลุมอุปกรณ์รับสัญญาณและอุปกรณ์ที่เข้าถึงการออกอากาศได้ รวมถึงโทรศัพท์มือถือและคอมพิวเตอร์ ขณะที่ภาคธุรกิจบางประเภทต้องจ่ายค่าธรรมเนียมตามหลักเกณฑ์จำนวนพนักงานหรือยานพาหนะ

หากกฎหมายมีผลบังคับใช้ตามแผนในวันที่ 1 มกราคม 2570 ครัวเรือนและภาคธุรกิจจะไม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมดังกล่าวอีกต่อไป โดยรัฐบาลเสนอจัดสรรเงินให้ Czech Television จำนวน 5,741.826 ล้านโครูนา และ Czech Radio จำนวน 2,065.766 ล้านโครูนา รวมกว่า 7,807 ล้านโครูนาในปีแรก ซึ่งต่ำกว่ารายได้ที่คาดว่าจะได้รับจากระบบเดิมประมาณร้อยละ 15

ร่างกฎหมายกำหนดให้รัฐบาลทยอยจ่ายเงินสนับสนุนแก่ Czech Television และ Czech Radio เป็นรายเดือน โดยแบ่งงบประมาณประจำปีออกเป็น 12 ส่วนเท่าๆ กัน และจ่ายภายในวันที่ 15 ของทุกเดือน ส่วนการเพิ่มงบประมาณในอนาคตจะพิจารณาจากอัตราเงินเฟ้อ หากเงินเฟ้อสะสมสูงเกินร้อยละ 10 จึงจะปรับเพิ่มเงินสนับสนุนอีกร้อยละ 10 โดยไม่ได้ปรับเพิ่มงบประมาณทุกปี

ชาวเช็กจำนวนมากชุมนุมกลางกรุงปราก

รัฐบาลของนายกรัฐมนตรี อันเดรจ บาบิช ยืนยันว่า การเปลี่ยนแปลงนี้มีเป้าหมายลดภาระค่าใช้จ่ายประชาชนและสร้างความมั่นคงทางการเงินให้สื่อสาธารณะ โดยไม่มีแผนแทรกแซงเนื้อหาข่าว ขณะที่ฝ่ายค้านกังวลว่า การพึ่งพางบประมาณแผ่นดินจะทำให้รัฐบาลมีอำนาจกดดันสื่อผ่านการจัดสรรเงินในอนาคต

ความขัดแย้งเริ่มรุนแรงขึ้นเมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2569 หลังรัฐบาลผลักดันร่างกฎหมายเข้าสู่สภาเป็นวาระเร่งด่วน ส่งผลให้ประชาชนหลายร้อยคนชุมนุมใกล้อาคารรัฐสภากรุงปราก สภาผู้แทนราษฎรลงมติผ่านร่างกฎหมายในการพิจารณาวาระแรกเมื่อเวลา 04.36 น. วันที่ 24 ตุลาคม หลังอภิปรายข้ามคืน

ช่วงบ่ายวันที่ 24 ตุลาคม ประชาชนประมาณ 4,000 คน ชุมนุมที่เมืองเบอร์โน พร้อมการประท้วงในเมืองอื่น ก่อนขยายตัวเป็นการชุมนุมใหญ่ในกรุงปรากวันที่ 25 ตุลาคม โดยผู้เข้าร่วมเรียกร้องให้รัฐบาลยุติแผนเปลี่ยนระบบเงินทุนสื่อสาธารณะ

ด้าน ปีเตอร์ ปาเวล ประธานาธิบดีเช็ก วิจารณ์การเร่งพิจารณากฎหมายในช่วงกลางคืนและวันหยุดสุดสัปดาห์ว่า ทำลายความเชื่อมั่นต่อเจตนาของรัฐบาล พร้อมย้ำว่าสื่อสาธารณะเป็นเสาหลักของประชาธิปไตย และการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ควรเปิดให้ประชาชนและผู้เชี่ยวชาญร่วมพิจารณาอย่างรอบด้าน

ขณะที่พนักงาน Czech Television และ Czech Radio ประกาศ นัดหยุดงานเต็มวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 เพื่อคัดค้านร่างกฎหมาย ส่วนกลุ่ม Milion chvilek pro demokracii เตรียมจัดชุมนุมใหญ่อีกครั้งวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 ที่ลาน Letenská pláň ในกรุงปราก

อย่างไรก็ตาม ร่างกฎหมายยังผ่านเพียงการพิจารณาวาระแรก ต้องเข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมาธิการและกระบวนการนิติบัญญัติขั้นต่อไป จึงยังไม่มีผลบังคับใช้ ขณะที่ฝ่ายค้านเตรียมท้าทายกระบวนการดังกล่าวทั้งในศาลรัฐธรรมนูญและระดับสหภาพยุโรป