เจาะลึกคำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 952/2569

เจาะลึกคำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 952/2569: เปิดประตูศาลรับฟ้องคดี กสทช. กับข้อเตือนสติการปฏิบัติหน้าที่

ข่าวใหญ่ในวงการกฎหมายปกครองและการกำกับดูแลกิจการโทรคมนาคม เมื่อศาลปกครองสูงสุดมีคำสั่งที่ 952/2569 ลงวันที่ 31 สิงหาคม 2569 (ศาลปกครองกลางอ่านเมื่อวันที่ 2 กันยายน 2569) มีคำสั่ง "กลับคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้น" ให้รับคำฟ้องของ ศ. คลินิก นพ.สรณ บุญใบชัยพฤกษ์ ไว้พิจารณา พร้อมสั่งให้พิจารณาคำขอทุเลาการบังคับต่อไป

ข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายตามคำสั่งศาลปกครองสูงสุด

คณะกรรมการสรรหาฯ มีสถานะเป็น "เจ้าหน้าที่ของรัฐ"

คณะกรรมการสรรหา กสทช. เป็นองค์กรที่ใช้อำนาจตามกฎหมายในการออกคำสั่งหรือมติที่มีผลกระทบต่อสิทธิของบุคคลโดยตรง จึงถือเป็น "เจ้าหน้าที่ของรัฐ" (ตามมาตรา 3 แห่ง พ.ร.บ. จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542)

ข้อพิพาทเกี่ยวกับการกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย

เมื่อหมอสรณฟ้องว่า คณะกรรมการสรรหาใช้อำนาจตาม พ.ร.บ. องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับการประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2553 มีคำวินิจฉัย ที่ 1/2569 ลงวันที่ 21 กรกฎาคม 2569 เรื่อง การพิจารณาคุณสมบัติหรือลักษณะต้องห้ามของประธาน กสทช. โดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย จึงเป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับการที่เจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย (ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) แห่งกฎหมายจัดตั้งศาลปกครอง)

ผลของคำวินิจฉัยต่อการดำรงตำแหน่งและการปฏิบัติหน้าที่

• เมื่อคณะกรรมการสรรหาอ้างว่า ใช้อำนาจ (ตามมาตรา 15/1 แห่งกฎหมาย กสทช.) วินิจฉัยลักษณะต้องห้ามของหมอสรณว่า การที่หมอสรณไม่ลาออกหรือเลิกประกอบอาชีพหรือวิชาชีพ (ตามมาตรา 8 (1) (2) หรือ (3)) ถือเป็นการสละสิทธิโดยผลของกฎหมาย (ตามมาตรา 18)

• เมื่อกฎหมายกำหนดให้คณะกรรมการสรรหาดำเนินการสรรหากรรมการ กสทช. ใหม่ โดยหมอสรณจะเข้ารับการสรรหาในครั้งใหม่ไม่ได้ และเมื่อคณะกรรมการสรรหาได้มีคำวินิจฉัยดังกล่าว ย่อมถือเป็นเหตุให้หมอสรณต้องพ้นจากตำแหน่งกรรมการ กสทช. (ตามมาตรา 20 วรรคหนึ่ง (5))

• โดยหมอสรณไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ในตำแหน่งประธานกรรมการ กสทช. ต่อไปได้ (ตามนัยมาตรา 20 วรรคสาม ที่แก้ไขแล้ว)

เจตนารมณ์ในการรักษาความต่อเนื่องของบริการสาธารณะ

กรณีดังกล่าวกฎหมายให้กรรมการเท่าที่เหลืออยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ และให้ถือว่า กสทช. ประกอบด้วยกรรมการเท่าที่เหลืออยู่ แต่ทั้งนี้จะต้องมีจำนวนกรรมการไม่น้อยกว่า 4 คน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้การจัดทำบริการสาธารณะด้านการประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม เป็นไปอย่างต่อเนื่องโดยไม่หยุดชะงัก

