เปิดแฟ้มคดีโกงโลก:นายกฯวานูอาตูฉาว เอี่ยวพาสปอร์ตทูตหาย 1,390 เล่ม

นายกรัฐมนตรี นายโจแทม นาพัต (Jotham Napat) รัฐมนตรีต่างประเทศ นายมาร์ก อาตี (Marc Ati) และเจ้าหน้าที่ระดับสูงคนอื่น ๆ ได้แต่งตั้งพลเมืองต่างชาติโดยมิชอบให้เป็นทูตพิเศษและกรรมาธิการการค้า โดยเจ้าหน้าที่เหล่านี้ได้มอบสถานะทางการทูตและหนังสือเดินทางให้ชาวต่างชาติโดยไม่มีการปฏิบัติตามข้อกำหนดการพำนักหรือข้อบังคับทางกฎหมายอย่างเหมาะสม

เปิดแฟ้มคดีโกงโลก สำนักข่าว Next News สัปดาห์นี้ขอนำเสนอกรณีเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 สำนักข่าว OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project) หรือเครือข่ายความร่วมมือของศูนย์ข่าวสืบสวนสอบสวนและสำนักข่าวอิสระทั่วโลก รายงานข่าวกรณีรัฐสภาวานูอาตูได้ออกรายงานอันน่าตกใจ โดยพบว่ามีหนังสือเดินทางทางการทูตกว่า 1,300 เล่มได้หายไปในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาและยังไม่สามารถชี้แจงได้

หนังสือเดินทางทางการทูตจำนวนมากสูญหาย

รายงานโดยคณะกรรมการบัญชีสาธารณะของวานูอาตู ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันอังคารที่ 10 พฤศจิกายน และ OCCRP ได้รับมา เปิดเผยว่า หนังสือเดินทางทางการทูตจำนวน 1,390 เล่มได้หายไปในระหว่างปี 2562 ถึง 2567 โดยมีถึง 1,301 เล่มที่หายไปเฉพาะในปี 2567 เพียงปีเดียว คณะกรรมการยังพบความผิดปกติอย่างมีนัยสำคัญในการดำเนินการและการออกเอกสารดังกล่าว รวมถึงการอ้างว่ามีการใช้หนังสือเดินทางในทางมิชอบโดยนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีต่างประเทศของวานูอาตู

เหตุการณ์นี้นับเป็นกรณีอื้อฉาวเรื่องหนังสือเดินทางล่าสุดสำหรับประเทศหมู่เกาะแปซิฟิกขนาดเล็กที่มีประชากรประมาณ 340,000 คน ซึ่งโครงการ "หนังสือเดินทางทองคำ" ของประเทศได้ดึงดูดนักลงทุนผู้มั่งคั่งหลากหลายกลุ่ม ตั้งแต่สายลับและผู้หลบหนีคดี ไปจนถึงผู้มีอิทธิพล อย่างนายแอนดรูว์ เทต และมหาเศรษฐีที่ถูกคว่ำบาตรคนอื่นๆ

รายงานฉบับนี้มีขึ้นหลังจากหลายปีของความกังวลเพิ่มขึ้นเกี่ยวกับการออกหนังสือเดินทางทางการทูตของประเทศ

ความผิดปกติในการแต่งตั้งเจ้าหน้าที่และกระบวนการออกหนังสือเดินทาง

คณะกรรมการพบว่านายโจแทม นาพัต (Jotham Napat) นายกรัฐมนตรี นายมาร์ก อาตี (Marc Ati) รัฐมนตรีต่างประเทศ และเจ้าหน้าที่ระดับสูงคนอื่น ๆ ได้แต่งตั้งพลเมืองต่างชาติโดยมิชอบให้เป็นทูตพิเศษและกรรมาธิการการค้า โดยเจ้าหน้าที่เหล่านี้ได้มอบสถานะทางการทูตและหนังสือเดินทางให้ชาวต่างชาติโดยไม่มีการปฏิบัติตามข้อกำหนดการพำนักหรือข้อบังคับทางกฎหมายอย่างเหมาะสม

ข้อกล่าวหาต่อนายนาพัตย้อนไปถึงช่วงที่เขารับตำแหน่งรัฐมนตรีต่างประเทศ นายนาพัตและนายอาตีไม่ได้ตอบกลับคำขอความคิดเห็นของคณะกรรมการ และเมื่อ OCCRP ติดต่อ นายอาตีปฏิเสธที่จะให้ความเห็น ส่วนสำนักงานของนายนาพัตไม่ได้ตอบกลับ

รายงานพบว่ามีการแก้ไขพระราชบัญญัติหนังสือเดินทางของวานูอาตู โดยหลีกเลี่ยงการผ่านความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีโดยมิชอบ และขัดต่ออนุสัญญาว่าด้วยการปฏิบัติงานของคณะผู้แทนและเจ้าหน้าที่ทางการทูตระหว่างประเทศวานูอาตู

