ปชช.ไม่มั่นใจร่างกม.อากาศสะอาดไปต่อตามนายกฯรับปาก ส่อถูกปิดทางยื่นซ้ำ

ภาคประชาชนไม่มั่นใจว่าร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดจะได้ไปต่อตามที่นายกฯ รับปากหรือไม่ เพราะมีอีกหลายขั้นตอน แต่ประเด็นใหญ่กว่านั้น การที่ ครม.ร้องขอไปยังรัฐสภาเท่ากับเป็นการปิดทางไม่ให้ผู้เสนอร่างฉบับประชาชนใช้สิทธิตาม พ.ร.บ.เข้าชื่อเสนอกฎหมาย พ.ศ. 2564 มาตรา 14 ได้อีก รอลุ้นแค่ว่าเริ่มนับหนึ่งใหม่ หรือได้กฎหมายที่ไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของภาคประชาชน

รศ.คนึงนิจ ศรีบัวเอี่ยม อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในฐานะอดีตรองประธานคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาดฯ คนที่ 1 สภาผู้แทนราษฎร เปิดเผยกับสำนักข่าว Next News ว่า ตลอดช่วงการพิจารณาร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาด กว่า 300 มาตราของกรรมาธิการฯ 1 ปี 7 เดือน (กรรมาธิการฯ วุฒิฯอีก 2 เดือน) ไม่มีใครคัดค้านร่างกฎหมายฉบับนี้ในวาระ 2 และวาระ 3 จนกระทั่งผ่านไปยังชั้นกรรมาธิการฯ วุฒิสภา รวมทั้งนายศุภชัย ใจสมุทร สส.บัญชีรายชื่อ พรรคภูมิใจไทย ที่นั่งเป็นที่ปรึกษากรรมาธิการฯ สภาฯ ก็ไม่เคยคัดค้าน แต่หลังการเลือกตั้งและได้เป็นรัฐบาลกลับออกมาคัดค้านในที่ประชุมสภาฯ

ไทม์ไลน์การผลักดันร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดจากปี 2562-2569

อย่างไรก็ตาม กว่าที่ร่างพ.ร.บ.ฉบับภาคประชาชนมาถึงกรรมาธิการฯ สภาฯ ได้ผ่านมาแล้ว 5 รัฐบาล โดยก่อนที่จะมีการนำเสนอร่างกฎหมายให้รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ในปี 2562 ภาคประชาชนได้มีการเตรียมยกร่างกฎหมายมาก่อนล่วงหน้า แต่หากนับจากปี 2562 ถือว่าการผลักดันกฎหมายอากาศสะอาดได้ผ่านมาแล้ว 8 ปี โดยในสมัย พล.อ.ประยุทธ์ได้ปัดตกร่างกฎหมายอากาศสะอาดไป 7 ฉบับ เหลือแค่ร่างของภาคประชาชน

จากนั้นในยุครัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน ในปี 2566 คณะรัฐมนตรี (ครม.) ได้เห็นชอบเสนอร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดเข้าสภาฯ และต่อมาสภาฯ รับหลักการวาระแรก เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2567 ต่อมา ช่วงรัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร สภาฯ มีมติเอกฉันท์ผ่านวาระ 3  เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2568 เมื่อเปลี่ยนรัฐบาลมาถึงยุครัฐบาลอนุทิน ชาญวีรกูล หรือรัฐบาลอนุทิน 1 ในวันที่ 27 ตุลาคม 2568 วุฒิฯ ก็รับหลักการร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาด

ต่อมา วันที่ 8 ธันวาคม 2568 นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีก็ประกาศยุบสภาฯ ทำให้ร่างกฎหมายที่ค้างอยู่ในชั้นกรรมาธิการ วุฒิฯ ต้องหยุดชะงักลงและก็มาถึงขั้นตอนตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 147 ที่ระบุไว้ว่า เมื่อมีการยุบสภาร่างกฎหมายที่รัฐสภายังไม่ได้ให้ความเห็นชอบ คณะรัฐมนตรีใหม่ต้องร้องขอภายใน 60 วันนับแต่วันที่เรียกประชุมรัฐสภาครั้งแรกภายหลังการเลือกตั้งทั่วไปให้รัฐสภานำร่างกฎหมายกลับมาพิจารณาต่อได้ซึ่งก็จะครบ 60 วันภายในวันที่ 12 พฤษภาคม 2569

