เปิดคำสั่งศาลปกครองสูงสุด คดีอดีตปลัด อบต.หนองน้ำแดง โคราช ถูกชี้มูลทุจริตสนามฟุตซอล สู่บทเรียนสำคัญของข้าราชการในการต่อสู้คดี หลังถูกสั่งลงโทษทางวินัย ชี้ช่องทางฟ้องศาลภายใน 90 วัน ไม่ต้องอุทธรณ์ก่อน หากยืนยันว่าไม่ได้กระทำผิด พร้อมเปรียบเทียบกฎหมาย ป.ป.ช.-ป.ป.ท. มีขั้นตอนใช้สิทธิแตกต่างกันอย่างไร

เมื่อข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่รัฐถูกคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ชี้มูลความผิดทางวินัยอย่างร้ายแรง และผู้บังคับบัญชามีคำสั่งลงโทษปลดออกหรือไล่ออกจากราชการ หากเจ้าตัวยืนยันว่าไม่ได้กระทำความผิด จะมีช่องทางต่อสู้เพื่อเรียกร้องความเป็นธรรมให้กับตัวเองอย่างไร?

ต้องยื่นอุทธรณ์คำสั่งลงโทษต่อหน่วยงานต้นสังกัดก่อน หรือสามารถนำคดีไปฟ้องศาลปกครองได้ทันที?

รวมถึงสามารถฟ้องขอให้ศาลเพิกถอนมติชี้มูลความผิดของคณะกรรมการ ป.ป.ช. โดยตรงได้หรือไม่?

เรื่องนี้ถือเป็นประเด็นข้อกฎหมายสำคัญที่ข้าราชการและเจ้าหน้าที่รัฐควรศึกษาไว้เป็นบทเรียน เพราะหากเลือกใช้ช่องทางต่อสู้คดีผิดขั้นตอน หรือปล่อยให้เวลาล่วงเลยเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด อาจสูญเสียสิทธิในการฟ้องคดีได้

ประเด็นนี้ ขอนำเสนอคำอธิบายจากกรณีศึกษาจากคำสั่งศาลปกครองสูงสุด ตามคำร้องที่ 461/2566 คำสั่งที่ 1011/2566 ลงวันที่ 28 มิถุนายน 2566 มานำเสนอให้เห็นภาพและเข้าใจง่ายขึ้น ดังนี้

@ จุดเริ่มต้นจากคดีทุจริตสนามฟุตซอล

กรณีนี้เป็นเรื่องของ นาย ว. เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งปลัดองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) หนองน้ำแดง อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

ถูกคณะกรรมการ ป.ป.ช. ชี้มูลความผิดทั้งทางอาญาและทางวินัยอย่างร้ายแรง เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2563

กรณีจัดหาพัสดุในโครงการก่อสร้างลานกีฬาสนามฟุตซอล ณ โรงเรียนวัดวชิราลงกรณ์วราราม ไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ของทางราชการ และอนุมัติเบิกจ่ายเงินให้แก่ผู้รับจ้าง ทั้งที่ผู้รับจ้างไม่ได้ดำเนินการก่อสร้างตามสัญญาจ้าง

ต่อมา เมื่อวันที่ 30 สิงหาคม 2565 คณะกรรมการพนักงานส่วนตำบลจังหวัดนครราชสีมา (ก.อบต.จังหวัดนครราชสีมา) มีมติให้ลงโทษไล่นาย ว. ออกจากราชการ

กระทั่งวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2566 นายก อบต.หนองน้ำแดง มีคำสั่งที่ 166/2566 ลงโทษไล่นาย ว. ออกจากราชการ มีผลตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม 2566 เป็นต้นไป

แต่เรื่องไม่ได้จบลงเพียงเท่านี้!

เนื่องจากนาย ว. ยืนยันว่าตนเองไม่ได้กระทำความผิด และเห็นว่าคำสั่งลงโทษไล่ออกจากราชการไม่ชอบด้วยกฎหมาย

จึงตัดสินใจนำเรื่องไปฟ้องศาลปกครองชั้นต้น เมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2566 โดยไม่ได้ยื่นอุทธรณ์คำสั่งลงโทษต่อ ก.อบต.จังหวัดนครราชสีมาก่อน

พร้อมขอให้ศาลพิพากษาเพิกถอนทั้งคำสั่งไล่ออกจากราชการ มติ ก.อบต.จังหวัดนครราชสีมา และมติชี้มูลความผิดของคณะกรรมการ ป.ป.ช.