คำวินิจฉัยเป็น "คำสั่งทางปกครอง" ที่กระทบสิทธิโดยตรง

• คำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหา ที่ 1/2569 ลงวันที่ 21 กรกฎาคม 2569 ย่อมมีผลกระทบต่อสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ของหมอสรณ จึงเป็น "คำสั่งทางปกครอง" (ตามมาตรา 5 แห่ง พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539)

• หมอสรณจึงเป็นผู้ได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายหรืออาจจะเดือดร้อนหรือเสียหายโดยมิอาจหลีกเลี่ยงได้อันเนื่องจากการกระทำของคณะกรรมการสรรหา

• และการแก้ไขหรือบรรเทาความเดือดร้อนหรือความเสียหายดังกล่าว ต้องมีคำบังคับของศาลให้เพิกถอนคำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหา (ตามมาตรา 72 วรรคหนึ่ง (1) แห่งกฎหมายจัดตั้งศาลปกครอง) หมอสรณจึงเป็น "ผู้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครอง" (ตามมาตรา 42 วรรคหนึ่ง) อุทธรณ์ของหมอสรณฟังขึ้น

ไม่ต้องเยียวยาภายในก่อนฟ้อง และยื่นฟ้องภายในกำหนดเวลา

• เมื่อมาตรา 15/1 วรรคหนึ่ง แห่งกฎหมาย กสทช. ที่แก้ไขเพิ่มเติม กำหนดให้คำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหาเป็นที่สุด และคณะกรรมการสรรหาได้แจ้งสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครองให้หมอสรณทราบ (ตามนัยมาตรา 50 แห่งกฎหมายจัดตั้งศาลปกครอง) ไว้ในหนังสือแจ้งคำวินิจฉัยแล้ว หมอสรณจึงไม่ต้องดำเนินการแก้ไขความเดือดร้อนหรือเสียหายก่อนฟ้องคดีต่อศาล (ตามมาตรา 42 วรรคสอง)

• เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่า หมอสรณได้รับทราบคำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหา ที่ 1/2569 เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2569 จึงถือเป็นวันที่หมอสรณรู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี

• หมอสรณจึงต้องนำคดีมาฟ้องต่อศาลภายใน 90 วันนับแต่วันดังกล่าว คือ ฟ้องภายในวันที่ 20 ตุลาคม 2569 การที่หมอสรณยื่นฟ้องคดีนี้ต่อศาลปกครองชั้นต้นเมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2569 จึงเป็นการฟ้องคดีภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด (ตามมาตรา 49 แห่งกฎหมายจัดตั้งศาลปกครอง)

คำสั่งศาลปกครองสูงสุด

• การที่ศาลปกครองชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำฟ้องนี้ไว้พิจารณาและให้จำหน่ายคดีออกจากสารบบความนั้น ศาลปกครองสูงสุดไม่เห็นพ้องด้วย

• จึงมีคำสั่ง "กลับคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้น เป็นให้รับคำฟ้องของผู้ฟ้องคดีไว้พิจารณา และมีคำสั่งในเรื่องคำขอเกี่ยวกับมาตรการหรือวิธีการชั่วคราวก่อนการพิพากษาคดีของผู้ฟ้องคดีต่อไป”

สรุปสาระสำคัญของคำสั่งศาลปกครองสูงสุด

ในชั้นนี้ ศาลปกครองสูงสุดยังไม่ได้วินิจฉัยว่า หมอสรณมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 8 (2) จริงหรือไม่ และยังไม่ได้วินิจฉัยว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการสรรหาชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ (ซึ่งอยู่ในหน้าที่ของศาลปกครองกลางที่จะต้องวินิจฉัยต่อไป) เพียงแต่วินิจฉัยในชั้น "สิทธิฟ้องคดี" ว่า คำวินิจฉัยดังกล่าวมีผลกระทบต่อสถานะของผู้ฟ้องคดีโดยตรง จึงเป็นคำสั่งทางปกครองและผู้ฟ้องคดีมีสิทธิฟ้องศาลได้โดยไม่ต้องรอให้พ้นจากตำแหน่งเสียก่อน