รศ.คนึงนิจ ในฐานะแกนนำหลักของภาคประชาชนที่ผลักดันร่างพ.ร.บ.ฉบับนี้ กล่าวอีกว่า หลังการยุบสภาฯ เป็นต้นมามีสัญญาณมาอย่างต่อเนื่องว่าร่างกฎหมายที่ภาคประชาชนร่วมกันผลักดันมาร่วม 8 ปี จะไม่ได้ไปต่อ ทั้งสัญญาณที่รับทราบถึงการคัดค้านจากภาคเอกชนที่เปิดหน้าแสดงตัวกันออกมาอย่างชัดเจนในระหว่างการพิจารณา และสัญญาณจากการอภิปรายของนายศุภชัย

อย่างไรก็ดี แม้ล่าสุดนายอนุทินได้ให้สัมภาษณ์ผ่านสื่อมวลชนขณะไปปฏิบัติภารกิจดับไฟป่าที่ภาคเหนือ เมื่อวันที่ 20 เมษายน ที่ผ่านมา ว่าเห็นประโยชย์ของกฎหมายฉบับนี้และรัฐบาลรวมทั้งพรรคร่วมรัฐบาลจะผลักดันกฎหมายเข้าสู่สภาฯ ตามขั้นตอน ก็ยังไม่มีความมั่นใจได้ว่าประชาชนจะได้เครื่องมือที่ดีในการแก้ไขปัญหามลพิษอากาศที่กำลังวิกฤต ดังนั้นเวลานี้ไม่มีใครทราบได้ว่าที่สุดแล้วจะต้องไปเริ่มนับหนึ่งใหม่ หรือได้กฎหมายที่ออกมาแล้วไม่มีเนื้อหาตามเจตนารมณ์ที่ภาคประชาชนได้ร่วมผลักดันมาตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา

"ไม่มีใครมั่นใจได้ว่าร่างกฎหมายฉบับนี้จะผ่านออกมาได้จริงหรือไม่ เพราะแม้ ครม.ร้องขอไป แต่จะต้องผ่านรัฐสภาหรือสองสภาจะต้องเห็นชอบ เกรงว่ารัฐบาลส่งไปแล้วก็แล้วแต่เขาๆ ไม่เห็นชอบด้วย รัฐบาลก็ทำอะไรไม่ได้ หรือถ้าไปต่อได้แล้วผ่านออกมาจริงจะมีเนื้อหาในรูปแบบใด แต่ปัญหาที่ใหญ่ไปกว่านั้นก็คือถ้า ครม.ส่งเรื่องไปที่รัฐสภาเมื่อใด เท่ากับว่าเป็นการปิดทางไม่ให้ผู้เสนอร่างฉบับประชาชน ใช้สิทธิตาม มาตรา 14 พ.ร.บ.เข้าชื่อเสนอกฎหมาย พ.ศ. 2564 ที่สามารถยื่นหนังสือต่อประธานรัฐสภา ภายใน 120 วัน เพื่อให้ร่างที่ค้างอยู่กลับเข้าสู่กระบวนการตามข้อบังคับการประชุมได้" รศ.คนึงนิจ ระบุ

อ่านประกอบ:

• เปิด 'ไอ้โม่ง' 3 กลุ่มเบื้องหลัง ขัดขวางร่างกฎหมายอากาศสะอาด
• เครือข่ายอากาศสะอาดหักล้าง ‘ศุภชัย’ รายประเด็น ยันผู้ก่อมลพิษต้องจ่าย
เครดิตภาพปก: เพจ Thailand Can เครือข่ายอากาศสะอาด