@ ศาลชั้นต้นไม่รับฟ้อง เหตุไม่อุทธรณ์ก่อน

ปรากฏว่า ศาลปกครองชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำฟ้องไว้พิจารณา และให้จำหน่ายคดีออกจากสารบบความ

เหตุผลสำคัญ คือ นาย ว. ยังไม่ได้ยื่นอุทธรณ์คำสั่งลงโทษไล่ออกจากราชการต่อ ก.อบต.จังหวัดนครราชสีมา ตามขั้นตอนที่กฎหมายว่าด้วยการบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่นกำหนดไว้

พูดให้เข้าใจง่ายๆ คือ ศาลปกครองชั้นต้นเห็นว่า นาย ว. ยังไม่ได้ใช้ช่องทางแก้ไขปัญหาภายในฝ่ายปกครองให้ครบถ้วนเสียก่อน จึงยังไม่มีสิทธินำคดีมาฟ้องศาล

ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 42 วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542

อย่างไรก็ตาม เมื่อเรื่องขึ้นไปถึงศาลปกครองสูงสุด กลับมีคำวินิจฉัยแตกต่างออกไป

@ ศาลปกครองสูงสุดชี้ กฎหมาย ป.ป.ช. เปิดช่องฟ้องได้ทันที

ศาลปกครองสูงสุดเห็นว่า กรณีของนาย ว. ต้องนำบทบัญญัติของพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 มาพิจารณาด้วย

โดยเฉพาะมาตรา 101 วรรคหนึ่ง ซึ่งกำหนดไว้ว่า ผู้ที่ถูกลงโทษมีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครองภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่ถูกลงโทษโดยไม่ต้องอุทธรณ์ตามกฎหมาย ระเบียบ หรือข้อบังคับว่าด้วยการบริหารงานบุคคลของผู้ถูกลงโทษนั้น หรือจะดำเนินการอุทธรณ์ดุลพินิจในการกำหนดโทษของผู้บังคับบัญชาตามกฎหมาย ระเบียบ หรือข้อบังคับว่าด้วยการบริหารงานบุคคลของผู้ถูกลงโทษนั้นก่อนก็ได้

กฎหมายมาตรานี้มีความสำคัญอย่างไร?

อธิบายให้เข้าใจง่ายๆ คือ กฎหมายเปิดช่องทางให้ข้าราชการที่ถูกลงโทษทางวินัยตามมติชี้มูลความผิดของคณะกรรมการ ป.ป.ช. สามารถเลือกใช้สิทธิต่อสู้คดีได้ 2 แนวทาง ขึ้นอยู่กับว่าต้องการโต้แย้งเรื่องอะไร

แนวทางแรก หากยืนยันว่าไม่ได้กระทำความผิด

เห็นว่าข้อกล่าวหาไม่เป็นความจริง หรือคำสั่งลงโทษไม่ชอบด้วยกฎหมาย สามารถนำคดีไปฟ้องศาลปกครองเพื่อขอเพิกถอนคำสั่งลงโทษได้ทันที โดยไม่ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อหน่วยงานต้นสังกัดก่อน

แต่ต้องฟ้องภายใน 90 วัน นับแต่วันที่ถูกลงโทษ

แนวทางที่สอง หากต้องการโต้แย้งว่าได้รับโทษหนักเกินไป

เช่น เห็นว่าผู้บังคับบัญชาใช้ดุลพินิจลงโทษไล่ออกจากราชการหนักเกินสมควร และต้องการให้เปลี่ยนแปลงระดับโทษ

กรณีนี้จะต้องยื่นอุทธรณ์ดุลพินิจในการกำหนดโทษของผู้บังคับบัญชาตามขั้นตอนที่กฎหมายว่าด้วยการบริหารงานบุคคลกำหนดก่อน

หากไม่เห็นด้วยกับผลการอุทธรณ์ หรือพ้นระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดให้พิจารณาอุทธรณ์แล้ว จึงนำคดีไปฟ้องศาลปกครอง

สำหรับกรณีของนาย ว. นั้น เจ้าตัวยืนยันว่าไม่ได้กระทำความผิดแต่อย่างใด ไม่ได้ฟ้องโต้แย้งว่าผู้บังคับบัญชากำหนดโทษหนักเกินไป

ศาลปกครองสูงสุดจึงเห็นว่า นาย ว. มีสิทธิฟ้องขอเพิกถอนคำสั่งไล่ออกจากราชการได้ทันที โดยไม่ต้องอุทธรณ์ก่อน

และเมื่อยื่นฟ้องวันที่ 8 มีนาคม 2566 ก็ยังอยู่ภายในกำหนดระยะเวลา 90 วัน ตามที่กฎหมายกำหนด

@ แต่ฟ้องขอเพิกถอนมติ ป.ป.ช. โดยตรงไม่ได้

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญในคดีนี้ คือ การที่นาย ว. ขอให้ศาลปกครองเพิกถอนมติของ ก.อบต.จังหวัดนครราชสีมา และมติชี้มูลความผิดของคณะกรรมการ ป.ป.ช. ด้วย

ศาลปกครองสูงสุดเห็นว่า มติของทั้งสองหน่วยงานเป็นเพียงขั้นตอนการดำเนินการหรือเตรียมการเพื่อให้ผู้มีอำนาจออกคำสั่งลงโทษทางวินัย

ยังไม่ใช่คำสั่งทางปกครองที่มีผลกระทบต่อสถานภาพของสิทธิและหน้าที่ของนาย ว. โดยตรง

คำสั่งของนายก อบต.หนองน้ำแดง จึงเป็นคำสั่งที่ทำให้นาย ว. ต้องพ้นจากราชการ และเป็นคำสั่งที่สามารถนำมาฟ้องขอเพิกถอนต่อศาลปกครองได้