การแก้ไขดังกล่าวยังละเมิดบทบัญญัติรัฐธรรมนูญของวานูอาตูเกี่ยวกับผู้ดำรงตำแหน่งสาธารณะและผู้ที่มีสองสัญชาติ

นายโจแทม นาพัต (Jotham Napat) นายกรัฐมนตรีวานูอาตู

ช่องโหว่ด้านความปลอดภัยของสำนักงานหนังสือเดินทาง

ความผิดปกติเหล่านี้ยังถูกเน้นย้ำจากการที่สมาชิกคณะกรรมการได้ไปเยี่ยมชมสำนักงานหนังสือเดินทาง ซึ่งพวกเขาสังเกตเห็นว่า“อาคารและห้องที่เก็บสต็อกหนังสือเดินทางและสำนักงานหนังสือเดินทางไม่เหมาะสมในทุกด้านสำหรับสำนักงานหนังสือเดินทาง และไม่มีการรักษาความปลอดภัยอย่างเพียงพอ"

รายงานระบุต่อไปว่า "ไม่มีการติดตั้งกล้องทั้งภายในและภายนอกอาคารเพื่อให้มั่นใจในการบำรุงรักษาความปลอดภัยที่เหมาะสม"

กรณีศึกษา: การแต่งตั้งและจับกุม ฮัน ฮันส์

รายงานได้อ้างถึงกรณีเฉพาะ รวมถึงการแต่งตั้งฮัน ฮันส์ พลเมืองจีน ในเดือนมกราคม 2566 ให้เป็นทูตพิเศษของวานูอาตูด้านการค้าและการลงทุนประจำออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และสิงคโปร์ โดยนายนาพัต ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีต่างประเทศ ในขณะนั้น ทูตพิเศษไม่มีสิทธิ์ได้รับหนังสือเดินทางทางการทูต อย่างไรก็ตาม หนึ่งสัปดาห์ต่อมา นายฮันส์ได้มารับหนังสือเดินทางของเขาโดยตรงจากนายนาพัต แทนที่จะเป็นหัวหน้าเจ้าหน้าที่พิธีการซึ่งได้รับอนุญาตตามกฎหมายให้แจกจ่าย ตามรายงาน นายฮันส์ถูกจับกุมในประเทศจีนเมื่อวันที่ 22 สิงหาคม 2566 หลังจากเดินทางด้วยหนังสือเดินทางทางการทูตของวานูอาตู และต่อมาถูกดำเนินคดีและถูกตัดสินลงโทษ แต่รายงานไม่ได้ระบุข้อหาเฉพาะของนายฮันส์

หนังสือเดินทางวานูอาตู

ข้อเสนอแนะเพื่อการปฏิรูปและความอื้อฉาวก่อนหน้า

คณะกรรมการได้เสนอแนะให้ดำเนินคดีกับเจ้าหน้าที่ รับรองการยกเลิกสัญชาติและรับรองหนังสือเดินทางที่ผิดกฎหมาย ซึ่งวานูอาตูเริ่มดำเนินการไปแล้วเมื่อปีที่ผ่านมา และดำเนินการยกเครื่องระบบควบคุมความปลอดภัยภายในอย่างเข้มงวดเพื่อปกป้องอธิปไตยของชาติ นี่ไม่ใช่ประเด็นครหาครั้งแรกเกี่ยวกับหนังสือเดินทางของวานูอาตู

เพราะนอกจากจะอยู่ในบัญชีดำของสหภาพยุโรปในฐานะประเทศที่หลบเลี่ยงภาษีแล้ว วานูอาตูยังเสียสิทธิ์การเข้าถึงวีซ่าเชงเก้นของสหภาพยุโรปเมื่อเดือนธันวาคม 2567 เนื่องจากความเสี่ยงด้านความปลอดภัยและการย้ายถิ่นฐานที่ร้ายแรง การคัดกรองผู้สมัครที่ไม่เพียงพอ ระยะเวลาดำเนินการที่รวดเร็วและกรณีที่มอบสัญชาติให้กับบุคคลที่มีรายชื่ออยู่ในฐานข้อมูลของตำรวจสากล

เมื่อปีที่ผ่านมา OCCRP ยังเปิดเผยว่า นายแอนดรูว์ เทต ผู้มีอิทธิพล อดีตนักมวยคิกบ็อกซิ่ง และเป็นผู้ประกาศตัวเองว่ามีจุดยืนสนับสนุนแนวคิด "ชายเป็นใหญ่" ได้รับหนังสือเดินทางวานูอาตูผ่านโครงการสัญชาติโดยการลงทุน ซึ่งมีค่าใช้จ่ายเพียง 130,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ (4,403,747 บาท) และมีข้อจำกัดเพียงเล็กน้อยในการใช้หนังสือเดินทาง อย่างไรก็ตาม นายเทตได้รับเอกสารดังกล่าวในช่วงเวลาที่เขาถูกทางการโรมาเนียจับกุมในปี 2565 ในข้อหาข่มขืนและการค้ามนุษย์

ที่มา https://www.occrp.org/en/news/more-than-1300-diplomatic-passports-missing-in-vanuatu-report-finds