ศาลปกครองสูงสุดไม่ได้กล่าวตรง ๆ ว่า “คำวินิจฉัยนี้ไม่ใช่เพียงความเห็นภายในองค์กร” (Internal Opinion) แต่การที่ศาลวินิจฉัยว่าคำวินิจฉัยดังกล่าวเป็น “คำสั่งทางปกครอง” ซึ่งมีผลกระทบต่อสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ของผู้ฟ้องคดี ย่อมเป็นเหตุให้อนุมานได้ว่า ศาลมิได้ถือว่าคำวินิจฉัยดังกล่าวเป็นเพียงความเห็นหรือการดำเนินการภายในที่ไม่มีผลทางกฎหมายต่อหมอสรณ

ข้อเตือนสติ: เหตุใด "หมอสรณ" จึงควรหยุดปฏิบัติหน้าที่ตั้งแต่วันที่ 3 กันยายน 2569?

แม้นว่าคำสั่งศาลปกครองสูงสุดฉบับนี้จะเป็นการ "เปิดประตูศาล" รับคำฟ้องไว้พิจารณาเพื่อพิสูจน์ความชอบด้วยกฎหมายของคำสั่งทางปดครอง แต่ในมิติของ นิติรัฐ (Rule of Law) และ หลักธรรมาภิบาล (Good Governance) มีประเด็นสำคัญที่ต้องพิจารณาเกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่ประธาน กสทช. ของหมอสรณ ในการประชุมตั้งแต่วันที่ 3 กันยายน 2569 เป็นต้นไป ดังนี้

• ความเสี่ยงต่อผลกระทบทางกฎหมาย: เมื่อคำวินิจฉัยที่ 1/2569 ของคณะกรรมการสรรหายังคงมีผลในทางปกครอง การดึงดันปฏิบัติหน้าที่หรือเข้าประชุมในฐานะประธาน กสทช. อาจถูกโต้แย้งในภายหลังถึงความชอบด้วยกฎหมายของมติหรือคำสั่งใดๆ ที่ออกในระหว่างนี้ รวมทั้งเสี่ยงต่อความผิดทางอาญา

• ทางออกที่สง่างาม: หมอสรณพึงหยุดปฏิบัติหน้าที่ประธาน กสทช. ตั้งแต่วันนัดประชุมในวันที่ 3 กันยายน 2569 เป็นต้นไป จนกว่าศาลปกครองกลางจะมีคำสั่งอย่างหนึ่งอย่างใดเกี่ยวกับ "คำขอทุเลาการบังคับ" เพื่อความรับผิดชอบต่อสาธารณะและรักษาเสถียรภาพขององค์กรกำกับดูแลระดับชาติ โดยให้กรรมการที่เหลือทยอยพิจารณาเรื่องที่ค้างพิจารณากว่า 170 วาระให้ลุล่วงไปด้วยดี ก่อนที่ประเทศชาติจะเสียหายมากกว่านี้เถอะครับ

กษาการวิจารณ์คำสั่งศาลปกครองกลาง (วันที่ 7 สิงหาคม 2569) ได้จากบทความเรื่อง “ชวนผ่าคำสั่งศาลปกครองกลางคดี “หมอสรณ” เมื่อ “คำวินิจฉัย” กระทบสถานะแล้ว เหตุใดจึงยังไม่ถือว่าเดือดร้อนเสียหาย?” ในเฟสนี้เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม 2569 https://web.facebook.com/withwas.s.ng.withya/posts/pfbid0hL8MCiXF23SvcYd3JLy6oauoqnbt22bey3RN2LTY4YJuJ8sT2GXAFvGZV4Do5Lq7l?__cft__[0]=AZhkH4KWgUOkbN_GnSwUeQkH09uUdVt5GkYsKSYz1sjyvaNczX9JTfjEqQaTrcqaufcvbm1jGmdSlxkOaLNWU_wDWBr8Vtz2H1TIQhgwf_RyxWKrbt6V42fXn_SHm1F66rhobYbxNAptrUK6nf4uUJRxjDVxgOym&__tn__=%2CO%2CP-R