ส่วนมติของคณะกรรมการ ป.ป.ช. และมติของ ก.อบต.จังหวัดนครราชสีมา ในคดีนี้ ไม่สามารถฟ้องขอเพิกถอนโดยตรงได้

นอกจากนี้ ยังปรากฏข้อเท็จจริงด้วยว่า นาย ว. เคยฟ้องขอเพิกถอนมติ ก.อบต.จังหวัดนครราชสีมามาแล้ว แต่ศาลมีคำสั่งไม่รับคำฟ้องไว้พิจารณา และนาย ว. ไม่ได้ยื่นอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าว คดีจึงถึงที่สุด

การนำเรื่องเดียวกันมาฟ้องอีกครั้ง จึงเข้าข่ายเป็นการฟ้องซ้ำ ซึ่งต้องห้ามตามกฎหมาย

ท้ายที่สุด ศาลปกครองสูงสุดจึงมีคำสั่งกลับคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้น ให้รับคำฟ้องเฉพาะส่วนที่ขอให้เพิกถอนคำสั่งไล่นาย ว. ออกจากราชการไว้พิจารณา

อย่างไรก็ตาม ต้องทำความเข้าใจให้ตรงกันด้วยว่า การที่ศาลมีคำสั่งให้รับฟ้อง ไม่ได้หมายความว่าศาลตัดสินให้นาย ว. ชนะคดี หรือมีคำสั่งให้กลับเข้ารับราชการแล้ว แต่เป็นการเปิดโอกาสให้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดีในเนื้อหาต่อไป

@ บทส่งท้าย รู้กฎหมาย รักษาสิทธิ อย่าปล่อยให้หมดเวลา

กรณีของอดีตปลัด อบต.หนองน้ำแดง ถือเป็นกรณีศึกษาที่สะท้อนให้เห็นว่า การต่อสู้คดีของข้าราชการที่ถูกชี้มูลความผิดทางวินัย ไม่ได้มีเพียงเรื่องของข้อเท็จจริงว่าใครทำผิดหรือไม่ทำผิดเท่านั้น

แต่ยังมีเรื่องของขั้นตอนการใช้สิทธิทางกฎหมายเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย

ต้องรู้ว่าตนเองถูกชี้มูลตามกฎหมายฉบับใด ต้องอุทธรณ์หรือไม่ ต้องฟ้องใคร ฟ้องเรื่องอะไร และต้องดำเนินการภายในระยะเวลาเท่าใด

เพราะหากดำเนินการผิดขั้นตอน แม้จะมีพยานหลักฐานที่สามารถใช้ต่อสู้ข้อกล่าวหาได้ ก็อาจเสียโอกาสในการนำข้อเท็จจริงเหล่านั้นเข้าสู่การพิจารณาของศาล

ขณะเดียวกัน การที่ศาลรับคำฟ้องไว้พิจารณา ก็ไม่ได้หมายความว่าผู้ถูกกล่าวหาจะพ้นผิดโดยอัตโนมัติ ทุกอย่างยังต้องเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานตามกฎหมาย

นี่จึงเป็นบทเรียนสำคัญของข้าราชการไทย การรู้สิทธิของตนเอง มีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าการมีหลักฐานพิสูจน์ความบริสุทธิ์ เพราะหากใช้สิทธิผิดช่องทาง หรือใช้สิทธิไม่ทันเวลา อาจหมดโอกาสต่อสู้เพื่อเรียกร้องความเป็นธรรมให้กับตัวเอง

เรื่องโดย...ข้าราชการผลัดถิ่น

อ่านเรื่องก่อนหน้านี้

@ บทเรียนข้าราชการไทย : แค่เซ็น 'ทราบ' ก็โดนไล่ออก-ติดคุกได้

@ บทเรียนข้าราชการไทย (2) 'นายสั่งให้ทำ' / เราต้องทำอย่างไรไม่ให้ติดคุก

@ บทเรียนขรก.ไทย (3) หนทางรอดคุก 'ลูกน้อง' โต้แย้งคำสั่งนายได้จริงหรือ?

@ บทเรียนขรก.ไทย (4) ถูกชี้มูลทุจริต ต้องโดนไล่ออกสถานเดียวจริงหรือ?

@ บทเรียน ขรก.ไทย (5) เกิดปัญหา จนท.รับผิดก่อนเสมอ ยุติธรรมแล้วหรือ?

@บทเรียนข้าราชการไทย(6)ระวัง!! รอดอาญาแต่วินัยไม่รอด โดนไล่ออกราชการได้

@ บทเรียนขรก.ไทย (7) ขยันมาก! ใช้รถหลวงขนงานไปทำที่บ้าน สุดท้ายโดนไล่ออก

@ บทเรียนข้าราชการไทย(8) คนทำงานพลาด กับ คน(ร่วม)ทุจริต ต่างกันอย่างไร?